Từ Úc, Mỹ đến EU, các rào cản thương mại và tiêu chuẩn xanh đang siết mạnh với thép Việt Nam. Trong bối cảnh xuất khẩu liên tiếp bị điều tra, doanh nghiệp buộc phải tái cấu trúc sản xuất, nguồn nguyên liệu và chiến lược thị trường để giữ chỗ trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Những cảnh báo dành cho ngành thép Việt đang xuất hiện với tần suất ngày càng cao trong thời gian gần đây. Mới nhất, vào trung tuần tháng 5/2026, Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) cho biết Úc đã khởi xướng điều tra chống bán phá giá với thép mạ kẽm nhập khẩu từ Việt Nam, liên quan đến 2 doanh nghiệp (DN) là CTCP Tập đoàn Hoa Sen (HSG) và CTCP Thép Nam Kim (NKG).
Đáng chú ý, biên độ bán phá giá bị cáo buộc lên tới 56,21% – là mức đủ để bào mòn đáng kể lợi thế cạnh tranh về giá nếu thuế chính thức được áp dụng.
“Bẫy” của tăng trưởng quá nhanh
Trước thông tin này, phía HSG cho biết đây mới chỉ là mức cáo buộc ban đầu do bên yêu cầu điều tra đưa ra trong đơn kiện, không phải kết luận sơ bộ hay kết luận cuối cùng của cơ quan điều tra Úc.
Trong bối cảnh XK liên tiếp bị điều tra, ngành thép Việt buộc phải tái cấu trúc sản xuất, nguồn nguyên liệu và chiến lược thị trường để giữ chỗ trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Dù vậy, vụ việc như tại Úc không phải diễn biến đơn lẻ, mà chỉ là một lát cắt trong bức tranh rộng hơn, nơi các rào cản thương mại đang ngày càng siết chặt với thép Việt Nam.
Trước đó, vào tháng 4/2026, Cục Phòng vệ thương mại cũng đã đưa ra cảnh báo đối với thép mạ kẽm xuất khẩu (XK) sang Úc. Quốc gia này đã áp thuế chống bán phá giá và chống trợ cấp với sản phẩm cùng loại từ Ấn Độ và Malaysia.
Diễn biến này càng đáng chú ý khi nhìn vào số liệu XK của Việt Nam. Hồi năm 2025, kim ngạch XK thép mạ kẽm sang Úc đạt 29,5 triệu USD, tăng 24% so với năm 2024. Thị phần của Việt Nam chiếm 23,5% tổng nhập khẩu mặt hàng này của Úc.
“Với kim ngạch tăng và chiếm tỷ trọng đáng kể, DN xuất khẩu cần lưu ý khả năng Úc khởi xướng điều tra phòng vệ thương mại đối với mặt hàng thép mạ kẽm nhập khẩu từ Việt Nam trong thời gian tới”, Cục Phòng vệ thương mại từng nhấn mạnh trong cảnh báo trước đó.
Không chỉ dừng lại ở thép mạ kẽm, áp lực còn lan sang nhiều dòng sản phẩm khác. Với thép hình cán nóng, Úc đã áp dụng thuế chống bán phá giá đối với hàng nhập khẩu từ Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan (Trung Quốc) và Thái Lan.
Trong bối cảnh đó, XK của Việt Nam vẫn ghi nhận mức tăng mạnh. Năm 2025, kim ngạch thép hình cán nóng sang Úc đạt 48,5 triệu USD, tăng 105,8% so với năm 2024. Thị phần của Việt Nam chiếm 26,1% tổng nhập khẩu mặt hàng này của Úc.
“Với kim ngạch XK tăng nhanh và chiếm tỷ trọng lớn, DN XK của Việt Nam cần lưu ý khả năng Úc khởi xướng điều tra phòng vệ thương mại đối với mặt hàng này. Đồng thời, DN XK sang Úc cần tránh sử dụng các nguyên liệu chính nhập khẩu từ Trung Quốc để sản xuất sản phẩm”, Cục Phòng vệ thương mại từng lưu ý.
Quy luật ngầm ở đây khá rõ: khi thị phần tăng quá nhanh, rủi ro bị điều tra cũng tăng theo. Trong nhiều năm qua, thép Việt Nam với đà tăng trưởng mạnh đã dần trở thành nhóm hàng thường xuyên xuất hiện trong các danh sách cảnh báo phòng vệ thương mại toàn cầu. Điều này phản ánh mức độ giám sát ngày càng chặt chẽ đối với ngành thép trên thị trường quốc tế.
Như nhận định của ông Lê Việt, Tổng giám đốc Công ty TNHH MTV Thép Miền Nam-VNSTEEL (SSCV), ngành thép Việt đối mặt áp lực XK và rào cản thương mại. Nhiều nước (EU, Mỹ, Thổ Nhĩ Kỳ, Ấn Độ) tăng thuế tự vệ/chống bán phá giá với thép nhập khẩu.
