Chuyên gia cho rằng xóa mô hình một người mua điện duy nhất của EVN sẽ giúp giá điện và chi phí được hình thành theo tín hiệu thị trường.
Bộ Công Thương đề xuất xoá bỏ mô hình một người mua duy nhất thông qua các chính sách về chuyển tiếp các hợp đồng mua bán điện do EVN ký. Ảnh: EVN
Tại Dự thảo dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực đang được Bộ Tư pháp thẩm định, Bộ Công Thương cho rằng cần xoá bỏ mô hình một người mua duy nhất thông qua các chính sách về chuyển tiếp các hợp đồng mua bán điện do Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) ký.
Đối với đề xuất của Bộ Công Thương về việc xoá bỏ mô hình một người mua duy nhất của EVN, TS. Nguyễn Quốc Việt – chuyên gia chính sách công, giảng viên Trường Đại học Kinh tế (ĐHQGHN) cho rằng sẽ có rất nhiều lợi ích trong việc tự do hóa thị trường điện.
Điều thứ nhất là giá cả và chi phí sẽ được hình thành theo tín hiệu thị trường, dựa trên quan hệ cung – cầu thay vì chịu tác động bởi cơ chế như hiện nay. Hiện nay, việc xác định giá điện vẫn chịu ảnh hưởng bởi cách tính chi phí từ một bên có vị thế “độc quyền”, sau đó cộng thêm lợi nhuận biên.
Theo TS. Nguyễn Quốc Việt, cách làm đó chưa thực sự thỏa đáng và cũng chưa bảo đảm tính minh bạch. Chỉ khi có một thị trường cạnh tranh thực sự, nơi có nhiều chủ thể tham gia bán điện và nhiều chủ thể có quyền lựa chọn mua điện, thì giá cả, lợi nhuận hay thua lỗ mới phản ánh đúng quy luật cạnh tranh lành mạnh.
Điều thứ hai là cạnh tranh sẽ tạo động lực rất lớn để thu hút đầu tư. Theo TS. Nguyễn Quốc Việt, nhu cầu đầu tư cho ngành điện của Việt Nam trong những năm tới là rất lớn, đặc biệt khi quá trình chuyển dịch năng lượng đang đặt ra yêu cầu phát triển nhanh các nguồn điện tái tạo nhằm giảm dần sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu. Tuy nhiên, đây cũng là lĩnh vực đòi hỏi nguồn vốn rất lớn và tiềm ẩn nhiều rủi ro.
“Các nhà đầu tư chỉ sẵn sàng bỏ vốn khi họ nhìn thấy cơ hội sinh lời và có một cơ chế thị trường đủ minh bạch để bảo đảm lợi ích hợp lý. Nếu thiếu cạnh tranh và thiếu các tín hiệu thị trường thì rất khó thu hút được nguồn lực xã hội. Trong bối cảnh hiện nay, không thể chỉ dựa vào ngân sách nhà nước hay các tập đoàn năng lượng nhà nước để đáp ứng nhu cầu đầu tư cho ngành điện” – ông Việt nhận định.
Ông Việt cho rằng, đã có nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng khi chuyển từ mô hình một người mua duy nhất sang thị trường điện cạnh tranh đầy đủ, bao gồm cả thị trường bán buôn và thị trường bán lẻ cạnh tranh, thì hệ thống truyền tải điện cũng sẽ có điều kiện được hiện đại hóa.
Đặc biệt, các hệ thống điện thông minh, lưới điện phân tán sẽ có điều kiện phát triển mạnh hơn, giúp tối ưu hóa việc mua bán điện trực tiếp giữa bên mua và bên bán thay vì mọi hoạt động đều phải thông qua một đầu mối duy nhất.
Điều đó sẽ giúp giảm đáng kể chi phí trong khâu logistics, truyền tải điện và nhiều chi phí vận hành khác. Khi toàn bộ hệ thống được tối ưu hóa thì giá điện sẽ giảm, không chỉ đối với điện sản xuất, điện kinh doanh mà cả điện sinh hoạt của người dân.
Theo TS Nguyễn Quốc Việt, vấn đề cốt lõi của thị trường điện hiện nay không nằm ở việc thay đổi cách tính giá điện mà nằm ở thiết kế thể chế của thị trường. Muốn có một cơ chế giá điện minh bạch và hiệu quả thì trước hết phải thúc đẩy mạnh mẽ quá trình tự do hóa thị trường điện.
Trong ngắn hạn, cần tiếp tục tháo gỡ những điểm nghẽn trong các hợp đồng mua bán điện, bao gồm cả các hợp đồng mua bán điện giữa EVN với các đơn vị phát điện và cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA).
Về dài hạn, cần từng bước chuyển đổi từ mô hình một người mua duy nhất sang thị trường bán lẻ điện cạnh tranh, tạo điều kiện để ngày càng có nhiều đơn vị bán điện và người tiêu dùng có quyền lựa chọn nhà cung cấp.
“Chỉ khi thị trường điện vận hành theo đúng cơ chế cạnh tranh thì giá điện mới phản ánh đúng quan hệ cung – cầu, thu hút được nguồn lực xã hội cho đầu tư, thúc đẩy đổi mới công nghệ và nâng cao hiệu quả vận hành hệ thống. Đây mới là nền tảng căn bản để xây dựng một thị trường điện minh bạch, cạnh tranh và phát triển bền vững trong dài hạn” – TS. Nguyễn Quốc Việt nhấn mạnh.
Nguồn: https://stockbiz.vn/tin-tuc/xoa-mo-hinh-evn-la-nguoi-mua-dien-duy-nhat-ky-vong-gia-dien-minh-bach/40775983
