Chuyện chiếc phong bì tại ĐHĐCĐ: Từ quà tri ân, chiến lược đầu tư, đến sự phát triển của thị trường

Chuyện chiếc phong bì tại ĐHĐCĐ: Từ quà tri ân, chiến lược đầu tư, đến sự phát triển của thị trường

Việc doanh nghiệp chi tiền hoặc tặng quà tri ân cho cổ đông tham dự đại hội đồng cổ đông (ĐHĐCĐ) là một hình ảnh quen thuộc trên thị trường chứng khoán Việt Nam nhiều năm qua. Nhưng khi quy mô thị trường ngày càng mở rộng và hành vi nhà đầu tư thay đổi, thông lệ này đang bộc lộ những bất cập, đặt ra câu hỏi về vai trò thực sự của ĐHĐCĐ trong hệ thống quản trị doanh nghiệp.

Tại ĐHĐCĐ thường niên 2025, MB đã dành tặng mỗi cổ đông tham dự trực tiếp 500,000 đồng, tổng chi phí khoảng 2.2 tỷ đồng – Ảnh: MB

Tháng 4/2026, Ngân hàng TMCP Quân đội (MB, HOSE: MBB) thông báo sẽ không hỗ trợ chi phí cho cổ đông trực tiếp tham dự ĐHĐCĐ thường niên, trong bối cảnh số lượng đăng ký quá lớn. Quyết định này mang tính quản trị cụ thể, nhưng cũng gợi lại một thực tế quen thuộc nhiều năm qua trên thị trường chứng khoán Việt Nam, đó là việc doanh nghiệp chi tiền hoặc tặng quà cho cổ đông dự họp.

Vào giai đoạn thị trường còn phát triển nhanh về số lượng nhà đầu tư cá nhân, nhiều doanh nghiệp lựa chọn hình thức hỗ trợ chi phí đi lại, ăn uống hoặc tặng quà như một cách tri ân cổ đông. Các đại hội thường diễn ra vào buổi sáng và kéo dài đến gần trưa, nên việc hỗ trợ một khoản tiền nhỏ hoặc bữa ăn nhẹ được xem là phù hợp, vừa tạo không khí đông đủ, vừa thể hiện sự ghi nhận đối với cổ đông đã dành thời gian tới dự.

Theo thời gian, cách làm này dần trở thành một “thông lệ ngầm”. Mức hỗ trợ phổ biến dao động từ 200,000 đến 1,000,000 đồng mỗi cổ đông, tùy quy mô và điều kiện tài chính của doanh nghiệp. Một số trường hợp đặc biệt còn “chơi” lớn hơn, như việc Sacombank (HOSE: STB) từng tặng cổ đông tham dự nửa chỉ vàng vào năm 2022, trị giá khi đó khoảng 2.7 triệu đồng.

“Chiến lược đặc thù” của nhà đầu tư nhỏ lẻ

Từ một chính sách mang tính tri ân, thị trường dần hình thành một hành vi đầu tư độc đáo. Một bộ phận nhà đầu tư nhỏ lẻ sinh sống tại Hà Nội hoặc TPHCM chỉ cần mua 5-10 cổ phiếu, với giá chỉ vài chục ngàn đồng hoặc vài trăm ngàn đồng, tùy thị giá mỗi mã, là có thể tham dự ĐHĐCĐ.

Trong khi đó, khoản hỗ trợ hoặc quà tặng nhận được lại cao hơn nhiều lần giá trị đầu tư ban đầu. Với mức phổ biến 200,000 – 1,000,000 đồng, thậm chí cao hơn ở một số doanh nghiệp, “lợi suất” từ việc tham dự đại hội vượt xa cổ tức tiền mặt hay biến động giá cổ phiếu trong ngắn hạn.

Cổ đông chỉ cần bỏ tiền mua cổ phiếu một lần, rồi nắm giữ và tham dự ĐHĐCĐ hết năm nay qua năm khác, hoặc mua cổ phiếu ngay trước ngày chốt quyền rồi vài ngày sau lại bán ra, đúng ngày tổ chức ĐHĐCĐ thì tới tham dự và nhận quà. Nhà đầu tư còn truyền tay nhau danh sách các doanh nghiệp thường có quà, tiền hỗ trợ cho cổ đông. Tham dự 10 ĐHĐCĐ của doanh nghiệp kiểu này có thể đem lại 5 – 10 triệu đồng.

