Những câu chuyện đáng chờ đợi của ngành thép

Những câu chuyện đáng chờ đợi của ngành thép

Sau một năm phân hóa mạnh, ngành thép Việt Nam đang đứng trước những chuyển biến lớn trong năm Bính Ngọ. Một vài doanh nghiệp đang trong quá trình chuyển giao quyền kiểm soát, tái cấu trúc toàn diện, trong khi những cái tên mới với tiềm lực tài chính lớn đang chuẩn bị gia nhập thị trường.

Vicasa và SMC: Đổi chủ và tái cấu trúc

Câu chuyện đầu tiên đến từ những doanh nghiệp thép lâu đời đang tìm kiếm sự thay đổi.

Khởi đầu là Thép VICASA (HOSE: VCA), doanh nghiệp thép hơn 60 năm tuổi vừa “sang tay đổi chủ” sau thương vụ đấu giá. Tháng 10/2025, ông Bùi Tuấn Anh chi hơn 126 tỷ đồng trong phiên đấu giá để sở hữu trọn 65% cổ phần VCA từ VNSTEEL, mở ra bước ngoặt mới cho doanh nghiệp này.

VCA có lịch sử từ năm 1967, nhưng trong giai đoạn trước chuyển giao, kinh doanh không khả quan. Doanh thu giảm từ hơn 2,600 tỷ đồng năm 2021 xuống còn hơn 1,300 tỷ đồng năm 2024, trong khi biên lợi nhuận mỏng khiến năm 2024 chỉ lãi ròng hơn 1 tỷ đồng.

Sau thương vụ, bộ máy thượng tầng của VCA có nhiều biến động. Đại hội đồng cổ đông bất thường ngày 26/12/2025 đã bầu ba nhân sự gắn với VAS Group vào HĐQT, gồm ông Nguyễn Bảo Khánh (Chủ tịch mới), ông Bùi Tuấn Anh và ông Phạm Quý Giáp.

VAS Group thành lập năm 1998, sở hữu chuỗi nhà máy sản xuất phôi và cán thép với công suất hàng triệu tấn mỗi năm. Dưới sự quản lý mới, VCA dự kiến đổi tên thành CTCP Thép VICASA sau khi hợp đồng sử dụng nhãn hiệu với VNSTEEL kết thúc. Công ty cũng sẽ di dời nhà máy khỏi Đồng Nai để phục vụ kế hoạch chuyển đổi KCN Biên Hòa 1 thành khu đô thị – thương mại – dịch vụ, với mức đầu tư dự kiến khoảng 1,500-2,000 tỷ đồng cho cơ sở sản xuất mới.

Cũng trong hoàn cảnh tương tự, “trùm” thương mại thép một thời SMC đang trải qua quá trình tái cấu trúc toàn diện. Năm 2025 là năm đầy biến động khi công ty chứng kiến hàng loạt thay đổi ở bộ máy thượng tầng, từ Chủ tịch đến Tổng Giám đốc và thành viên HĐQT, sau khi đón nhóm cổ đông mới chiếm quyền kiểm soát.

Hiện ông Phạm Hoàng Anh – người đại diện cho nhóm cổ đông mới – đang giữ ghế Chủ tịch SMC, trong khi ông Nguyễn Quang Trung vừa được bổ nhiệm làm Tổng Giám đốc thay cho ông Đặng Huy Hiệp.

Chủ tịch Hoàng Anh đã bắt tay vào cải tổ bộ máy, lập Ban Quản lý nợ đọng, đàm phán lại với các nhà cung ứng, lên kế hoạch bán nhà máy và tài sản để có vốn kinh doanh.

Nhờ thanh lý tài sản kém hiệu quả và hoàn nhập dự phòng, SMC có lãi ròng 167 tỷ đồng trong năm 2025 và xóa bỏ lỗ lũy kế.

Định hướng cho năm 2026, SMC dự kiến tiếp tục đẩy mạnh tái cấu trúc, chuyển nhượng các tài sản không mang lại hiệu quả và cuối cùng là triển khai phương án phát hành tăng vốn.

Pomina chờ hồi sinh nhờ Vingroup

Pomina cũng là một câu chuyện đáng chú ý trong năm 2025. Sau nhiều năm tìm kiếm đối tác, Pomina mới tìm thấy tia hy vọng với sự trợ giúp của Vingroup – tập đoàn giàu tiềm lực bậc nhất Việt Nam.

