Metro và cơ hội hình thành nền tảng đô thị thông minh
Trong nhiều đô thị lớn trên thế giới, giao thông công cộng đang dần trở thành nền tảng tổ chức lại cấu trúc phát triển đô thị. Trong đó, hệ thống đường sắt đô thị giữ vai trò trung tâm khi kết nối nhiều loại hình vận tải, đồng thời gắn với quy hoạch không gian và các dịch vụ đô thị thế hệ mới.
Tại những thành phố như Tokyo, Hong Kong, Singapore, Helsinki, Seoul hay Thâm Quyến, metro không chỉ đơn thuần phục vụ nhu cầu di chuyển của người dân. Các tuyến đường sắt đô thị còn được phát triển như một nền tảng tích hợp, nơi giao thông, không gian đô thị, dịch vụ thương mại và dữ liệu vận hành được liên kết trong cùng một hệ sinh thái. Xung quanh các tuyến và nhà ga metro là các mô hình phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng (TOD), mạng lưới kết nối đa phương thức và các nền tảng dịch vụ di chuyển số như Mobility as a Service (MaaS). Việc khai thác dữ liệu thời gian thực cũng giúp tối ưu vận hành, nâng cao an toàn và giảm phát thải trong quá trình quản lý giao thông đô thị.
Trong bối cảnh đó, việc xây dựng hệ thống metro tại Việt Nam không chỉ nhằm giải quyết bài toán hạ tầng giao thông, mà còn mở ra cơ hội hình thành các nền tảng công nghệ và dữ liệu phục vụ phát triển đô thị thông minh.
Theo quy hoạch, TP.HCM dự kiến phát triển khoảng 1.012 km đường sắt đô thị với tổng vốn đầu tư ước tính khoảng 103,4 tỷ USD. Trong khi đó, Hà Nội đặt mục tiêu xây dựng hơn 600 km metro với nhu cầu vốn khoảng 55,4 tỷ USD. Tổng quy mô đầu tư cho hai mạng lưới này vì vậy được ước tính gần 160 tỷ USD, cho thấy lĩnh vực đường sắt đô thị sẽ đóng vai trò quan trọng trong chiến lược phát triển hạ tầng của các đô thị lớn tại Việt Nam trong nhiều thập kỷ tới.
Quy mô đầu tư lớn không chỉ giúp cải thiện năng lực vận tải công cộng mà còn góp phần tái cấu trúc không gian đô thị, thúc đẩy hình thành các dịch vụ mới xoay quanh các nhà ga và các điểm kết nối giao thông.
Bài toán công nghệ và nguồn nhân lực cho hệ sinh thái metro
Để thảo luận sâu hơn về tầm nhìn phát triển này cũng như nhu cầu nguồn nhân lực cho ngành giao thông thông minh, Trường Đại học Việt Đức đã phối hợp với Sở Xây dựng TP.HCM, Ban Quản lý Đường sắt đô thị TP.HCM, Công ty Vận hành Đường sắt đô thị TP.HCM, Tập đoàn FPT cùng các đối tác tổ chức hội thảo chuyên đề với chủ đề “Từ Đường sắt thông minh đến Giao thông thông minh và Thành phố thông minh: Nhu cầu nguồn nhân lực”.
Hội thảo tập trung trao đổi về định hướng phát triển metro, giao thông thông minh và đô thị thông minh, đồng thời bàn luận về nhu cầu đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho lĩnh vực này tại Việt Nam trong giai đoạn tới.
Tại sự kiện, ông Phan Thanh Sơn, Giám đốc Chiến lược Đường sắt của FPT Railway Mobility Technology (Tập đoàn FPT) đã chia sẻ góc nhìn của doanh nghiệp công nghệ về vai trò của dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo trong toàn bộ vòng đời của hệ thống đường sắt đô thị. Theo ông, các công nghệ này có thể được ứng dụng xuyên suốt từ khâu quy hoạch, thiết kế cho đến quản lý khai thác và vận hành.
