VEAM vẫn hưởng lợi lớn từ Honda nhưng lợi thế đang hẹp dần?

VEAM vẫn hưởng lợi lớn từ Honda nhưng lợi thế đang hẹp dần?

Liên doanh với Honda tiếp tục mang về nguồn lợi nhuận khổng lồ cho VEAM năm 2025, song những tín hiệu mới cho thấy động cơ sinh lời quen thuộc đang bước vào giai đoạn chuyển mình khó tránh.

CTCP Máy động lực và Máy nông nghiệp Việt Nam (VEAM, UPCoM: VEA) khép lại năm 2025 với lãi ròng hơn 7.3 ngàn tỷ đồng, gần như đi ngang so với năm trước. Phần lớn lợi nhuận tiếp tục đến từ các công ty liên doanh, liên kết, với khoản đóng góp gần 6.6 ngàn tỷ đồng – mức duy trì rất cao trong nhiều năm liên tiếp.

Trong nhóm này, Honda Việt Nam vẫn là trụ cột tuyệt đối. VEA hiện nắm 30% vốn tại liên doanh này, hoạt động ở cả mảng xe máy và ô tô, nhưng nguồn sinh lời lớn nhất vẫn đến từ xe 2 bánh Honda – phân khúc đã mang về dòng tiền dồi dào suốt hơn 2 thập niên.

Song hành với lợi nhuận liên doanh, VEA còn hưởng lợi đáng kể từ lượng tiền nhàn rỗi gửi ngân hàng. Riêng năm 2025, Doanh nghiệp thu về hơn 930 tỷ đồng tiền lãi, góp phần giữ lợi nhuận ở mặt bằng cao.

Ít ai để ý rằng câu chuyện lợi nhuận hôm nay của VEA thực chất bắt nguồn từ chiến lược liên doanh rất sớm cách đây gần 30 năm. Ngay từ giữa thập niên 1990, khi Việt Nam mở cửa thu hút FDI, VEA đã chủ động bắt tay với các hãng xe Nhật để hình thành hệ sinh thái công nghiệp ô tô – xe máy.

Honda Việt Nam ra đời năm 1996, sau đó là Toyota và Ford, đặt nền móng cho giai đoạn tăng trưởng dài hạn của VEA. Trong số này, Honda nhanh chóng trở thành “máy in tiền” nhờ thị trường xe máy bùng nổ cùng biên lợi nhuận vượt trội so với nhiều quốc gia khác trong khu vực.

Đến cuối năm 2025, khoản đầu tư của VEA vào Honda Việt Nam có giá gốc chỉ 359 tỷ đồng nhưng giá trị theo phương pháp vốn chủ sở hữu đã lên gần 5.2 ngàn tỷ đồng, cho thấy mức tích lũy lợi nhuận khổng lồ qua thời gian.

Riêng trong năm, công ty mẹ ghi nhận hơn 6.6 ngàn tỷ đồng cổ tức và lợi nhuận được chia từ các đơn vị góp vốn, trong đó hơn 5.9 ngàn tỷ đồng đến từ Honda Việt Nam. Báo cáo dòng tiền cũng cho thấy gần 7 ngàn tỷ đồng đã thực nhận về tài khoản.

Dòng tiền lớn giúp VEA tích lũy lượng tiền gửi ngân hàng hơn 13.7 ngàn tỷ đồng cuối năm, chiếm gần một nửa tổng tài sản hơn 28 ngàn tỷ đồng. Trước đó, con số này từng vượt 19 ngàn tỷ đồng vào cuối quý 3, trước khi giảm mạnh do đợt chi cổ tức tiền mặt hơn 6.2 ngàn tỷ đồng.

Trong nhiều năm, mô hình “ăn nên làm ra” từ Honda gần như được xem là nền tảng ổn định của VEA. Tuy nhiên, theo đánh giá của giới phân tích, bức tranh phía trước đang kém thuận lợi hơn.

Trong báo cáo công bố cuối năm 2025, Chứng khoán SSI hạ khuyến nghị với VEA xuống mức trung lập và dự báo lợi nhuận năm 2026 có thể giảm khoảng 14%. Nguyên nhân trọng tâm không nằm ở kết quả hiện tại, mà ở sự thay đổi cấu trúc thị trường xe máy – mảng sinh lời lớn nhất của Honda Việt Nam.

