Bán lẻ xăng dầu muốn cộng đủ chi phí vào giá bán

Các doanh nghiệp (DN) bán lẻ xăng dầu cho biết dù dự thảo Nghị định về kinh doanh xăng dầu (dự thảo lần 10) tiếp tục khẳng định nguyên tắc điều hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa các chủ thể và giảm bớt khâu trung gian trong chuỗi cung ứng nhưng nhiều quy định cụ thể vẫn chưa phản ánh đúng thực tế vận hành của thị trường, đặc biệt ở khâu bán lẻ.

Quyền định giá bị hạn chế thực chất

Cụ thể, dự thảo trao quyền cho thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối quyết định, công bố giá bán buôn và giá bán lẻ trong hệ thống phân phối. DN bán lẻ thuộc hệ thống không được bán cao hơn mức giá do đầu mối hoặc đơn vị phân phối công bố.

Ngay cả các DN bán lẻ xăng dầu không thuộc hệ thống phân phối, quyền định giá trên thực tế cũng bị giới hạn bởi mặt bằng giá do phía cung ứng công bố tại cùng địa bàn và thời điểm. Ông Giang Chấn Tây, Giám đốc Công ty TNHH MTV Bội Ngọc, cho biết DN bán lẻ xăng dầu không thể quyết định giá mua vào do phụ thuộc thương nhân đầu mối hoặc phân phối. Đồng thời, DN cũng không có “không gian” để cộng đủ chi phí và lợi nhuận vào giá bán, do bị ràng buộc bởi mức giá công bố từ phía cung ứng. “Trong môi trường cạnh tranh trực tiếp, chỉ cần 2 cửa hàng ở gần nhau, không DN nào dám bán cao hơn mặt bằng chung nếu thị trường không chấp nhận. Khi đó, quyền định giá chỉ còn mang tính danh nghĩa” – ông Tây bày tỏ.

Theo ông Tây, nếu cả hai bên đều được tự do điều chỉnh giá để bù đắp chi phí thì mới đúng với cơ chế thị trường. Trong khi đó, thương nhân đầu mối và phân phối có quyền chi phối đầu vào, còn DN bán lẻ xăng dầu bị hạn chế đầu ra nhưng vẫn phải tự gánh toàn bộ chi phí vận hành, tài chính, lao động, mặt bằng, khấu hao và hao hụt.

Cùng quan điểm, ông Nguyễn Xuân Thắng, Giám đốc Công ty TNHH Hải Âu Phát, nói khi thị trường không cho phép tăng giá đơn lẻ, chính sách không cho phép cộng đủ chi phí vào giá bán thì DN bán lẻ xăng dầu dù là đại lý, cửa hàng nhượng quyền hay mua bán tự do đều rơi vào tình thế “kẹt hai đầu”, dễ dẫn đến thua lỗ. “Quy định hiện hành chưa phù hợp với quy luật cạnh tranh trong cơ chế thị trường và cần được điều chỉnh để bảo đảm tính khả thi. Bề ngoài là trao quyền tự do kinh doanh, cho phép DN bán lẻ xăng dầu tự định giá, hoạt động độc lập. Nhưng thực chất là cơ chế kiểm soát chặt chẽ hơn, có quyền nhưng không đủ điều kiện để thực hiện quyền” – ông nhận định.

Trong khi đó, theo ông Đào Bá Thọ, Giám đốc Công ty TNHH MTV Tuyên Tuyến, nếu quy định giá bán lẻ không được vượt quá giá công bố của thương nhân đầu mối hoặc phân phối tiếp tục được duy trì mà không có cơ chế bảo đảm biên lợi nhuận tối thiểu, DN bán lẻ xăng dầu sẽ rơi vào tình trạng bán hàng nhưng không được quyết định giá. “DN có chi phí nhưng không có cơ chế bảo đảm bù đắp chi phí thì rất khó duy trì hoạt động ổn định” – ông Thọ nhấn mạnh.