Vingroup cho biết sẽ hợp tác và hỗ trợ Thép Pomina thông qua khoản vay vốn lưu động trong tối đa 2 năm với lãi suất 0%. Bên cạnh việc cấp vốn, Vingroup cũng ưu tiên chọn Pomina là nhà cung cấp thép cho các công ty thành viên như VinFast, Vinhomes, VinSpeed.

Đây là bước ngoặt quan trọng cho một doanh nghiệp từng rất lừng lẫy. Pomina từng là một trong những nhà sản xuất thép xây dựng lớn nhất và dẫn đầu thị phần tại khu vực phía Nam. Có thời điểm, thị phần của Pomina còn cao hơn cả Hòa Phát. Tuy nhiên, quyết định xây dựng lò cao trong giai đoạn 2019-2020 đã khiến Pomina đánh mất chính mình khi quá trình lò cao gặp trục trặc vì dịch COVID-19 và phải vay nợ rất nhiều.

Trong vài năm qua, hãng thép đã tìm kiếm nhiều đối tác chiến lược. Từ kế hoạch phát hành cổ phiếu cho Nansei (Nhật Bản) đến ý tưởng góp vốn thành lập công ty Pomina Phú Mỹ, nhiều phương án đã được đề xuất nhưng chưa đi đến kết quả cuối cùng.

Giới đầu tư có thể kỳ vọng sự hợp tác với Vingroup sẽ giúp hồi sinh Pomina. Trước mắt, kết quả kinh doanh có thể chưa cải thiện với khoản lỗ hơn 800 tỷ đồng trong năm 2025, nhưng những người nắm cổ phiếu đã tạm vui với đà tăng của cổ phiếu. Tính từ tháng 11/2025 đến nay, cổ phiếu POM đã tăng hơn 300%.

Chứng khoán KBSV cho rằng sự hợp tác này tạo ra giá trị cho cả hai bên. Từ phía Pomina, sự hỗ trợ về vốn lưu động và kinh nghiệm quản lý sẽ giúp tối ưu công suất sản xuất mảng thép xây dựng với 1.5 triệu tấn mỗi năm – ước tính chiếm 15% tổng tiêu thụ toàn ngành trong năm 2024. Với Vingroup, Vinhomes và Vincons sẽ được hưởng lợi từ nguồn thép xây dựng giá cạnh tranh, giảm phụ thuộc vào các nhà cung cấp bên ngoài.

Ông lớn Vingroup “lấn sân” làm thép

Không chỉ “giải cứu” Pomina, Vingroup cũng tự lập công ty sản xuất thép.

Tháng 10, Tập đoàn Vingroup công bố thành lập CTCP Sản xuất và Kinh doanh VinMetal chính thức gia nhập lĩnh vực công nghiệp luyện kim, mở rộng trụ cột công nghiệp – công nghệ hiện tại. Vốn điều lệ ban đầu là 10 ngàn tỷ đồng, sau đó tăng lên 15 ngàn tỷ.

Đến ngày 19/12, Vingroup đã tổ chức lễ khởi động Nhà máy sản xuất thép VinMetal với tổng mức đầu tư gần 89,000 tỷ đồng, quy mô sử dụng đất hơn 461ha. Dự án có công suất giai đoạn đầu khoảng 5 triệu tấn mỗi năm.

Nhà máy VinMetal định hướng sản xuất các dòng thép dân dụng phục vụ xây dựng, thép cuộn cán nóng (HRC), thép cường độ cao và thép hợp kim đặc chủng phục vụ xe điện và hạ tầng giao thông tốc độ cao.

Chứng khoán PSI cho rằng sự xuất hiện của VinMetal sẽ tạo ra những dịch chuyển đáng kể trong cục diện thị phần ngành thép Việt Nam. Sự xuất hiện của một doanh nghiệp có quy mô lớn sẽ đặt ra thách thức mới với các doanh nghiệp hiện hữu trong vấn đề cạnh tranh giá bán cũng như khả năng tìm kiếm đầu ra.

Đồng thời, động thái này cũng phản ánh xu hướng khép kín chuỗi giá trị của doanh nghiệp, giảm thiểu phụ thuộc vào các nguồn cung bên ngoài cho các dự án bất động sản, xe điện và hạ tầng giao thông.

Vị thế của Hòa Phát có lung lay?