Ông cho rằng Việt Nam đang đứng trước cơ hội quan trọng khi bước vào giai đoạn phát triển mạnh hệ thống metro. Nếu kết hợp hiệu quả giữa đầu tư hạ tầng, chiến lược dữ liệu, hệ sinh thái doanh nghiệp và đào tạo nhân lực, Việt Nam có thể rút ngắn quá trình tiếp cận công nghệ, từng bước làm chủ các khâu then chốt trong ngành đường sắt đô thị.
Theo đại diện FPT, giá trị của metro trong bối cảnh đô thị thông minh không chỉ nằm ở năng lực vận chuyển hành khách. Hệ thống này còn có thể trở thành nền tảng công nghệ phục vụ dự báo nhu cầu đi lại, tối ưu vận hành giao thông, đảm bảo an toàn công cộng, đồng thời hỗ trợ tổ chức lại không gian đô thị và phát triển các dịch vụ mới xoay quanh các nhà ga và điểm trung chuyển.
Từ kinh nghiệm thực tiễn, ông Phan Thanh Sơn đề xuất một số định hướng cho quá trình phát triển đường sắt đô thị tại Việt Nam. Trước hết, hệ thống metro cần được xây dựng trên nền tảng dữ liệu và trí tuệ nhân tạo, với việc ứng dụng công nghệ xuyên suốt từ giai đoạn quy hoạch, thiết kế cho tới vận hành. Dữ liệu hạ tầng giao thông, theo ông, nên được xem là một loại tài sản chiến lược của quốc gia.
Bên cạnh đó, quá trình triển khai các dự án metro cũng cần gắn với lộ trình từng bước làm chủ công nghệ đường sắt. Kinh nghiệm từ một số quốc gia như Hàn Quốc hay Trung Quốc cho thấy việc tiếp nhận, nội địa hóa và phát triển các công nghệ cốt lõi trong thiết kế, vận hành và bảo trì hệ thống đóng vai trò quan trọng trong việc giảm phụ thuộc vào tư vấn và nhà cung cấp nước ngoài.
Một yếu tố khác được nhấn mạnh là việc xây dựng hệ sinh thái công nghệ cho ngành đường sắt đô thị, trong đó các doanh nghiệp công nghệ trong nước có thể đóng vai trò trung tâm, kết nối các nguồn lực đầu tư, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo.
Song song với đó là chiến lược phát triển nguồn nhân lực cho lĩnh vực Smart Mobility. Theo đại diện FPT, việc đào tạo đội ngũ kỹ sư và chuyên gia cho ngành giao thông trong kỷ nguyên AI cần được triển khai theo mô hình hợp tác 5P (Public – Private – Professional – People Partnership), với sự tham gia của Nhà nước, doanh nghiệp, các cơ sở đào tạo – nghiên cứu, cộng đồng và người dân.
Để tham gia sâu hơn vào lĩnh vực này, Tập đoàn FPT đã thành lập đơn vị công nghệ chiến lược FPT Railway Mobility Technology vào cuối năm 2025, với định hướng phát triển các giải pháp công nghệ cho đường sắt, giao thông thông minh và đô thị thông minh.
Theo đại diện doanh nghiệp, FPT sẵn sàng đồng hành cùng Chính phủ, các địa phương và các đối tác trong việc phát triển các giải pháp công nghệ cho Smart Metro và Smart TOD, đồng thời đóng vai trò cầu nối giữa hệ sinh thái công nghệ trong nước với các đối tác quốc tế.
Trong hơn một thập kỷ tham gia các dự án chuyển đổi số trong lĩnh vực giao thông và đô thị tại Việt Nam, FPT đã triển khai nhiều giải pháp công nghệ như hệ thống thông tin giao thông thông minh, nền tảng dữ liệu giao thông, ứng dụng GoBus cho giao thông công cộng TP.HCM, cùng các giải pháp thanh toán điện tử và quản lý vận hành phục vụ hệ thống metro.
Nguồn: https://kinhtechungkhoan.vn/truoc-ke-hoach-dau-tu-gan-160-ty-usd-vao-duong-sat-fpt-noi-ve-mot-manh-ghep-con-thieu-1434225.html
