Tài sản số từ năm 2026 và tầm nhìn dài hạn: Hội nhập chủ động, quản trị rủi ro và phát triển vì lợi ích quốc gia

Tài sản số từ năm 2026 và tầm nhìn dài hạn: Hội nhập chủ động, quản trị rủi ro và phát triển vì lợi ích quốc gia

Từ năm 2026 trở đi, thách thức lớn nhất đặt ra không còn nằm ở câu hỏi có nên phát triển thị trường tài sản số hay không, mà cốt lõi là phát triển theo cách thức nào để vừa tận dụng tối đa động lực đổi mới sáng tạo, vừa bảo đảm tuyệt đối an toàn hệ thống, bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân và giữ vững an ninh tài chính quốc gia.

Bước sang giai đoạn sau năm 2025, thị trường tài sản số tại Việt Nam cũng như trên thế giới đang đứng trước một ngưỡng chuyển đổi mang tính lịch sử. Tài sản số giờ đây không còn đơn thuần là câu chuyện của một xu hướng công nghệ mới nổi hay một kênh đầu tư mang tính chu kỳ ngắn hạn, mà đã trở thành vấn đề định vị vai trò trong kiến trúc tài chính – kinh tế hiện đại, gắn liền với các mục tiêu phát triển bền vững, ổn định vĩ mô và hội nhập quốc tế có chiều sâu.

Từ năm 2026 trở đi, thách thức lớn nhất đặt ra không còn nằm ở câu hỏi có nên phát triển thị trường tài sản số hay không, mà cốt lõi là phát triển theo cách thức nào để vừa tận dụng tối đa động lực đổi mới sáng tạo, vừa bảo đảm tuyệt đối an toàn hệ thống, bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân và giữ vững an ninh tài chính quốc gia. Đây thực sự là bài toán đòi hỏi một tư duy dài hạn, cách tiếp cận tổng thể và tinh thần xây dựng cao độ.

Tài sản số trong tiến trình tái cấu trúc tài chính toàn cầu

Trên bình diện quốc tế, hệ thống tài chính toàn cầu đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc sâu sắc dưới tác động cộng hưởng của chuyển đổi số, sự thay đổi mô hình tăng trưởng và những yêu cầu ngày càng cao về tính minh bạch, hiệu quả. Trong bối cảnh đó, tài sản số và công nghệ blockchain đang dần được nhìn nhận như một lớp hạ tầng bổ trợ thiết yếu, giúp nâng cao hiệu quả lưu chuyển giá trị, cắt giảm chi phí trung gian và mở rộng khả năng tiếp cận tài chính.

Điểm đáng chú ý là các nền kinh tế lớn hiện nay không tiếp cận tài sản số theo hướng thay thế hoàn toàn tài chính truyền thống, mà lựa chọn giải pháp tích hợp có kiểm soát. Tài sản số được đặt trong một khuôn khổ thể chế rõ ràng, gắn chặt với các tiêu chuẩn quản trị rủi ro nghiêm ngặt và phù hợp với chiến lược ổn định tài chính dài hạn. Chính cách tiếp cận dung hòa này đã giúp nhiều quốc gia vừa khuyến khích được sự đổi mới sáng tạo, vừa hạn chế tối đa những hệ lụy xã hội và rủi ro hệ thống tiềm ẩn.

Dấu mốc pháp lý đặt nền móng cho Việt Nam

Đối với Việt Nam, năm 2025 được xác định là năm bản lề then chốt khi hàng loạt dấu mốc pháp lý quan trọng liên tiếp được thiết lập, tạo nền tảng vững chắc cho thị trường tài sản số phát triển theo hướng chính thống, minh bạch và có sự kiểm soát của Nhà nước.

Cụ thể, vào tháng 6/2025, việc Quốc hội thông qua Luật Công nghiệp công nghệ số đã chính thức công nhận và bảo vệ tài sản số như một dạng tài sản hợp pháp. Ý nghĩa của bước đi này vượt xa việc hợp thức hóa một loại tài sản mới, mà là sự khẳng định nguyên tắc quan trọng rằng tài sản số, nếu được quản lý đúng cách, sẽ là một phần hữu cơ của nền kinh tế số và cần được bảo vệ tương tự như các tài sản truyền thống khác.

Tiếp nối đà hoàn thiện thể chế đó, tháng 7/2025, Nghị quyết về trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam tiếp tục mở ra một không gian phát triển mới. Mô hình trung tâm tài chính thế hệ mới này được định hướng không chỉ bao gồm các hoạt động tài chính truyền thống mà còn tích hợp mạnh mẽ đổi mới sáng tạo và các sàn giao dịch chuyên biệt, trong đó bao gồm cả sàn giao dịch tài sản số. Điều này thể hiện tầm nhìn dài hạn khi tài sản số không đứng ngoài hệ thống mà được đặt trong một cấu trúc quản lý tập trung, gắn với các chuẩn mực quốc tế và năng lực giám sát cao hơn.

