Cổ phiếu năng lượng sạch đi ngược xu thế

Dòng tiền lớn chưa nhập cuộc

Vì sao năng lượng sạch là xu thế tất yếu, đồng thời là lĩnh vực được ưu tiên đầu tư phát triển, nhưng cổ phiếu của các doanh nghiệp ngành này lại chưa thực sự hấp dẫn? Trả lời câu hỏi của Báo Đầu tư Chứng khoán, ông Trương Hiền Phương, Giám đốc cao cấp Công ty Chứng khoán KIS Việt Nam cho biết, năng lượng xanh, sạch là xu hướng của tương lai. Đây là ngành được Chính phủ ưu tiên phát triển và cũng nhận được sự quan tâm lớn từ truyền thông.

Trong lĩnh vực tài chính, hiện có nhiều công cụ khuyến khích phát triển xanh như các gói tín dụng xanh. Tuy nhiên, trong hoạt động đầu tư tài chính, đặc biệt là đầu tư cổ phiếu, nhà đầu tư thường quen với những nhóm ngành có câu chuyện kinh doanh gắn liền với tăng trưởng lợi nhuận, mang lại lợi ích thực sự cho cổ đông, hơn là những nhóm ngành “ở thì tương lai”. Cụ thể, dòng tiền thường đi theo sóng dẫn dắt của nhóm blue-chip, nhóm cổ phiếu họ VIN, ngân hàng, chứng khoán, dầu khí, bất động sản…, trong khi nhóm cổ phiếu năng lượng ít được quan tâm hơn do chưa có câu chuyện cụ thể đủ sức hấp dẫn; mọi kỳ vọng vẫn chủ yếu nằm ở xu hướng của tương lai.

Nguyên nhân quan trọng hơn, theo ông Phương, là trên thị trường chứng khoán, bên cạnh nhà đầu tư cá nhân còn có các quỹ đầu tư và nhóm đầu tư lớn, thường được gọi là “nhà đầu tư cá mập”. Dòng tiền lớn này thường luân chuyển để tìm kiếm cơ hội ở các nhóm ngành triển vọng quen thuộc như ngân hàng, chứng khoán, thép, bất động sản…, trong khi cổ phiếu năng lượng chưa thực sự lọt vào tầm ngắm bởi sức hấp dẫn chưa đủ lớn. Nhà đầu tư cá nhân thường quan sát và đi theo dấu dòng tiền của khối này, đó cũng là lý do vì sao nhóm năng lượng dù có triển vọng sáng nhưng vẫn chưa thu hút mạnh dòng tiền.

Bộ Công Thương đã ban hành Quyết định số 363/QĐ-BCT ngày 28/2/2026 về “Phê duyệt điều chỉnh quy hoạch tổng thể về năng lượng quốc gia thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050”. Trong đó, năng lượng tái tạo được nhấn mạnh giữ vai trò cốt lõi trong việc bảo đảm an ninh năng lượng và giảm phụ thuộc vào nguồn nhiên liệu nhập khẩu. Tỷ trọng năng lượng tái tạo trong tổng năng lượng sơ cấp được đặt mục tiêu đạt khoảng 25-30% vào năm 2030 và khoảng 70-80% vào năm 2050.

Về định giá, nhóm cổ phiếu năng lượng hiện có một số mã đang sở hữu mức P/B tương đối hấp dẫn như GEG, REE, TTA… Theo Công ty Chứng khoán MB, cổ phiếu của các doanh nghiệp có chiến lược phát triển phù hợp với xu hướng chuyển đổi xanh và sở hữu bảng cân đối tài chính lành mạnh đang nhận được sự quan tâm nhiều hơn.

Doanh nghiệp tăng tốc đầu tư

Triển vọng dài hạn tích cực nhưng sức hút ngắn hạn của cổ phiếu năng lượng sạch vẫn còn hạn chế.

Nhận định về thị trường năng lượng tái tạo tại Việt Nam, Công ty cổ phần Điện Gia Lai (mã GEG) cho biết, thị trường năng lượng tái tạo trong nước đang chuyển sang giai đoạn tái cấu trúc, với trọng tâm là hoàn thiện chính sách và phát triển theo hướng chọn lọc. Quy hoạch Điện VIII điều chỉnh mở ra dư địa cho một số phân khúc, đặc biệt là lĩnh vực điện mặt trời. Cơ chế hợp đồng mua bán điện trực tiếp (DPPA) đang được triển khai từng bước, góp phần đa dạng hóa phương thức tiêu thụ điện và nâng cao tính linh hoạt của thị trường.

Năm 2026, nhu cầu điện năng được dự báo sẽ gia tăng, đặc biệt từ các hạ tầng công nghệ và kinh tế số, đặt ra yêu cầu cấp thiết về nguồn cung ổn định và hệ thống điện linh hoạt. Điện Gia Lai xác định, đây là giai đoạn tiếp tục củng cố nền tảng vận hành, tập trung tối ưu hiệu quả các nhà máy hiện hữu, hoàn thiện pháp lý và đưa các dự án trọng điểm vào vận hành đúng kế hoạch. Công ty duy trì kỷ luật tài chính, kiểm soát chặt chẽ dòng tiền và thận trọng lựa chọn các cơ hội đầu tư mới.