Sự xuất hiện của VinMetal cùng màn trở lại của Pomina hứa hẹn sẽ làm thay đổi cục diện thị trường thép Việt. Khi Pomina quay trở lại đường đua và VinMetal chính thức vào cuộc, thị trường thép Việt Nam được dự báo sẽ sớm bước vào giai đoạn xoay trục cạnh tranh, nơi những doanh nghiệp đang chiếm thị phần lớn như Hòa Phát sẽ phải đối mặt với áp lực.

Chủ tịch Vingroup Phạm Nhật Vượng và Chủ tịch Hòa Phát Trần Đình Long

Ở phân khúc thép xây dựng, nếu Pomina trở lại, Hòa Phát sẽ đối mặt với áp lực cạnh tranh ở miền Nam và có thể phải chia lại miếng bánh thị phần. Pomina vốn sở hữu hệ thống nhà máy, mạng lưới phân phối và thương hiệu đã được khẳng định trong nhiều năm. Khi các rào cản tài chính được tháo gỡ và công suất được khôi phục, doanh nghiệp này hoàn toàn có thể nhanh chóng giành lại thị phần, đặc biệt tại khu vực phía Nam – nơi từng là “sân nhà” của Pomina.

Áp lực với Hòa Phát không chỉ đến từ thép xây dựng mà còn từ thép chất lượng cao của VinMetal. Đây là phân khúc Hòa Phát đang hướng tới trong vài năm trở lại đây. Đặc biệt, VinMetal có sẵn hệ sinh thái tiêu thụ nội bộ, từ sản xuất ô tô, phát triển hạ tầng đến các dự án đô thị và giao thông quy mô lớn.

Đáng nói, năng lực của VinMetal không chỉ nằm ở công suất mà còn ở tiêu chuẩn xanh. Với nhà máy ứng dụng công nghệ mới và nguồn năng lượng tái tạo, VinMetal có thể tạo ra chuỗi cung ứng “net-zero” từ đầu vào đến sản phẩm cuối cùng – một lợi thế khi các yêu cầu về phát thải và truy xuất nguồn gốc ngày càng chặt chẽ.

Khi VinMetal vận hành đúng tiến độ và Pomina duy trì được nhịp phục hồi, Hòa Phát sẽ phải đối mặt với gọng kìm từ hai phía: Một bên là Pomina ở mảng thép xây dựng, bên kia là VinMetal tiến công vào phân khúc thép cao cấp.

Tìm hướng đi giữa bối cảnh cạnh tranh gay gắt

Hiện ngành thép Việt Nam tuy hồi phục nhưng có sự phân hóa rất lớn. Trong năm 2025, Hòa Phát báo lãi lớn nhờ sản lượng bán tăng khi nhà máy Dung Quất 2 đi vào hoạt động. Trong khi đó, các ông lớn tôn mạ, vốn từng phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu, đang phải lao đao trong môi trường mới đầy rào cản thương mại.

Bối cảnh xuất khẩu gặp khó buộc các công ty phải hướng về thị trường nội địa, nơi các sản phẩm thép thông thường đang dư cung và có quá nhiều đối thủ. Để tăng khả năng cạnh tranh, nhiều công ty tìm tới các sản phẩm thép chuyên dụng hơn và thị trường ngách hơn.

Thép Nam Kim (HOSE: NKG) hiện đang xây nhà máy mới chuyên sản xuất các sản phẩm tập trung vào thị trường nội địa và các sản phẩm chưa có ai sản xuất, còn Tôn Đông Á cũng đầu tư nhà máy mới tập trung vào các sản phẩm chất lượng cao.

Hòa Phát trước đó đã tiến vào sản xuất thép chuyên sâu hơn, chẳng hạn như thép dự ứng lực – loại thép cường độ cao được sử dụng để tạo ứng suất trước trong bê tông, giúp tăng khả năng chịu tải và vượt nhịp lớn cho công trình. Sau đó, Hòa Phát cũng triển khai xây dựng nhà máy sản xuất thép đường ray, dự kiến cung cấp cho các dự án đường sắt cao tốc ở Việt Nam và quốc tế. Sản phẩm thép ray này dự kiến sẽ có sự cạnh tranh với VinMetal.

Thay vì cuộc chơi quen thuộc dựa trên sản lượng và giá bán, ngành thép Việt Nam đang bước vào giai đoạn mới, nơi nguồn lực tài chính, hệ sinh thái đầu ra và tầm nhìn dài hạn sẽ quyết định vị thế.

Vũ Hạo

FILI

– 12:00 25/02/2026