Luật sở hữu trí tuệ mới và cuộc định giá lại tài sản vô hình

Luật sở hữu trí tuệ mới và cuộc định giá lại tài sản vô hình

Một khái niệm pháp lý thuần túy đang trở thành thước đo sống còn cho doanh nghiệp trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa – nơi bản quyền không còn là rủi ro cần phòng tránh, mà là tài sản quyết định ai thắng trong cuộc đua tỷ đô.

Chuyển dịch pháp lý hóa tài sản vô hình trên thị trường vốn

Luật Sở hữu trí tuệ (SHTT) sửa đổi 2025, không đơn thuần là một văn bản pháp lý, mà là chất xúc tác tài chính quan trọng  đối với ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam. Có hiệu lực từ ngày 1/4/2026, được kỳ vọng tạo khung pháp lý rõ ràng hơn cho việc dùng quyền SHTT để góp vốn, thế chấp hoặc giao dịch .

Sự thay đổi về “luật chơi” này gắn liền với với định hướng tại Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị; trong đó mục tiêu công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP năm 2030 và 9% GDP năm 2045 được cụ thể hóa tại Quyết định 2486/QĐ-TTg , đưa Việt Nam vào nhóm 30 quốc gia hàng đầu về Chỉ số sức mạnh mềm. Tuy nhiên, sẽ bất khả thi nếu tài sản trí tuệ (IP) của Việt Nam không được bảo vệ đủ mạnh bởi không thể xuất khẩu văn hóa nếu không nắm trong tay những IP gốc.

Sự dịch chuyển này đặt ra một yêu cầu cấp thiết trên thị trường vốn: xây dựng cơ chế định giá tài sản vô hình. Theo Phó Giáo sư Tiến sĩ Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội, Việt Nam cần đồng bộ hoàn thiện hệ thống pháp luật thực thi nghiêm minh, xây dựng các công cụ định giá tài sản vô hình cho các tổ chức tài chính, thúc đẩy thị trường giao dịch quyền minh bạch và nâng cao năng lực quản trị IP của chính doanh nghiệp. Chỉ khi đó, IP mới thực sự thoát khỏi khái niệm trừu tượng để trở thành “vốn liếng” đích thực của nền kinh tế sáng tạo.

Câu chuyện tỷ đô nhờ nghệ thuật khai thác sở hữu trí tuệ phái sinh từ các đế chế quốc tế

Bài học từ các thị trường phát triển minh chứng rõ nét cho sức mạnh của việc sở hữu IP gốc. Sự trỗi dậy của ngành truyền thông giải trí Hàn Quốc bắt nguồn từ sự hỗ trợ pháp lý quyết liệt của quốc gia. Kể từ khi thông qua Đạo luật Khung về Thúc đẩy Công nghiệp Văn hóa (1999) và liên tục củng cố luật bản quyền, Hàn Quốc đã biến văn hóa thành tài sản xuất khẩu mang tính cấu trúc (Hallyu). Kết quả là các công ty như HYBE không chỉ bán âm nhạc đơn thuần mà đã xây dựng thành công một “hệ sinh thái nền tảng và IP rộng lớn nhất ngành giải trí”.

Năm 2025, HYBE đạt doanh thu 1.86 tỷ USD; động lực tăng trưởng không đến từ đĩa nhạc mà từ IP nghệ sĩ. Doanh thu cấp phép và sản phẩm thương mại (merchandising & licensing) tăng 35.8%, lên 401.4 triệu USD; mảng hòa nhạc đạt 537.5 triệu USD. IP của nghệ sĩ trở thành trung tâm của một hệ sinh thái nền tảng – nội dung – thương mại.

Tại Mỹ, Disney là minh chứng sống cho việc một nhân vật có thể tạo ra doanh thu từ 50-70 năm qua vô số dạng thức thương mại. Theo báo cáo thường niên 2025, tổng giá trị chi phí nội dung sản xuất và cấp phép được vốn hóa trên bảng cân đối của Disney đạt 33.39 tỷ USD, chủ yếu là tài sản dài hạn. Các IP gốc như Marvel hay Star Wars là “hạt nhân” tài trợ cho toàn bộ hệ sinh thái: kênh phát trực tuyến (Disney+, Hulu), công viên giải trí, hàng hóa tiêu dùng.