Công ty cũng định hướng tiếp tục nghiên cứu và triển khai các mô hình kinh doanh phù hợp với xu hướng thị trường, bao gồm cơ chế DPPA, các giải pháp lưu trữ năng lượng (BESS), đồng thời xem xét cơ hội hợp tác phát triển, M&A các dự án tiềm năng theo hướng bổ sung danh mục đầu tư hiện có. Mục tiêu là nâng cao hiệu quả vận hành, khả năng thích ứng và tính bền vững của hệ thống trong các giai đoạn thị trường khác nhau.

Về kế hoạch kinh doanh, Điện Gia Lai đặt mục tiêu doanh thu hợp nhất đạt 3.107 tỷ đồng, đi ngang so với thực hiện năm 2025, trong khi lợi nhuận sau thuế dự kiến giảm 60%, còn khoảng 380 tỷ đồng.

Về dự án, trong năm 2025, doanh nghiệp đã triển khai 3 dự án với tổng công suất hơn 95 MWp, thuộc 3 loại hình năng lượng tái tạo khác nhau. Trong các dự án đang triển khai, dự án Thủy điện Ea Tih sẽ bán điện theo biểu giá chi phí tránh được; dự án Điện gió VPL 2 đã hoàn tất đàm phán hợp đồng mua bán điện; còn dự án Điện mặt trời Đức Huệ 2 là dự án tiên phong áp dụng cơ chế DPPA, thể hiện định hướng chủ động thích ứng với các cơ chế mới của thị trường.

Riêng dự án Điện mặt trời Đức Huệ 2 (49 MWp), được tái khởi động vào giữa tháng 8/2025, đến cuối năm 2025 đã hoàn tất thi công các hạng mục chính. Đây là dự án đầu tiên áp dụng đồng thời cơ chế DPPA và BESS, triển khai theo Nghị định số 57/2025/NĐ-CP. Tuy nhiên, dự thảo điều chỉnh, bổ sung của nghị định này hiện vẫn chưa được ban hành, dẫn đến một số vướng mắc trong quá trình triển khai, khiến công tác bán điện của dự án chậm hơn so với hình thức bán điện truyền thống cho EVN. Công ty đang tích cực phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan, phấn đấu hoàn tất công tác thử nghiệm và thực hiện bán điện theo DPPA trong quý II/2026.

Những chuyển động tích cực về hành lang pháp lý như khung giá cho nguồn điện gió, điện mặt trời và cơ chế DPPA đang thúc đẩy doanh nghiệp tiếp tục các dự án đầu tư. Mới đây, Công ty cổ phần Tập đoàn PC1 thông báo góp 27 tỷ đồng vốn điều lệ vào Công ty cổ phần Điện mặt trời Điện Biên, thông qua việc mua 2,7 triệu cổ phần phát hành cho cổ đông hiện hữu nhằm tăng vốn điều lệ. Động thái này cho thấy, PC1 đang đẩy mạnh phát triển điện mặt trời thông qua đơn vị thành viên.

Công ty cổ phần Cơ Điện Lạnh (REE) cũng ưu tiên mở rộng mảng điện, trong đó năng lượng tái tạo đóng vai trò trọng tâm trong chiến lược phát triển. Việc mở rộng năng lượng tái tạo được xem là động lực tăng trưởng dài hạn. Năm 2026, đại hội cổ đông REE đã thông qua kế hoạch kinh doanh với mục tiêu doanh thu đạt 12.230 tỷ đồng, tăng 22% và lợi nhuận sau thuế đạt 2.814 tỷ đồng, tăng 11% so với thực hiện năm 2025.

Theo SSI Research, REE duy trì tăng trưởng ổn định tại các mảng kinh doanh cốt lõi và có triển vọng tích cực từ mảng năng lượng tái tạo. Trong bối cảnh phát triển điện khí LNG còn nhiều thách thức, REE tiếp tục ưu tiên đầu tư vào năng lượng tái tạo, bao gồm điện gió gần bờ, điện mặt trời và có thể cả điện gió ngoài khơi, nhằm hiện thực hóa mục tiêu công suất 3 GW vào năm 2030. Điều này cho thấy định hướng mở rộng năng lượng tái tạo ngày càng được củng cố.

Chuyển động tích cực của các doanh nghiệp năng lượng tái tạo khi đẩy mạnh đầu tư, khởi động lại dự án sau thời gian trầm lắng đang khiến thị trường ấm lên. Nhìn về dài hạn, đây vẫn là nhóm ngành có triển vọng tích cực nhờ xu thế tất yếu của quá trình chuyển dịch sang sử dụng năng lượng tái tạo. Những doanh nghiệp có tiềm năng tăng trưởng công suất và quản trị rủi ro tốt sẽ ngày càng gia tăng sức hút đối với dòng tiền trung và dài hạn.