Vonfram – “Huyết mạch” kỷ nguyên AI và vị thế mới của Việt Nam

Vonfram – “Huyết mạch” kỷ nguyên AI và vị thế mới của Việt Nam

Trong nhiều thập kỷ, thế giới biết đến Việt Nam chủ yếu với vai trò là một “công xưởng” gia công, lắp ráp hàng điện tử tiêu dùng, dệt may hay xuất khẩu nông sản. Tuy nhiên, sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) cùng những biến động địa chính trị đang âm thầm định hình lại bản đồ kinh tế thế giới.

Giữa bối cảnh toàn cầu bước vào siêu chu kỳ đầu tư công nghiệp mới khổng lồ, Việt Nam đang đứng trước cơ hội để thay đổi vị thế từ một mắt xích gia công trở thành đối tác chiến lược không thể thiếu trong chuỗi cung ứng vật liệu công nghệ cao toàn cầu. Sự chuyển mình này đang được hiện thực hóa thông qua những doanh nghiệp đang nắm giữ chìa khóa hóa giải “cơn khát” vật liệu chiến lược của thế giới.

Siêu chu kỳ công nghiệp và nút thắt của kỷ nguyên AI

Theo báo cáo nghiên cứu của Morgan Stanley công bố hồi tháng 4/2026, Châu Á và toàn cầu đang bước vào siêu chu kỳ đầu tư vốn (Capex) mạnh mẽ nhất trong 20 năm qua. Không giống như các chu kỳ trước đây, động lực lần này xoay quanh 3 trục chính: AI và hạ tầng dữ liệu, chuyển đổi năng lượng và ngân sách quốc phòng gia tăng trên toàn cầu.

Chỉ tính riêng tại Châu Á, Morgan Stanley dự báo quy mô chi tiêu vốn sẽ đạt 16 nghìn tỷ USD/năm vào năm 2030. Các tập đoàn bán dẫn khu vực đang đầu tư hàng trăm tỷ USD mỗi năm để xây dựng các nhà máy sản xuất chip AI. Hàng loạt trung tâm dữ liệu khổng lồ mọc lên, đòi hỏi hệ thống điện và lưới điện tinh vi. Cùng lúc đó, ngân sách quốc phòng và chi tiêu cho hàng không vũ trụ liên tục phá đỉnh.

Dòng vốn khổng lồ đã sẵn sàng, nhưng thế giới công nghệ cao đang gặp phải thách thức. Trong báo cáo công bố tháng 3/2026, Morgan Stanley đã chỉ ra, nút thắt lớn nhất của ngành bán dẫn, hàng không vũ trụ và AI không phải là thiết kế phần mềm hay vốn đầu tư, mà là sự thiếu hụt các khoáng sản và kim loại chiến lược.

Để sản xuất những con chip AI tinh vi nhất của TSMC hay Nvidia, để chế tạo động cơ cho các tên lửa tái sử dụng, hay hệ thống tản nhiệt cho các trung tâm dữ liệu khổng lồ, thế giới cần những vật liệu thế hệ mới. Trong số đó, nhóm kim loại chịu nhiệt độ cao, đặc biệt là Vonfram (Tungsten), đóng vai trò then chốt.

Vonfram, với điểm nóng chảy cực đại (trên 3,400⁰C) và độ cứng ưu việt, là vật liệu không thể thay thế để chế tạo các lớp màng kết nối bên trong vi mạch bán dẫn, máy móc gia công chính xác (CNC) và các bộ phận cốt lõi trong động cơ phản lực, vũ khí quốc phòng. Không có Vonfram, sẽ không có công cụ đủ cứng để cắt gọt kim loại công nghiệp và dĩ nhiên, toàn bộ chuỗi cung ứng phần cứng cho AI sẽ bị tê liệt.

Thị trường khoáng sản chiến lược toàn cầu từ lâu đã bộc lộ điểm yếu do chuỗi cung ứng tập trung cục bộ. Trong nhiều thập kỷ, Trung Quốc gần như thống trị hoàn toàn nguồn cung của các vật liệu then chốt như Vonfram, đất hiếm và Gallium. Khi căng thẳng địa chính trị leo thang, các nền kinh tế phương Tây nhận ra, toàn bộ nền công nghiệp công nghệ cao của họ sẽ bị đình trệ nếu huyết mạch cung ứng này bị cắt đứt.

Lo ngại đó đã châm ngòi cho cuộc đua bảo vệ an ninh tài nguyên khi bước sang năm 2026. Động thái siết chặt hạn ngạch xuất khẩu Vonfram và các kim loại bán dẫn của Trung Quốc đã vấp phải phản ứng phòng thủ mạnh mẽ từ phương Tây. Cụ thể, Mỹ tăng tốc sáng kiến “Project Vault” – dự án thành lập kho dự trữ khoáng sản thiết yếu và đất hiếm dành riêng cho lĩnh vực dân sự và thương mại. Nối gót theo sau, vào tháng 5/2026, Liên minh Châu Âu (EU) cũng chính thức đưa Vonfram và đất hiếm lên vị trí ưu tiên cao nhất trong chương trình dự trữ khẩn cấp.

