Cổ phiếu xuất khẩu “hụt hơi”

Xuất khẩu đối mặt sức cầu yếu

Theo Cục Hải quan, lũy kế từ đầu năm đến 15/5/2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam đạt 394 tỷ USD, tăng 25% so với cùng kỳ. Trong đó, xuất khẩu đạt 190 tỷ USD, tăng 20,4%, nhập khẩu đạt 204 tỷ USD, tăng 31%, khiến cán cân thương mại nhập siêu khoảng 14 tỷ USD.

Dù xuất khẩu vẫn duy trì tăng trưởng tích cực, đà phục hồi sản xuất đang có dấu hiệu chậm lại khi xung đột tại Trung Đông làm gia tăng lo ngại về lạm phát, qua đó ảnh hưởng đến nhu cầu tiêu dùng toàn cầu. Chỉ số PMI giảm tháng thứ hai liên tiếp, từ 51,2 điểm trong tháng 3 xuống 50,5 điểm trong tháng 4, mức thấp nhất trong 7 tháng. Đơn hàng mới, đặc biệt là đơn hàng xuất khẩu, tiếp tục suy giảm trong bối cảnh chi phí đầu vào và áp lực giá năng lượng leo thang.

Công ty Chứng khoán MB cho rằng, tác động trực tiếp từ Trung Đông đến xuất khẩu Việt Nam chưa quá lớn do khu vực này chiếm dưới 5% tổng kim ngạch xuất khẩu. Tuy nhiên, rủi ro lớn hơn nằm ở khả năng nhu cầu thế giới suy yếu nếu giá dầu duy trì ở mức cao trong thời gian dài. Ngoài ra, chi phí vận chuyển tăng mạnh cùng áp lực tỷ giá cũng làm gia tăng nguy cơ nhập khẩu lạm phát.

Dù vậy, triển vọng xuất khẩu năm 2026 vẫn được kỳ vọng tăng 15-16% nhờ nhu cầu điện tử toàn cầu gia tăng theo xu hướng đầu tư AI và mức thuế nhập khẩu hàng Việt Nam vào Mỹ giảm sau khi Toà án Tối cao Mỹ bác bỏ các mức thuế đối ứng. Mức thuế nhập khẩu bình quân hàng hóa Việt Nam vào Mỹ theo đó giảm từ 21,6% xuống khoảng 16%, giúp cải thiện năng lực cạnh tranh. Bên cạnh đó, doanh nghiệp Việt Nam đang đẩy mạnh đa dạng hóa thị trường xuất khẩu sang EU, Hàn Quốc và các thị trường mới như UAE, Israel, Qatar.

Ở chiều ngược lại, nhập khẩu cũng được dự báo tăng tương đương do nhu cầu máy móc, thiết bị và xu hướng tăng mua hàng từ Mỹ nhằm thu hẹp thặng dư thương mại. Theo đó, cán cân thương mại năm 2026 có thể thặng dư khoảng 23 tỷ USD.

Các doanh nghiệp dệt may, thủy sản, gỗ chịu áp lực lớn hơn do nhu cầu tiêu dùng tại Mỹ và EU phục hồi chậm. Trong khi đó, giá dầu neo cao làm bào mòn biên lợi nhuận của doanh nghiệp xuất khẩu, nhất là các ngành có tỷ suất lợi nhuận thấp như dệt may, da giày, đồ gỗ.

Về tác động của đồng USD, các chuyên gia phân tích cho rằng, đồng USD mạnh lên tạo tác động hai chiều. Doanh nghiệp xuất khẩu có doanh thu USD sẽ hưởng lợi tỷ giá trong ngắn hạn, nhưng áp lực vay ngoại tệ, chi phí nhập khẩu nguyên liệu và rủi ro tỷ giá cũng gia tăng. Những doanh nghiệp có tỷ lệ nội địa hóa cao sẽ có lợi thế hơn trong bối cảnh này.

Áp lực chi phí bào mòn lợi nhuận

Cổ phiếu doanh nghiệp xuất khẩu đang hụt hơi trước áp lực kép từ nhu cầu phục hồi chậm và chi phí đầu vào neo cao.

Ở lĩnh vực xuất khẩu gỗ và các sản phẩm gỗ, Công ty cổ phần Gỗ Thuận An (mã GTA) vừa thông qua kế hoạch kinh doanh năm 2026 với mục tiêu tổng doanh thu đạt 255,2 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế đạt 6,4 tỷ đồng. Tuy nhiên, Công ty cũng nêu rõ, nếu môi trường kinh doanh trong nước, quốc tế tiếp tục diễn biến theo chiều hướng bất lợi và có tác động đáng kể đến hoạt động sản xuất – kinh doanh, Đại hội đồng cổ đông uỷ quyền cho Hội đồng quản trị xem xét, điều chỉnh kế hoạch này.

Gỗ Thuận An nhận định, ngành gỗ năm 2026 vẫn đối mặt với nhiều khó khăn dù có một số tín hiệu phục hồi so với giai đoạn trước. Đơn hàng có cải thiện nhưng chưa ổn định và vẫn phụ thuộc lớn vào nhu cầu tại Mỹ và châu Âu. Áp lực cạnh tranh ngày càng gia tăng khi nhiều doanh nghiệp cùng tranh giành đơn hàng, khiến xu hướng giảm giá bán để duy trì sản xuất tiếp tục thu hẹp biên lợi nhuận.

