Chờ “mã đáo thành công”

Trước thềm Xuân mới Bính Ngọ 2026, vị chuyên gia có biệt danh “Guru chứng khoán đầu bạc” chia sẻ dự cảm về thị trường trong năm con Ngựa cũng như chiến lược đầu tư để chiến thắng thị trường.

Cuối năm là dịp “ôn cố tri tân”. Nhìn lại diễn biến thị trường chứng khoán năm qua, dù chỉ số chung liên tục thiết lập đỉnh lịch sử mới nhưng không phải nhà đầu tư nào cũng hưởng trái ngọt. Theo ông, những yếu tố nào đã khiến nhiều nhà đầu tư thua lỗ trong bối cảnh thị trường chung sôi động như vậy?

Năm 2025, thị trường cổ phiếu niêm yết Việt Nam ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng, với sự lan tỏa tương đối tích cực giữa các nhóm ngành. Theo dữ liệu từ FiinTrade, VN-Index tăng 40,9%; 13/19 phân ngành ghi nhận tăng trưởng dương, với mức tăng trung vị đạt 29,5%. Tuy nhiên, xu hướng tăng trưởng này đi kèm với mức độ biến động lớn, khi VN-Index có đợt giảm 15% trong giai đoạn cuối tháng 3, đầu tháng 4. Ở cấp độ cổ phiếu, mức độ phân hóa diễn ra rõ nét, với chỉ khoảng 50% số mã ghi nhận tăng giá. Đáng chú ý, nhóm cổ phiếu thuộc hệ sinh thái Vingroup tiếp tục tăng, trong khi phần lớn các cổ phiếu còn lại giảm giá kể từ đầu tháng 9.

Trong bối cảnh đó, việc nhiều nhà đầu tư cá nhân không đạt được kết quả đầu tư tích cực có thể bắt nguồn từ việc lựa chọn cổ phiếu chưa phù hợp. Nhiều nhà đầu tư cá nhân vẫn duy trì tỷ trọng lớn cổ phiếu công nghệ trong danh mục, trong khi nhóm cổ phiếu này bị giảm định giá (derating) sau khi tăng mạnh trong năm 2024 và đối mặt với thách thức trong việc duy trì tốc độ tăng trưởng lợi nhuận cao.

Nguyên nhân thứ hai xuất phát từ việc xác định thời điểm gia tăng giải ngân thiếu hiệu quả, đặc biệt trong trường hợp sử dụng đòn bẩy tài chính ở mức cao. Thực tế cho thấy, nhiều nhà đầu tư cá nhân gia tăng giải ngân trong tháng 9 – 10, với kỳ vọng thị trường sẽ diễn biến tích cực sau khi FTSE Russell công bố quyết định nâng hạng. Diễn biến phân hóa mạnh của thị trường sau đó đã khiến danh mục của nhiều nhà đầu tư cá nhân rơi vào trạng thái suy giảm.

Bên cạnh đó, nguyên nhân khách quan đến từ việc diễn biến thị trường phức tạp và vượt ngoài dự báo, không chỉ đối với đa số nhà đầu tư cá nhân mà ngay cả các công ty chứng khoán và nhiều quỹ đầu tư cũng gặp khó khăn trong việc đánh giá và phản ứng kịp thời.

Theo ông, nhà đầu tư cá nhân trên thị trường chứng khoán Việt Nam cần tôi luyện những phẩm chất nào để có hiệu quả bền vững?

Thứ nhất, nhà đầu tư cần xác định rõ triết lý và cách tiếp cận đầu tư nhất quán, đi kèm kỷ luật phù hợp. Thực tế cho thấy nhiều nhà đầu tư cá nhân vẫn nhầm lẫn giữa giao dịch ngắn hạn (trading) và đầu tư (investing); trong khi đó, việc một số công ty chứng khoán công bố các báo cáo “chiến lược đầu tư” theo tuần góp phần làm mờ ranh giới giữa hai cách tiếp cận này. Sự nhầm lẫn không chỉ mang tính thuật ngữ, mà còn tác động trực tiếp đến tư duy, cách tiếp cận thị trường và hành vi ra quyết định, qua đó ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả đầu tư trong ngắn và dài hạn.