ĐHĐCĐ không còn là một sự kiện quản trị đơn thuần, mà trở thành một cơ hội tối ưu hóa lợi ích ngắn hạn với chi phí thấp. Việc lựa chọn doanh nghiệp để mua cổ phiếu trong một số trường hợp không dựa trên triển vọng kinh doanh, mà dựa trên “truyền thống tặng quà” của doanh nghiệp đó.

Tham dự ĐHĐCĐ vì tiền hay vì hoạt động doanh nghiệp?

Bản chất của ĐHĐCĐ thường niên là nơi cổ đông thực hiện quyền sở hữu thông qua việc biểu quyết các vấn đề quan trọng, đặt câu hỏi với ban lãnh đạo và theo dõi định hướng phát triển của doanh nghiệp. Tuy nhiên, khi một bộ phận nhà đầu tư tham dự với mục tiêu chính là nhận hỗ trợ tài chính, động cơ tham dự đã thay đổi căn bản.

Thực tế tại nhiều đại hội cho thấy số lượng cổ đông tham dự có thể đông tới hàng ngàn người, nhưng mức độ quan tâm tới nội dung thảo luận không tương xứng. Các nội dung trọng tâm như kế hoạch kinh doanh, chiến lược dài hạn, quản trị rủi ro hay phân bổ vốn không phải lúc nào cũng nhận được sự quan tâm phù hợp từ toàn bộ người tham dự.

Không phải tất cả cổ đông nhỏ lẻ đều thụ động hay hời hợt, nhưng động lực tham dự có sự phân hóa rõ rệt. Khi yếu tố tài chính ngắn hạn trở thành một phần đáng kể trong quyết định tham gia, chức năng đối thoại và giám sát của ĐHĐCĐ có xu hướng bị xao nhãng.

Động cơ của doanh nghiệp: Từ quà tri ân đến chi phí đảm bảo cho đại hội

Từ phía doanh nghiệp, ở góc độ đơn giản nhất, việc chi tiền hoặc tặng quà là cách thể hiện sự cảm ơn đối với cổ đông đã dành thời gian tham dự. Một đại hội đông đủ, không khí sôi nổi cũng giúp doanh nghiệp tạo dựng hình ảnh tích cực và gắn kết hơn với nhà đầu tư.

Ngoài ra, theo quy định, ĐHĐCĐ chỉ hợp lệ khi đạt tỷ lệ cổ đông tham dự tối thiểu, thường là trên 50% số cổ phần có quyền biểu quyết. Với các doanh nghiệp có cơ cấu cổ đông phân tán, việc đạt được tỷ lệ này không phải lúc nào cũng dễ dàng.

Trong bối cảnh đó, khoản hỗ trợ trở thành một công cụ giúp tăng tỷ lệ tham dự, giảm rủi ro phải tổ chức lại đại hội. Chi phí vài trăm triệu đồng cho việc thu hút sự tham gia của cổ đông có thể được xem là hợp lý nếu giúp doanh nghiệp thông qua các quyết định quan trọng đúng kế hoạch, đồng thời tránh lãng phí các khoản chi cho hội trường, gửi thư mời… lần 2, lần 3.

CTCP Đầu tư Hạ tầng Kỹ thuật TP Hồ Chí Minh (HOSE: CII) có lẽ là trường hợp trong nhiều năm phát quà cho cổ đông, nhưng không phải lần nào cũng tổ chức đại hội thành công ngay lần đầu. Năm nay, CII thông báo cổ đông chỉ cần đăng ký tham dự (trực tiếp hoặc ủy quyền) là được nhận tiền chuyển khoản từ công ty, số tiền cụ thể phụ thuộc vào số cổ phần sở hữu. Ví dụ một cổ đông nắm giữ 2 triệu cổ phiếu có thể nhận 20 triệu đồng.

Tuy nhiên, cách làm này cũng tạo ra một vòng lặp luẩn quẩn. Khi doanh nghiệp chi tiền để thu hút cổ đông, nhóm nhà đầu tư quan tâm tới khoản hỗ trợ sẽ ngày càng đông, từ đó làm tăng chi phí trong các kỳ đại hội tiếp theo, trong khi chất lượng thảo luận của đại hội không được cải thiện.

Nhìn ra thế giới

Thực tiễn tổ chức ĐHĐCĐ tại các thị trường phát triển có điểm chung là doanh nghiệp không chi tiền mặt, và cũng không cần dùng ưu đãi tài chính để thu hút người tham dự.