Nếu Úc là tín hiệu cảnh báo, thì Mỹ và châu Âu mới là những mặt trận quyết định. Như hồi tháng 3/2026, thép cốt bê tông nhập từ Việt Nam bị áp thuế chống bán phá giá đến 130%, theo kết luận sơ bộ của Bộ Thương mại Mỹ (DOC).
Ai đủ năng lực thích nghi sẽ tồn tại
Hay như mặt hàng tôn mạ được cho là chịu thiệt hại nặng nề từ đòn phòng vệ thương mại trong thời gian qua tác động trực tiếp bởi thuế chống bán phá giá từ Mỹ (lên tới 162,96%). Điều này khiến XK tôn mạ quý I/2026 tiếp tục giảm mạnh 39,8% so với cùng kỳ năm 2025.
EU còn đáng chú ý hơn ở chỗ không chỉ siết bằng thuế, mà đang dựng “hàng rào kép”: vừa kiểm soát thương mại, vừa áp dụng các tiêu chuẩn xanh ngày càng khắt khe.
Mới đây, trong báo cáo về ngành thép, Bộ phận phân tích Công ty chứng khoán NH Việt Nam (NHSV) đã chỉ rõ thách thức từ hạn ngạch thu hẹp, rào cản xuất xứ cho thép XK sang EU.
Cụ thể, từ 1/7/2026, EU chính thức giảm 47% hạn ngạch miễn thuế hàng năm xuống còn 18.3 triệu tấn, đồng thời tăng thuế gấp đôi, lên 50% đối với hàng nhập khẩu vượt hạn ngạch.
Các cơ quan lập pháp của EU nhất trí rằng sẽ không có ngoại lệ nào, tất cả các đối tác thương mại của EU, bao gồm Ukraine và các quốc gia có thỏa thuận thương mại với khối, sẽ được phân bổ hạn ngạch.
Phía NHSV cho rằng, vấn đề cốt lõi của DN Việt Nam nằm ở 2 yếu tố chính. Thứ nhất là Việt Nam phải chịu hạn ngạch (quota) chung, khiến gần như không còn dư địa để tăng sản lượng XK. Thứ hai là mức độ cạnh tranh ngày càng gay gắt trên thị trường.
Theo NHSV, nếu không tận dụng kịp hạn ngạch, mức thuế cao sẽ trở thành thách thức lớn đối với DN XK thép và tôn mạ. Đồng thời, DN còn phải đáp ứng các tiêu chuẩn công nghệ cao hơn, mua chứng chỉ carbon và thực hiện khai báo phát thải. Trong bối cảnh hạn ngạch thu hẹp kết hợp với Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM), DN rơi vào tình trạng “phí chồng phí”.
Trước tình hình thị trường XK vấp phải nhiều rào cản thuế quan, phản ứng phổ biến nhất là các DN phải quay vào tập trung thị trường nội địa. Như NKG, tập trung mạnh vào phân phối miền Nam. Trong khi đó, với lợi thế hệ thống cửa hàng bán lẻ lớn, HSG dễ dàng tập trung gia tăng sản lượng bán hàng tại thị trường nội địa nhằm bù đắp cho khoảng trống tại thị trường XK.
Nhưng đây là giải pháp tức thời, không phải lối thoát chiến lược. Thị trường nội địa không thể hấp thụ toàn bộ công suất khổng lồ mà ngành thép đã đầu tư suốt nhiều năm tăng trưởng nóng. Khi cả ngành cùng đổ về “sân nhà”, cạnh tranh nội địa sẽ trở nên khốc liệt không kém. Áp lực giảm giá bán gia tăng, kéo theo biên lợi nhuận thu hẹp và nguy cơ triệt tiêu lẫn nhau.
Quan trọng hơn, nếu chỉ xoay trục về nội địa mà không nâng cấp năng lực cạnh tranh quốc tế, DN sẽ dần đánh mất chỗ đứng trong chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái định hình. Và khi muốn quay lại, cánh cửa sẽ hẹp hơn rất nhiều.
Chính vì lẽ đó, giới chuyên gia cho rằng cuộc tái cấu trúc của ngành thép Việt không còn là lựa chọn mà là điều kiện tồn tại. Điều này đòi hỏi chuyển đổi công nghệ xanh, đa dạng hóa nguồn nguyên liệu, minh bạch hóa chuỗi cung ứng, đa dạng hóa thị trường XK.
“Làn sóng” phòng vệ thương mại mới không phải hiện tượng ngắn hạn. DN nào tiếp tục dựa vào giá rẻ và nguyên liệu giá thấp sẽ nhanh chóng mất dần dư địa cạnh tranh. Ngược lại, những DN chuyển sang sản xuất xanh, minh bạch chuỗi cung ứng và nâng cấp công nghệ sẽ có cơ hội giữ đơn hàng, thậm chí thay thế đối thủ bị loại khỏi thị trường.
Thế Vinh
Nguồn: https://stockbiz.vn/tin-tuc/nganh-thep-viet-truoc-lan-song-phong-ve-moi-muon-giu-don-hang-phai-doi-luat-choi/39888922
