Quỹ đầu tư: Mảnh ghép còn thiếu của thị trường vốn

Khi các mục tiêu phát triển được đặt trong cùng một chiến lược

Điểm đáng chú ý trong chỉ đạo mới đây của Thủ tướng Chính phủ là việc đặt bốn nội dung gồm phát triển thị trường chứng khoán, huy động các quỹ đầu tư, đẩy mạnh cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước và phát triển các sản phẩm chủ chốt cho trung tâm tài chính quốc tế vào cùng một chương trình hành động.

Bà Nguyễn Thu Bình, FRM, CIA – Trưởng Bộ phận Quản trị rủi ro, Công ty Quản lý quỹ PVI

Điều này cho thấy Chính phủ đang hướng tới xây dựng một hệ sinh thái vốn hoàn chỉnh, trong đó các quỹ đầu tư đóng vai trò cầu nối giữa nguồn vốn trong nền kinh tế và nhu cầu vốn trung, dài hạn của doanh nghiệp.

Định hướng này càng trở nên quan trọng khi thị trường chứng khoán Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới. Quy mô thị trường đã đạt mức đủ lớn, hạ tầng giao dịch từng bước được nâng cấp, trong khi tiến trình nâng hạng thị trường đang mở ra cơ hội thu hút mạnh mẽ hơn dòng vốn quốc tế.

Tuy nhiên, cơ hội chỉ có thể được chuyển hóa thành nguồn lực thực sự khi thị trường sở hữu lực lượng nhà đầu tư tổ chức đủ lớn để hấp thụ các đợt phát hành quy mô lớn, các thương vụ cổ phần hóa và các dự án đầu tư dài hạn.

Ngành quỹ còn thiếu quy mô để dẫn dắt dòng vốn

Sau hơn hai thập kỷ phát triển, ngành quản lý quỹ Việt Nam đã hình thành tương đối đầy đủ với 43 công ty quản lý quỹ, 123 quỹ đầu tư và tổng tài sản quản lý (AUM) vượt 800.000 tỷ đồng, tương đương khoảng 32 tỷ USD. Tuy nhiên, so với quy mô nền kinh tế và các thị trường trong khu vực, dư địa phát triển vẫn còn rất lớn.

Tỷ lệ AUM/GDP của Việt Nam mới khoảng 6%, thấp hơn đáng kể so với nhiều thị trường trong khu vực (Thái Lan khoảng 20%, Malaysia khoảng 68%, Singapore trên 100%). Trong khi đó, dù thị trường chứng khoán đã có hơn 11 triệu tài khoản và vốn hóa khoảng 410 tỷ USD, cơ cấu nhà đầu tư vẫn chủ yếu là cá nhân, còn nguồn vốn dài hạn từ bảo hiểm, hưu trí và các định chế đầu tư chuyên nghiệp chưa được kết nối hiệu quả với thị trường vốn.

Nhìn từ góc độ thị trường vốn, thách thức hiện nay không phải là thiếu nguồn vốn mà là thiếu cơ chế dẫn vốn hiệu quả. Chỉ riêng ngành bảo hiểm đã quản lý khối tài sản trên một triệu tỷ đồng, chưa kể nguồn tiết kiệm của hộ gia đình, các chương trình hưu trí tự nguyện và dòng vốn từ các định chế tài chính trong nước. Nếu được kết nối hiệu quả thông qua hệ thống quỹ đầu tư chuyên nghiệp, đây sẽ là nguồn lực quan trọng góp phần giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng và nâng cao chiều sâu thị trường.

Ngược lại, nếu các điểm nghẽn hiện nay chưa được tháo gỡ, ngành quỹ sẽ khó mở rộng quy mô tương xứng với nhu cầu phát triển của nền kinh tế. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến khả năng huy động vốn cho doanh nghiệp, mà còn hạn chế vai trò của thị trường chứng khoán trong quá trình cổ phần hóa, phát triển hạ tầng và thu hút dòng vốn đầu tư dài hạn trong nước và quốc tế.

Ba trụ cột chính sách để khơi thông ngành quỹ

Nhìn từ những điểm nghẽn hiện nay, có thể thấy bài toán phát triển ngành quỹ không đơn thuần là thành lập thêm các quỹ đầu tư mới. Điều quan trọng hơn là xây dựng một hệ sinh thái có khả năng tạo ra dòng vốn dài hạn, mở rộng nguồn hàng hóa đầu tư chất lượng và kết nối hiệu quả nhà đầu tư với các sản phẩm tài chính chuyên nghiệp. Theo đó, chính sách trong giai đoạn tới cần tập trung vào ba trụ cột chính.