Tại Mỹ, trong năm khủng hoảng kinh tế 2009, nhiều ông lớn như Citigroup, Bank of America, 3M, Hershey thậm chí còn không phục vụ cà phê và bánh ngọt tại đại hội nhằm tiết kiệm chi phí.

Một số doanh nghiệp vẫn tặng quà, nhưng giá trị rất thấp và mang tính quảng bá, như Procter & Gamble phát các gói sản phẩm mẫu. Các tập đoàn công nghệ như Apple hay Microsoft tổ chức đại hội trực tuyến, không có khái niệm hỗ trợ chi phí hay “phong bì” cho cổ đông.

Sự khác biệt này xuất phát từ cấu trúc thị trường. Tại Mỹ và châu Âu, phần lớn cổ phần nằm trong tay các quỹ đầu tư, quỹ hưu trí và tổ chức tài chính. Những chủ thể này không cần đến hội trường mà thực hiện quyền biểu quyết thông qua cơ chế bỏ phiếu ủy quyền “proxy voting”.

Khoảng 80 – 90% số phiếu tại các đại hội đến từ nhà đầu tư tổ chức, trong khi cổ đông cá nhân tham dự trực tiếp chỉ chiếm tỷ lệ rất nhỏ. Vì vậy, điều kiện tổ chức đại hội không phụ thuộc vào số người có mặt mà phụ thuộc vào tổng số cổ phần đã bỏ phiếu, bao gồm cả ủy quyền. Doanh nghiệp không cần “kéo người” đến để hợp thức hóa đại hội, vì kết quả biểu quyết đã được hình thành từ trước thông qua hệ thống ủy quyền.

Đại hội của Berkshire Hathaway là ngoại lệ đáng chú ý khi mỗi năm thu hút hàng chục ngàn người, nhưng lý do là để nghe huyền thoại Warren Buffett và ban lãnh đạo chia sẻ chiến lược, chứ không phải vì quà tặng hay hỗ trợ tiền mặt. Thực tế này phản ánh bản chất của ĐHĐCĐ tại các thị trường phát triển là một thiết chế quản trị thực thụ.

Hàng chục ngàn người tham dự đại hội cổ đông thường niên 2023 của Berkshire Hathaway để nghe Warren Buffett nói về đầu tư – Ảnh: sifterfund.com.

So với thực tiễn quốc tế, hiện trạng Việt Nam cho thấy một giai đoạn phát triển khác, nơi doanh nghiệp vẫn phải sử dụng các công cụ tài chính để kích thích sự tham gia. Khi cấu trúc thị trường chuyển dịch theo hướng gia tăng vai trò của nhà đầu tư tổ chức, cơ chế này nhiều khả năng sẽ dần thu hẹp, và ĐHĐCĐ sẽ quay về đúng chức năng cốt lõi là nơi thực thi quyền sở hữu và giám sát doanh nghiệp.

Khi thông lệ bắt đầu thay đổi

Trong vài năm gần đây, chính sách hỗ trợ cổ đông tại nhiều doanh nghiệp đã có sự điều chỉnh vì nhiều lý do khác nhau.

Tập đoàn FLC và các doanh nghiệp liên quan từng chi 500,000 đồng hỗ trợ mỗi cổ đông tham dự, nhưng từ khi ban lãnh đạo vướng vòng lao lý và doanh nghiệp gặp khó khăn về tài chính, số tiền giảm còn 200,000 đồng.

Tương tự, Sacombank sau năm 2022 không còn việc tặng vàng cho cổ đông. MB năm 2025 tặng mỗi cổ đông tham dự 500,000 đồng, nhưng đến năm 2026 không còn khoản này. Một số doanh nghiệp khác cũng thu hẹp hoặc thay đổi hình thức hỗ trợ, từ tiền mặt sang quà tặng mang tính biểu trưng.

Những điều chỉnh này phản ánh một xu hướng chung hơn. Khi số lượng cổ đông tăng lên, chi phí duy trì thông lệ tặng quà trở nên đáng kể hơn. Đồng thời, doanh nghiệp cũng bắt đầu cân nhắc lại hiệu quả thực sự của việc chi tiền để thu hút người tham dự.

Sự thay đổi không diễn ra đồng loạt, nhưng cho thấy thị trường đang trong quá trình tự điều chỉnh. Khi yếu tố hỗ trợ tài chính dần giảm đi, động lực tham dự của cổ đông cũng sẽ thay đổi theo, kéo theo những biến chuyển trong cách thức vận hành của các kỳ ĐHĐCĐ trong tương lai.

Đức Quyền

FILI

– 07:30 11/04/2026