Năm 2025, Disney đạt doanh thu 94.4 tỷ USD; riêng mảng Trải nghiệm – nơi IP được “vật lý hóa” thành công viên, khu nghỉ dưỡng – ghi nhận 36.16 tỷ USD doanh thu và gần 10 tỷ USD lợi nhuận hoạt động. Doanh thu bán lẻ và nhượng quyền thương mại hàng hóa đạt 4.39 tỷ USD.

Những con số này cho thấy giá trị của việc đầu tư dài hạn cho bảo hộ, tích lũy và khai thác IP gốc.

Câu chuyện của doanh nghiệp Việt

Sự vận động của thị trường quốc tế và bối cảnh tại Việt Nam, Luật SHTT sửa đổi tạo khung pháp lý rõ ràng hơn cho việc hạch toán, định giá và giao dịch IP, lợi thế sẽ tự nhiên nghiêng về phía những hệ thống đã chuẩn hóa quản trị bản quyền từ sớm.

Với danh mục IP đồ sộ, hệ sinh thái D2C đang mở rộng và khả năng chuyển IP thành dòng tiền hữu hình, DatVietVAC có vị trí đặc biệt thuận lợi để bước vào chu kỳ tăng trưởng mới – nơi giá trị doanh nghiệp được định hình không chỉ bởi “tài sản hữu hình”, mà còn bởi sức mạnh của những tài sản vô hình đã được pháp lý hóa.

Theo số liệu trong báo cáo của Vietcap, DatVietVAC hiện nắm giữ hơn 140 nhãn hiệu thương mại và hơn 1,000 đăng ký bản quyền cho kịch bản, âm nhạc, thiết kế.

Nếu và khi các cơ chế định giá IP được thị trường tài chính chấp nhận, việc đánh giá lại khối tài sản này có thể tạo thêm dư địa cho bảng cân đối của doanh nghiệp. Điểm đáng chú ý là DatVietVAC không chờ luật mới rồi mới hành động. Nền tảng IP này đã được chuyển hóa thành mô hình kinh doanh khai thác trực tiếp tới người tiêu dùng (D2C) trong vài năm qua. Năng lực khai thác IP đa kênh – theo mô hình 360 độ – thể hiện rõ qua những “bom tấn” tỷ view như Anh Trai Say Hi, Em Xinh Say Hi hay Rap Việt.

Các IP này không dừng lại ở sóng truyền hình, mà được nối dài thông qua chuỗi sự kiện trực tiếp – với 13 buổi concert trong giai đoạn 2022-2025, thu hút khoảng 318,000 khán giả. Sự kiện nhượng quyền tổ chức 2 đêm concert Anh Trai Say Hi tại Las Vegas (Mỹ) với 13.000 vé bán ra là một cột mốc đặc biệt, chứng minh IP nội địa có thể “xuất khẩu” và tạo dòng tiền đa tầng từ bán vé, tài trợ, cấp phép bản quyền đến merchandise.

Sự kết hợp giữa kho tàng IP khổng lồ và mô hình kinh doanh D2C đã phản ánh trực tiếp vào biên lợi nhuận vượt trội của doanh nghiệp.

Năm 2025, DatVietVAC đạt doanh thu thuần 3.196 tỷ đồng. Mảng Nội dung (Content Hub) chỉ đóng góp khoảng 47% doanh thu nhưng tạo ra gần 80% lợi nhuận gộp. Biên lợi nhuận hoạt động và ROE năm 2025 lần lượt đạt khoảng 13.9% và 40.8% – mức sinh lời vượt trội so với mặt bằng các doanh nghiệp cùng ngành trong khu vực. .

Báo cáo của Vietcap dự phóng lợi nhuận sau thuế sau lợi ích cổ đông thiểu số của DatVietVAC giai đoạn 2025–2028 có thể tăng trưởng kép khoảng 13%/năm, với động lực chính đến từ doanh thu D2C (CAGR dự kiến 22%). Dựa trên nền tảng sinh lời bền vững này, DatVietVAC với P/E dự phóng năm 2026 khoảng 18 lần theo Vietcap – tương đương mức trung bình ~18x của các doanh nghiệp giải trí trong khu vực, phản ánh mô hình lấy tài sản vô hình làm trung tâm.

Phương Châu

FILI

– 18:00 23/06/2026