Thứ nhất, hình thành nguồn vốn dài hạn cho thị trường. Việt Nam chưa hình thành được các nguồn vốn dài hạn quy mô lớn như quỹ hưu trí tại nhiều quốc gia. Vì vậy, cần hoàn thiện cơ chế quỹ hưu trí tự nguyện và các chính sách khuyến khích tiết kiệm, đầu tư dài hạn.

Thứ hai, mở rộng kênh phân phối quỹ thông qua ngân hàng số, fintech và các chương trình đầu tư định kỳ nhằm giúp người dân tiếp cận sản phẩm đầu tư thuận tiện hơn.

Thứ ba, cùng với dòng vốn, thị trường cần thêm nguồn hàng hóa chất lượng thông qua cổ phần hóa, niêm yết doanh nghiệp nhà nước và phát triển các sản phẩm như ETF trái phiếu, REIT hay quỹ hạ tầng.

Kinh nghiệm từ Malaysia, Anh, Singapore và Hàn Quốc cho thấy sự phát triển của thị trường vốn luôn gắn với việc hình thành nguồn vốn dài hạn, đa dạng hóa sản phẩm đầu tư và xây dựng các nhà đầu tư tổ chức quy mô lớn. Đây cũng là ba trụ cột mà Việt Nam cần thúc đẩy trong giai đoạn tới.

Từ kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn trong nước, đề án huy động các quỹ đầu tư cần tập trung vào ba nhóm giải pháp: phát triển nguồn vốn dài hạn trong nước; đa dạng hóa hệ sinh thái sản phẩm đầu tư; và gắn phát triển ngành quỹ với quá trình cổ phần hóa, nâng cao chất lượng hàng hóa trên thị trường chứng khoán.

Trong đó, việc gắn kết giữa phát triển ngành quỹ và quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước có ý nghĩa đặc biệt đối với sự phát triển dài hạn của thị trường vốn.

Cổ phần hóa và phát triển quỹ đầu tư cần song hành

Cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động doanh nghiệp mà còn tạo thêm nguồn hàng hóa chất lượng cho thị trường vốn. Đây là nhóm doanh nghiệp có quy mô lớn, hoạt động trong các lĩnh vực quan trọng và có khả năng thu hút sự quan tâm của các nhà đầu tư tổ chức dài hạn. Sự tham gia của các nhà đầu tư tổ chức không chỉ hỗ trợ huy động vốn mà còn nâng cao chuẩn mực quản trị và tính minh bạch của doanh nghiệp sau niêm yết. Vì vậy, phát triển ngành quản lý quỹ và thúc đẩy cổ phần hóa có thể được xem là hai định hướng bổ trợ lẫn nhau: một bên tạo nguồn vốn dài hạn, bên còn lại bổ sung nguồn tài sản chất lượng cho thị trường.

Sự kết hợp giữa dòng vốn dài hạn và nguồn hàng hóa chất lượng chính là điều kiện quan trọng để nâng cao chiều sâu và sức hấp dẫn của thị trường vốn trong giai đoạn phát triển mới.

Động lực nâng tầm thị trường vốn

Việc huy động hiệu quả các quỹ đầu tư không chỉ là câu chuyện của ngành quản lý quỹ mà còn là mắt xích quan trọng kết nối tiết kiệm trong nước, nguồn vốn bảo hiểm, quá trình cổ phần hóa và nhu cầu vốn trung, dài hạn của nền kinh tế. Nếu được triển khai đồng bộ, đề án mà Bộ Tài chính đang xây dựng có thể góp phần nâng cao vai trò của nhà đầu tư tổ chức, gia tăng chiều sâu thị trường và mở rộng khả năng huy động vốn cho doanh nghiệp. Trong bối cảnh Việt Nam đang hướng tới mục tiêu nâng hạng thị trường và phát triển trung tâm tài chính quốc tế, đây cũng là cơ hội để xây dựng một cấu trúc thị trường vốn cân bằng và bền vững hơn trong dài hạn.

Chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ là cơ hội để tái cấu trúc nền tảng dòng vốn theo hướng dài hạn và chuyên nghiệp hơn. Nếu được triển khai hiệu quả, các quỹ đầu tư sẽ trở thành động lực quan trọng giúp thị trường vốn Việt Nam phát triển bền vững và tiệm cận các chuẩn mực quốc tế.