Cần minh bạch chi phí, bảo đảm biên lợi nhuận

Trước thực tế đó, các DN bán lẻ xăng dầu đề xuất được tự định giá bán lẻ trên cơ sở giá mua vào, với biên độ tối thiểu 8% so với giá bán buôn. Trường hợp vẫn duy trì cơ chế giá do thương nhân đầu mối hoặc thương nhân phân phối quyết định, cần quy định mức chiết khấu tối thiểu không thấp hơn 7% để bảo đảm quyền lợi và khả năng duy trì hoạt động của DN. Ông Trịnh Quang Khanh, Tổng Thư ký Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam, kiến nghị cho phép các thương nhân mua hàng về bán lẻ tại cửa hàng của mình, không thuộc hệ thống phân phối, được quyền mua từ nhiều đầu mối, đơn vị phân phối và được định giá bán lẻ nhưng không vượt mức giá của đầu mối.

Ông Khanh cũng cho rằng nếu DN bán lẻ xăng dầu xây dựng giá cao hơn đầu mối thì khó cạnh tranh, chưa kể cơ quan thuế sẽ xem xét tính hợp lý của việc kê khai giá. Bên cạnh đó, thương nhân đầu mối cũng gặp rủi ro khi nhập khẩu gặp biến động giá dẫn đến thua lỗ nên việc chiết khấu thấp trong một số thời điểm là yếu tố thị trường. “Đây là sự thỏa thuận giữa hai bên, phụ thuộc vào cung – cầu và giá thế giới. Có thời điểm chiết khấu cao, có thời điểm thấp” – ông Khanh phân tích.

Ngoài ra, so với trước đây chỉ được mua từ 3 nguồn, DN bán lẻ xăng dầu hiện được phép mua từ nhiều nguồn khác nhau để tìm mức chiết khấu tốt hơn. Ở góc độ học thuật, ThS Trần Anh Tùng, Trưởng ngành Quản trị kinh doanh Trường Đại học Kinh tế – Tài chính TP HCM, chỉ rõ vấn đề cốt lõi của dự thảo không nằm ở việc “cho phép định giá”, mà ở chỗ quyền định giá có đi kèm khả năng tạo biên lợi nhuận hay không.

Theo ông Tùng, nếu DN bán lẻ xăng dầu được quyền niêm yết giá nhưng không được bán cao hơn giá của đầu mối hoặc thương nhân phân phối thì về bản chất kinh tế, quyền này mang tính hình thức. Giá trần đã được xác lập từ thượng nguồn, DN bán lẻ chỉ còn lựa chọn giảm giá hoặc bán ngang giá, trong khi vẫn phải gánh toàn bộ chi phí vận hành. Chẳng hạn, một cửa hàng xăng dầu bán khoảng 300.000 lít/tháng, với giá bán lẻ khoảng 20.000 đồng/lít, doanh thu đạt khoảng 6 tỉ đồng/tháng. Tuy nhiên, chi phí cố định (nhân công, điện nước, hao hụt, phòng cháy chữa cháy, thuê đất, khấu hao, vốn lưu động) dao động 150-300 triệu đồng/tháng, tùy vị trí. Trong trường hợp chiết khấu từ đầu mối là 0 đồng/lít, DN gần như không có nguồn bù đắp chi phí. “Chỉ cần chi phí vận hành khoảng 700 đồng/lít, mỗi tháng DN cần khoảng 210 triệu đồng để hòa vốn. Điều này đồng nghĩa càng bán nhiều trong bối cảnh chiết khấu thấp thì áp lực dòng tiền càng lớn. Nhưng nếu tăng giá bán, cửa hàng sẽ mất khách do người tiêu dùng nhạy cảm với chênh lệch chỉ 200-300 đồng/lít. Ngược lại, nếu bán ngang giá đầu mối mà không có chiết khấu tối thiểu, DN bán lẻ xăng dầu thực chất đang “gánh chi phí hộ” cho toàn hệ thống” – ông Tùng phân tích.