SSI chỉ ra rằng chính sách hạn chế xe máy xăng tại Hà Nội từ năm 2026 cùng tốc độ điện hóa ngày càng nhanh sẽ tạo áp lực trực tiếp lên doanh số và biên lợi nhuận truyền thống của Honda.

Những lo ngại này không chỉ đến từ phía các công ty chứng khoán.

Xe máy Honda là mảng kinh doanh đóng góp lớn vào lợi nhuận của VEA trong nhiều năm

Trong buổi trao đổi với nhà đầu tư cuối năm 2025, Ban Lãnh đạo Honda Motor, công ty mẹ của Honda Việt Nam,  ừa nhận thị trường Việt Nam – nơi có biên lợi nhuận xe máy cao nhất toàn cầu – đã bắt đầu chịu tác động rõ rệt từ thông tin chính sách.

Honda cho biết người tiêu dùng đã hoãn mua xe máy xăng trong các tháng cuối năm 2025 khi xuất hiện thông tin siết lưu thông phương tiện tại Hà Nội, khiến doanh số sụt 10-15% so với cùng kỳ. Hãng buộc phải cắt kế hoạch bán hàng cả năm tại Việt Nam khoảng 200,000 xe.

Dù đã tung các mẫu xe máy điện như ICON e: và CUV e:, đồng thời chuẩn bị mở rộng danh mục EV tại Việt Nam, Honda thừa nhận xe điện hiện vẫn chưa thể bù đắp sản lượng lẫn lợi nhuận từ xe xăng. Quan trọng hơn, biên lợi nhuận của xe điện thấp hơn đáng kể so với dòng truyền thống.

Những chuyển biến này đã bắt đầu phản ánh lên diễn biến thị trường.

Theo số liệu từ Hiệp hội các nhà sản xuất xe 2 bánh Việt Nam (VAMM), tổng doanh số xe máy năm 2025 đạt khoảng 2.6 triệu xe, giảm nhẹ so với năm trước. Riêng quý 4, lượng bán ra giảm gần 7% so với cùng kỳ – trái ngược với giai đoạn phục hồi mạnh năm 2024.

Trong khi đó, phân khúc xe máy điện lại bùng nổ. VinFast bán ra hơn 406,000 xe trong năm 2025, tăng gần 5 lần và vươn lên dẫn đầu thị trường xe điện hai bánh. Các thương hiệu như Yadea cùng nhiều nhà sản xuất nội địa cũng tăng trưởng rất mạnh.

Các báo cáo thị trường quốc tế cho thấy tổng tiêu thụ xe máy Việt Nam thực tế vẫn tăng nhờ xe điện, nhưng phần tăng trưởng này đang rời xa các hãng xe xăng truyền thống. Honda chỉ tăng nhẹ, trong khi các nhà sản xuất xe điện bứt tốc ở mức vài trăm phần trăm.

Cùng với xu hướng tiêu dùng, các tín hiệu siết khí thải và hạn chế phương tiện chạy xăng tại đô thị lớn từ năm 2026 đang đẩy nhanh quá trình chuyển dịch. Điều đó đồng nghĩa trụ cột lợi nhuận lớn nhất của VEA – mảng xe máy Honda – không còn ở giai đoạn tăng trưởng dễ dàng như nhiều năm trước.

Trong ngắn hạn, doanh nghiệp có 88.4% vốn thuộc Bộ Công Thương vẫn tiếp tục hưởng nguồn cổ tức dồi dào từ các liên doanh, qua đó tích lũy lượng tiền nhàn rỗi lớn và giữ vững nền tảng tài chính. Nhưng về trung hạn, câu chuyện đang dần chuyển từ “lợi nhuận cao bền vững” sang bài toán thích nghi với thị trường điện hóa – nơi biên lợi nhuận thấp hơn và cạnh tranh khốc liệt hơn.

VEA vẫn đang hưởng quả ngọt từ chiến lược liên doanh gần 30 năm trước. Song động cơ sinh lời quen thuộc đang bước vào giai đoạn thử thách mới.

Tử Kính

FILI

– 19:10 30/01/2026