Cuộc giằng co này đã tạo ra cú sốc cung – cầu, hệ quả tất yếu là giá các kim loại chiến lược bị đẩy lên mức kỷ lục, đồng thời tái định hình cấu trúc và vị thế của các doanh nghiệp khai khoáng trên bản đồ thế giới. Từ đó, tạo ra bối cảnh “thiên thời” đưa doanh nghiệp Việt Nam tiến sâu vào chuỗi cung ứng vật liệu công nghệ cao toàn cầu.

MSR đưa Việt Nam hội nhập sâu vào chuỗi giá trị công nghệ cao toàn cầu

Khác với hình ảnh xuất khẩu tài nguyên thô giá rẻ trong quá khứ, Việt Nam đang dần khẳng định vị thế của nhà cung cấp vật liệu tinh chế chất lượng cao. Trung tâm của sự chuyển đổi này là Masan High-Tech Materials (MSR) với quyền khai thác mỏ đa kim Núi Pháo (Thái Nguyên) – mỏ Vonfram lớn nhất thế giới nằm ngoài lãnh thổ Trung Quốc.

Tuy nhiên, giá trị thực sự mà MSR mang lại cho vị thế quốc gia không chỉ nằm ở việc khai thác và xuất khẩu tài nguyên thô. MSR đã đầu tư hàng tỷ USD để làm chủ công nghệ tinh chế sâu, cung cấp trực tiếp các sản phẩm Vonfram chế biến sâu (như APT, Oxit Vonfram) cho thị trường toàn cầu. Điều này có nghĩa là “Made in Vietnam” nay đã hiện diện ở ngay nguồn quan trọng nhất của chuỗi cung ứng bán dẫn và hàng không vũ trụ.

Với việc chiếm khoảng 21% thị phần nguồn cung Vonfram toàn cầu bên ngoài Trung Quốc, MSR đưa Việt Nam trở thành “vùng đệm an toàn” cho các nền kinh tế lớn. Những con chip AI tiên tiến nhất, những hệ thống cáp quang hiện đại, hay những linh kiện quốc phòng tinh vi giờ đây có thể có sự đóng góp trực tiếp từ nguồn vật liệu tinh chế tại Thái Nguyên.

Sự tham gia sâu của Việt Nam vào chuỗi cung ứng công nghệ cao được minh chứng rõ nhất qua cách MSR bắt tay với các gã khổng lồ toàn cầu. Quyết định chuyển nhượng mảng kinh doanh H.C. Starck cho Mitsubishi Materials Corporation (MMC) của Nhật Bản không chỉ là một thương vụ tài chính, mà là cái bắt tay định hình lại bản đồ cung ứng.

Nhật Bản là một trong những quốc gia dẫn đầu về công nghiệp chế tạo tinh vi và thiết bị bán dẫn. Bằng việc trở thành đối tác cung cấp nguyên liệu chiến lược dài hạn cho MMC, MSR đã đưa Việt Nam gắn chặt vào chuỗi sản xuất công nghiệp mũi nhọn của Nhật Bản. Không chỉ vậy, MSR còn thiết lập các kênh cung ứng sang thị trường Bắc Mỹ và Châu Âu, những khu vực đang đưa Vonfram vào danh sách dự trữ phòng thủ khẩn cấp quốc gia.

Thông qua “hiện tượng” MSR, vai trò của Việt Nam trong mắt các nhà đầu tư và chính phủ quốc tế đã thay đổi hoàn toàn. Trong chuyến thăm của hàng loạt lãnh đạo và phái đoàn doanh nghiệp công nghệ lớn từ Mỹ và EU đến Việt Nam gần đây, chủ đề “đảm bảo chuỗi cung ứng khoáng sản và kim loại chiến lược” luôn được đặt lên hàng đầu, ngang hàng với phát triển hạ tầng và năng lượng.

Việc sở hữu và làm chủ công nghệ tinh chế khoáng sản thiết yếu giúp Việt Nam có thêm lợi thế cạnh tranh. Chúng ta không chỉ thu hút FDI bằng nhân công rẻ hay chính sách thuế, mà thu hút sự chú ý của các tập đoàn bán dẫn, AI hàng đầu thế giới bởi sở hữu nguyên liệu mà họ không thể thiếu để phát triển.

Với sự góp mặt của các doanh nghiệp như Masan High-Tech Materials, Việt Nam đang dần thiết lập sự hiện diện tại thượng nguồn của chuỗi giá trị công nghệ mũi nhọn. Nắm giữ Vonfram trong kỷ nguyên AI cũng giống như việc nắm giữ chìa khóa của tương lai, mở ra chương mới cho sự phát triển và vị thế vững chắc của Việt Nam trên trường quốc tế.

Hàn Đông

FILI

– 07:28 11/06/2026