Mảnh ghép pháp lý tiếp theo được hoàn thiện vào tháng 9/2025 khi Chính phủ ban hành Nghị quyết  05/2025/NQ-CP về triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa. Đây là bước chuyển pha quyết định, giúp từng bước tháo gỡ vùng xám pháp lý, đồng thời khẳng định cách tiếp cận thận trọng của Việt Nam là phát triển thông qua thí điểm, có giới hạn phạm vi, có đánh giá tác động và điều chỉnh liên tục. Chuỗi động thái này chứng minh Việt Nam đang lựa chọn con đường hội nhập chủ động nhưng có kiểm soát, đặt nền tảng pháp lý đi trước một bước thay vì để thị trường phát triển tự phát.

Hội nhập nhanh nhưng không đánh đổi ổn định

Trên cơ sở những nền tảng pháp lý dần hoàn thiện đó, từ năm 2026, Việt Nam sẽ có điều kiện thuận lợi để hội nhập sâu hơn vào thị trường tài sản số toàn cầu. Tuy nhiên, hội nhập cần được hiểu là tham gia có chọn lọc, ưu tiên những mô hình tạo ra giá trị thực cho nền kinh tế thay vì chạy theo quy mô hay tốc độ tăng trưởng nóng ngắn hạn.

Bản chất xuyên biên giới của tài sản số đặt ra yêu cầu rất cao về quản trị rủi ro, đặc biệt liên quan đến dòng vốn, an ninh công nghệ và ổn định tài chính. Do đó, việc gắn phát triển tài sản số với trung tâm tài chính quốc tế, các khuôn khổ thí điểm và cơ chế giám sát đa tầng là lựa chọn phù hợp nhất để vừa học hỏi thông lệ quốc tế, vừa bảo đảm an toàn cho hệ thống trong nước.

Người dân làm trung tâm của chiến lược phát triển

Song song với việc xây dựng hạ tầng và pháp lý, một thị trường tài sản số bền vững không thể tách rời mục tiêu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân. Điều này không chỉ dừng lại ở việc bảo vệ tài sản hay dữ liệu cá nhân, mà quan trọng hơn là bảo vệ nhận thức, giúp người dân hiểu đúng bản chất của tài sản số cũng như các cơ hội và rủi ro đi kèm.

Chính vì vậy, cùng với hoàn thiện thể chế, việc nâng cao nhận thức xã hội cần được coi là một trụ cột chiến lược. Ở cấp độ rộng, các chương trình phổ biến kiến thức trên phương tiện thông tin đại chúng đóng vai trò định hướng dư luận, giảm thiểu hiểu sai lệch  và hạn chế các hành vi tham gia thiếu cân nhắc. Ở cấp độ chuyên sâu hơn, việc xây dựng các chương trình đào tạo bài bản, chuẩn hóa năng lực và từng bước xem xét cơ chế cấp chứng chỉ chuyên môn cho những người hành nghề trong lĩnh vực này sẽ góp phần nâng cao tính chuyên nghiệp và trách nhiệm của thị trường.

Đồng thời, các hướng dẫn, cảnh báo và giải pháp phòng ngừa rủi ro cần được cập nhật thường xuyên để người dân có công cụ tự bảo vệ mình trước môi trường tài sản số biến động nhanh chóng.

Quản trị rủi ro và an ninh tài chính quốc gia

Xét từ góc độ vĩ mô, phát triển tài sản số luôn gắn liền với bài toán an ninh tài chính quốc gia. Quản trị rủi ro trong lĩnh vực này cần được tiếp cận một cách chủ động, dựa trên sự phối hợp liên ngành chặt chẽ, ứng dụng công nghệ giám sát hiện đại và cập nhật liên tục theo diễn biến thực tiễn. Quan trọng hơn, tư duy quản trị rủi ro không nhằm mục đích kìm hãm đổi mới, mà để tạo ra không gian phát triển an toàn, nơi các sáng kiến có giá trị thực được khuyến khích phát triển, trong khi các mô hình tiềm ẩn rủi ro cao được kiểm soát và sàng lọc kỹ lưỡng.

Nhìn xa hơn năm 2026, tài sản số có thể trở thành một phần cấu thành của kiến trúc tài chính đa tầng, nơi tài chính truyền thống, tài chính số và các mô hình đổi mới cùng tồn tại và bổ trợ lẫn nhau. Trong bức tranh tổng thể đó, thành công sẽ không được đo bằng quy mô thị trường hay những biến động về giá, mà bằng mức độ đóng góp vào tăng trưởng bền vững, hiệu quả phân bổ nguồn lực và sự ổn định kinh tế – xã hội.

Với những nền tảng pháp lý quan trọng được thiết lập trong năm 2025, Việt Nam đã đặt những viên gạch đầu tiên cho một thị trường tài sản số phát triển theo hướng chính thống. Từ năm 2026 trở đi, con đường phía trước là hội nhập nhanh nhưng thận trọng, đổi mới sáng tạo đi cùng quản trị rủi ro, lấy người dân và an ninh tài chính quốc gia làm trung tâm. Nếu duy trì được sự cân bằng chiến lược này, tài sản số sẽ  là một xu hướng toàn cầu được tiếp nhận thụ động, hoàn toàn có thể trở thành một động lực chủ động hỗ trợ chiến lược phát triển kinh tế số, tài chính hiện đại và hội nhập quốc tế bền vững của Việt Nam trong thời gian  tới.

Nguyễn Quang Huy – CEO Khoa Tài chính – Ngân hàng, Trường đại học Nguyễn Trãi

FILI

– 09:00 25/01/2026