Giữa những cánh đồng ven sông ở Hải Phòng và Hải Dương, nơi người dân nhiều năm chỉ xem cây lúa là “phần phụ” trên ruộng rươi, chị Phạm Thị Kiều Oanh lại nhìn thấy một cơ hội hoàn toàn khác.
Trong khi nông nghiệp sạch hay nông nghiệp sinh thái còn là khái niệm khá mới ở Việt Nam, nữ doanh nhân này đã bắt đầu hành trình khởi nghiệp với mô hình lúa – rươi, hướng đến mục tiêu tạo ra những hạt gạo thực sự sạch và xây dựng hệ sinh thái nông nghiệp bền vững.
Hơn cả một dự án kinh doanh, hành trình của chị Oanh là câu chuyện về khát vọng thay đổi tư duy làm nông, gìn giữ môi trường tự nhiên và nâng tầm nông sản bản địa Việt Nam.
Khởi nghiệp từ nỗi lo thực phẩm bẩn
CEO Rueco nhớ rất rõ khoảng thời gian trước năm 2017, khi vấn đề thực phẩm bẩn trở thành nỗi ám ảnh của nhiều gia đình. Là người thường xuyên tìm hiểu về thực phẩm sạch, chị luôn đau đáu với câu hỏi: Làm sao để tạo ra loại gạo an toàn cho chính gia đình mình và cho cộng đồng?
“Tại sao mình không trồng các giống lúa ngon để tạo ra loại gạo sạch thật sự?”, chị từng tự hỏi. Trong quá trình tìm hiểu, chị nhận ra rươi là loài sinh vật sống ở vùng nước lợ có một đặc tính rất đặc biệt: Chúng chỉ tồn tại được ở môi trường hoàn toàn tự nhiên, không có thuốc bảo vệ thực vật hay phân bón hóa học.
Theo chị Oanh, chính điều này biến rươi thành “thước đo sống” cho chất lượng môi trường canh tác. Nếu rươi còn tồn tại, đồng nghĩa ruộng lúa ấy vẫn giữ được hệ sinh thái sạch và cân bằng tự nhiên.
Ý tưởng kết hợp trồng lúa với nuôi rươi bắt đầu hình thành từ đó.
Ở thời điểm chị Kiều Oanh bắt đầu khởi nghiệp, mô hình lúa – rươi gần như chưa từng được triển khai bài bản tại Việt Nam. Không tài liệu hướng dẫn, không mô hình mẫu để học hỏi, chị phải tự mình tìm đường đi.
Nữ doanh nhân lặn lội vào tận miền Nam để tìm giống lúa phù hợp rồi mang về trồng thử trên các cánh đồng rươi ở Kiến Thụy. Song song với đó, chị kiên trì thuyết phục bà con địa phương thay đổi cách canh tác truyền thống. Đó không phải việc dễ dàng. Nhiều người hoài nghi vì mô hình chỉ canh tác một vụ lúa mỗi năm, năng suất thấp hơn nhiều so với cách làm thông thường.
Vụ đầu tiên chỉ thu được khoảng 8 tấn lúa. Nhưng với chị Oanh, đó là những hạt gạo “mở đường” cho một hành trình dài phía trước.
Để tạo động lực cho nông dân chuyển đổi, chị chủ động thu mua lúa với giá cao gấp đôi thị trường.
Theo chị, nếu người dân không sống được bằng nông nghiệp sinh thái thì sẽ rất khó để họ kiên trì với mô hình này.
Hệ sinh thái cộng sinh độc đáo giữa lúa và rươi
Điều đặc biệt của mô hình lúa – rươi nằm ở mối quan hệ cộng sinh tự nhiên. Lúa tạo bóng mát và môi trường ổn định cho rươi sinh trưởng. Ngược lại, rươi giúp làm đất tơi xốp, tăng độ màu mỡ và hạn chế sâu bệnh tự nhiên.
Sau mùa gặt, thân lúa và trấu tiếp tục được trả lại ruộng làm nguồn thức ăn cho rươi. Toàn bộ quá trình gần như không sử dụng hóa chất canh tác.