Một hiện tượng thường thấy là nhà đầu tư mua cổ phiếu dựa trên tín hiệu kỹ thuật ngắn hạn, nhưng khi diễn biến giá không thuận lợi lại duy trì vị thế bằng các luận điểm bề nổi như định giá P/E thấp, tăng trưởng lợi nhuận cao hoặc kỳ vọng nâng hạng thị trường. Sự thiếu nhất quán giữa luận điểm giao dịch và đầu tư làm suy giảm kỷ luật đầu tư và gia tăng rủi ro thua lỗ, đặc biệt trong các giai đoạn thị trường điều chỉnh hoặc phân hóa mạnh.

Thứ hai, nhà đầu tư cần được trang bị đầy đủ kiến thức đầu tư. Một ví dụ điển hình cho sự thiếu hụt kiến thức đầu tư là việc nhầm lẫn giữa mức định giá cao, thấp và khái niệm đắt, rẻ. P/E cao chưa chắc đã đắt nếu doanh nghiệp đang ở đầu chu kỳ tăng trưởng, trong khi P/E thấp cũng chưa chắc đã rẻ nếu tăng trưởng lợi nhuận thấp hoặc thiếu tính bền vững. Tương tự, một cổ phiếu ngân hàng có P/B thấp hơn trung bình 5 năm trong bối cảnh chính sách tiền tệ nới lỏng chưa chắc hấp dẫn nếu áp lực cạnh tranh làm NIM suy giảm hoặc hạn chế về nguồn vốn huy động làm suy yếu khả năng tăng trưởng tín dụng.

Đồng thời, đầu tư không chỉ dừng lại ở phân tích doanh nghiệp hay cổ phiếu đơn lẻ mà còn đòi hỏi nhà đầu tư phải đánh giá được bối cảnh thị trường. Như đã đề cập ở trên, việc nhà đầu tư gia tăng tỷ trọng cổ phiếu trong tháng 9 – 10 với kỳ vọng vào tác động tích cực từ câu chuyện nâng hạng thị trường tỏ ra kém hợp lý, khi thị trường đã trải qua 2 tháng tăng giá mạnh, với thanh khoản và dư nợ margin leo lên mức kỷ lục, đồng thời với rủi ro suy giảm tăng trưởng lợi nhuận quý IV/2025, áp lực thanh khoản của hệ thống ngân hàng và rủi ro lãi suất tăng.

Thứ ba, nhà đầu tư cần kiểm soát tốt cảm xúc và duy trì kỷ luật đầu tư. Nhiều nhà đầu tư cá nhân dễ bị cuốn theo tâm lý đám đông khi quá chú trọng vào giao dịch ngắn hạn và lệ thuộc vào các kênh tư vấn trên mạng xã hội, trong khi năng lực phân tích và sàng lọc thông tin còn hạn chế, từ đó làm suy giảm chất lượng quyết định đầu tư. Giữ sự tỉnh táo trong cả giai đoạn hưng phấn lẫn điều chỉnh mạnh là yếu tố then chốt để bảo vệ hiệu quả đầu tư dài hạn.

Cuối cùng, nhưng không kém phần quan trọng, là sự khiêm nhường và tránh tư duy cố chấp. Thị trường, ngành và doanh nghiệp luôn thay đổi, đòi hỏi nhà đầu tư phải học hỏi liên tục. Những định kiến sẵn có về doanh nghiệp hay cổ phiếu có thể khiến nhà đầu tư bỏ lỡ cơ hội, đặc biệt khi các yếu tố nền tảng đã thay đổi một cách căn bản. Vì vậy, việc thường xuyên rà soát lại luận điểm đầu tư và tự hỏi liệu còn yếu tố quan trọng nào đang bị bỏ sót là yêu cầu không thể thiếu.

Ngoài sự tư vấn của các tổ chức trung gian, theo ông, cơ quan quản lý cần hỗ trợ nhà đầu tư cá nhân những gì trên hành trình đầu tư?

Thị trường chứng khoán là thị trường của thông tin, trong đó nhà đầu tư cá nhân luôn ở vị thế bất lợi so với nhà đầu tư tổ chức và người nội bộ doanh nghiệp về khả năng tiếp cận thông tin. Trong những năm gần đây, cơ quan quản lý đã tăng cường kiểm tra và xử phạt đối với các doanh nghiệp vi phạm nghĩa vụ công bố thông tin. Tuy nhiên, cơ quan quản lý có thể hỗ trợ nhà đầu tư một cách hiệu quả hơn qua việc nâng cao chuẩn mực công bố thông tin cũng như yêu cầu về trách nhiệm giải trình của doanh nghiệp.