Trong khi đó, chi phí đầu vào như nguyên liệu, nhân công, chi phí tuân thủ vẫn ở mức cao, tạo thêm áp lực cho doanh nghiệp. Các yêu cầu khắt khe từ thị trường xuất khẩu về truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững cũng đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư thêm nguồn lực để đáp ứng.

Cùng trong ngành gỗ, Công ty cổ phần Gỗ Đức Thành (mã GDT) đặt mục tiêu doanh thu hợp nhất năm 2026 đạt 371,2 tỷ đồng, tăng 12% so với thực hiện năm 2025, lợi nhuận sau thuế hợp nhất đạt 77,5 tỷ đồng, tăng 5%.

Chủ tịch Hội đồng quản trị Gỗ Đức Thành, bà Lê Hải Liễu cho biết, năm 2026 dự kiến tiếp tục nhiều khó khăn khi xung đột địa chính trị khiến giá nguyên vật liệu tăng mạnh. Do đó, Ban lãnh đạo Công ty xây dựng kế hoạch thận trọng hơn, dù vẫn đặt mục tiêu doanh thu tăng trưởng so với cùng kỳ. Công ty chấp nhận duy trì lợi nhuận thấp hơn để giữ khách hàng và bảo đảm thị phần.

Công ty cổ phần Thực phẩm Sao Ta (mã FMC) cho hay, doanh số chung tháng 4/2026 ghi nhận đạt 18,35 triệu USD, giảm 22% so với cùng kỳ năm trước. Mặc dù trong tháng, sản xuất tôm thành phẩm tăng 17%, đạt 2.769 tấn, nhưng sản lượng tiêu thụ sụt giảm 21%, chỉ đạt 1.545 tấn. Nguồn cung tôm dồi dào với giá cạnh tranh từ Ecuador và Ấn Độ đang tạo áp lực lớn lên các doanh nghiệp như FMC. Năm 2026, FMC đặt mục tiêu doanh thu hợp nhất đạt 8.000 tỷ đồng, lợi nhuận trước thuế đạt 452 tỷ đồng và xác định không mở rộng bằng mọi giá, tập trung đầu tư tăng năng lực cạnh tranh dài hạn.

Doanh thu sụt giảm, lợi nhuận thu hẹp cũng là câu chuyện nhìn thấy ở Công ty cổ phần Dệt may – Đầu tư – Thương mại Thành Công (mã TCM). Trong quý I/2026, TCM ghi nhận doanh thu thuần đạt 1.010 tỷ đồng, giảm 0,1% so với cùng kỳ. Lợi nhuận gộp giảm 6,8% so với cùng kỳ, xuống còn 152,6 tỷ đồng, kéo biên lợi nhuận gộp giảm còn 15,1% (giảm 1,1 điểm phần trăm so với cùng kỳ). Mức giảm của biên lợi nhuận gộp chủ yếu đến từ áp lực chi phí đầu vào và logistics duy trì ở mức cao.

Trong lĩnh vực dệt may, Mỹ tiếp tục là thị trường xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, song tăng trưởng ngành được dự báo chỉ ở mức khiêm tốn, chủ yếu nhờ gia tăng thị phần thay vì mở rộng nhu cầu tiêu dùng. Ngành đang đối mặt nhiều thách thức như yêu cầu ESG và truy xuất nguồn gốc ngày càng khắt khe, xu hướng đơn hàng nhỏ, vòng đời ngắn và áp lực cạnh tranh chi phí lao động khiến dư địa tăng giá bán bị thu hẹp. Theo TCM, lợi thế sẽ nghiêng về các doanh nghiệp sở hữu chuỗi giá trị khép kín, đẩy mạnh tự động hóa, số hóa và sản xuất xanh, trong khi Trung Quốc vẫn là đối thủ lớn nhờ quy mô và chi phí cạnh tranh.

Trước bối cảnh đó, TCM đang củng cố chuỗi giá trị khép kín, chuyển dịch sang sản phẩm giá trị gia tăng cao và tận dụng các hiệp định thương mại tự do để mở rộng thị trường. Công ty ưu tiên đơn hàng kỹ thuật cao và số hóa sản xuất nhằm rút ngắn thời gian giao hàng. Tuy vậy, mảng vải vẫn chịu bất lợi cạnh tranh so với Trung Quốc do chênh lệch chi phí sản xuất.

Mô hình sản xuất khép kín giúp TCM giảm rủi ro nguồn cung nguyên liệu và đáp ứng tốt các yêu cầu xuất xứ. Công ty đặt mục tiêu mở rộng đơn hàng, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và phát triển các dòng vải chuyên biệt cho Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc. Năm 2026, TCM đặt kế hoạch doanh thu đạt hơn 4.385 tỷ đồng, tăng 20,3% so với năm 2025, lợi nhuận sau thuế đạt hơn 293 tỷ đồng, tăng hơn 8,1%.

Có triển vọng khả quan hơn, Công ty cổ phần Vĩnh Hoàn (mã VHC) đang ghi nhận tín hiệu tích cực tại thị trường Mỹ nhờ nhu cầu cá thịt trắng gia tăng. Hiện Công ty được hưởng mức thuế chống bán phá giá 0 USD/kg, thấp hơn mức chung của Việt Nam là 2,39 USD/kg. Công ty Chứng khoán Mirae Asset Việt Nam dự báo, doanh thu năm 2026 của VHC đạt khoảng 13.675 tỷ đồng, tăng 13,3%, song lợi nhuận sau thuế gần như đi ngang (1.507,9 tỷ đồng) do chi phí nguyên liệu và vận chuyển tăng.