Theo chị Oanh, mô hình này không chỉ tạo ra gạo sạch mà còn giúp tái tạo đất và duy trì đa dạng sinh học. Những hạt gạo ruộng rươi có hương thơm tự nhiên, mềm dẻo và mang giá trị dinh dưỡng cao hơn nhờ được nuôi dưỡng trong môi trường sinh thái đặc biệt.
Cuối năm 2017, chị mang gạo ruộng rươi tham gia hội chợ nông sản tại Nhật Bản. Dù chưa đủ điều kiện xuất khẩu do sản lượng còn thấp và vướng rào cản thương mại, sản phẩm vẫn nhận được phản hồi tích cực từ nhiều khách quốc tế.
Từ những hạt gạo đầu tiên, Rueco từng bước mở rộng hệ sinh thái sản phẩm. Không chỉ bán gạo và rươi tươi, doanh nghiệp còn phát triển các dòng thực phẩm chế biến như chả rươi, nem rươi hay rươi kho.
Hiện sản phẩm của Rueco đã có mặt tại hơn 200 điểm bán trên toàn quốc, trong đó có nhiều chuỗi thực phẩm sạch lớn như Sói Biển, Bác Tôm hay Homefood. Nhưng với chị Kiều Oanh, mục tiêu không chỉ dừng ở kinh doanh. Điều chị theo đuổi là xây dựng mô hình kinh tế cộng đồng dựa trên nông nghiệp sinh thái.
Năm 2019, Rueco bắt đầu đồng hành cùng người dân bản Bướt ở Sơn La để phát triển vùng nguyên liệu hữu cơ với các giống cây bản địa như đậu xanh lòng vàng, đậu đen lòng xanh hay vừng đen.
Doanh nghiệp không chỉ hỗ trợ sản xuất mà còn kết nối đầu ra, hướng dẫn đóng gói và khuyến khích người dân phát triển du lịch sinh thái, homestay để tăng thêm sinh kế.
Tại vùng Giộc Sâu ở Cao Bằng, Rueco tiếp tục hỗ trợ bà con phát triển vùng nguyên liệu gạo nếp Ong và gạo tẻ bản địa, góp phần bảo tồn hệ sinh thái nơi sinh sống của loài vượn Cao Vít quý hiếm.
Khát vọng giữ hồn ẩm thực Việt
Không dừng lại ở nông sản tươi, CEO Kiều Oanh còn mong muốn bảo tồn và lan tỏa những giá trị ẩm thực truyền thống Việt Nam.
Từ nguồn nguyên liệu sinh thái, Rueco phát triển thêm nhiều sản phẩm như kẹo lạc, kẹo vừng, mật mía hay hợp tác với các làng nghề để sản xuất chè lam, bánh gio, bánh gai và nhiều món ăn truyền thống khác.
Theo chị, thực phẩm Việt Nam không thiếu giá trị, điều quan trọng là phải xây dựng được hệ sinh thái sản xuất tử tế, truy xuất được nguồn gốc và đáp ứng tiêu chuẩn hiện đại.
“Điều tôi mong muốn nhất là mang thực phẩm sạch, thực phẩm lành đến với cộng đồng bằng sự tử tế”, chị khẳng định. Từ những cánh đồng rươi từng bị xem là vùng đất khó canh tác, Phạm Thị Kiều Oanh đã mở ra một hướng đi mới cho nông nghiệp sinh thái Việt Nam.
Hành trình của chị không chỉ tạo ra những hạt gạo sạch, mà còn góp phần thay đổi tư duy làm nông, gìn giữ văn hóa ẩm thực và lan tỏa giá trị phát triển bền vững tới nhiều cộng đồng địa phương.
Nguồn: https://kinhtechungkhoan.vn/pham-thi-kieu-oanh-ceo-rueco-nguoi-tien-phong-bien-ruong-ruoi-thanh-mo-vang-nong-nghiep-sinh-thai-1448137.html