Thứ nhất, cơ quan quản lý nên quy định các chuẩn mực thuyết minh báo cáo tài chính riêng đối với các doanh nghiệp niêm yết và đăng ký giao dịch, nhằm đảm bảo nhà đầu tư có thể tiếp cận đầy đủ các thông tin căn bản về hoạt động của doanh nghiệp. Thực tiễn cho thấy, thuyết minh báo cáo tài chính hiện nay còn thiếu tính đồng bộ, điển hình trong lĩnh vực ngân hàng và bất động sản: trong khi các ngân hàng cổ phần tư nhân công bố tương đối chi tiết dư nợ cho vay theo ngành nghề kinh doanh ngay trong các báo cáo tài chính quý, thì ba ngân hàng cổ phần nhà nước chỉ công bố thông tin này ở mức hạn chế, hoặc chỉ xuất hiện trong báo cáo tài chính đã soát xét.

Thứ hai, cơ quan quản lý nên giám sát chặt chẽ hơn chất lượng giải trình của doanh nghiệp, bảo đảm tính hữu ích của thông tin đối với nhà đầu tư. Cụ thể, các giải trình về biến động lớn trong kết quả kinh doanh phải làm rõ các yếu tố nội tại và yếu tố bên ngoài tác động đến hiệu quả hoạt động, tránh tình trạng giải trình mang tính hình thức, chẳng hạn như giải thích lợi nhuận tăng do doanh thu tăng hoặc chi phí giảm mà không kèm theo phân tích cụ thể.

Cuối cùng, do tồn tại sự bất cân xứng thông tin, các giao dịch chứng khoán của người nội bộ doanh nghiệp có thể gây ảnh hưởng đáng kể đến giá cổ phiếu. Vì vậy, cơ quan quản lý cần thiết lập và thực thi các chế tài đảm bảo giao dịch chứng khoán của người nội bộ doanh nghiệp được thực hiện đầy đủ theo công bố.

Ông dự cảm thế nào về triển vọng thị trường chứng khoán trong năm con Ngựa? Liệu mức nền so sánh cao của năm qua có trở thành thách thức với đà tăng trưởng của năm nay?

Năm 2025, VN-Index ghi nhận mức tăng 40,9% trên nền lợi nhuận tăng trưởng khoảng 25%. Đáng lưu ý, tại nhiều cổ phiếu vốn hóa lớn – đặc biệt thuộc các nhóm ngân hàng, dịch vụ tài chính, bất động sản và các tập đoàn đa ngành – tăng trưởng lợi nhuận được thúc đẩy đáng kể bởi các khoản lợi nhuận đột biến hoặc không thường xuyên, qua đó tạo ra mức nền so sánh cao cho năm 2026. Do đó, xét dưới góc độ kỳ vọng tăng trưởng lợi nhuận, đà tăng của thị trường chung trong giai đoạn tới sẽ đối mặt với không ít thách thức.

Tuy nhiên, do mức độ phân hóa cao trong năm 2025, định giá của nhiều nhóm ngành và cổ phiếu đã điều chỉnh giảm đáng kể. Trong bối cảnh đó, thị trường nhiều khả năng sẽ tiếp tục duy trì trạng thái phân hóa mạnh, khi dòng tiền có xu hướng tập trung vào những cổ phiếu có mức định giá trở nên hấp dẫn hơn, triển vọng tăng trưởng lợi nhuận rõ nét, hoặc sở hữu những câu chuyện riêng mang tính hỗ trợ.

Hơn nữa, nếu các quyết sách thúc đẩy tăng trưởng kinh tế được ban hành hoặc triển khai ngay sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV vào cuối tháng 1/2026, thị trường có thể xuất hiện các “sóng kỳ vọng” tại những nhóm cổ phiếu hưởng lợi từ chính sách. Đặc trưng giai đoạn này là giá cổ phiếu thường tăng vượt trội so với tốc độ tăng trưởng lợi nhuận trong ngắn hạn.