Hoàn thiện quy định bù trừ, thanh toán giao dịch chứng khoán, gỡ lo ngại cho nhà đầu tư ngoại

Hoàn thiện quy định bù trừ, thanh toán giao dịch chứng khoán, gỡ lo ngại cho nhà đầu tư ngoại

Bộ Tài chính đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư thay thế Thông tư 119/2020/TT-BTC về hoạt động đăng ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán giao dịch chứng khoán, xuất phát từ những yêu cầu cấp thiết và thực tiễn vận hành thị trường trong giai đoạn mới.

Theo Bộ Tài chính, sau hơn 5 năm áp dụng, Thông tư 119 đã bộc lộ một số vướng mắc trong thực tiễn. Đồng thời, việc triển khai hệ thống KRX, cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) và các quy định mới của Luật Chứng khoán, Nghị định 245 đặt ra yêu cầu sửa đổi toàn diện Thông tư hiện hành.

Dự thảo Thông tư bao gồm 9 Chương và 67 Điều, tập trung vào việc hoàn thiện toàn diện quy trình nghiệp vụ, cắt giảm thủ tục hành chính và tạo nền tảng pháp lý cho các cơ chế vận hành thị trường hiện đại.

Thứ nhất, sửa đổi, hoàn thiện một số quy định về hoạt động đăng ký chứng khoán, hủy đăng ký chứng khoán, quản lý thông tin chứng khoán đã đăng ký, điều chỉnh thông tin số lượng chứng khoán đăng ký, trách nhiệm của tổ chức phát hành, cấp mã, thực hiện quyền, chuyển quyền sở hữu chứng khoán ngoài hệ thống phù hợp với quy định tại Nghị định 245/2025/NĐ-CP, hệ thống KRX và thực tiễn triển khai.

Thứ hai, sửa đổi, hoàn thiện quy định về mở tài khoản lưu ký chứng khoán của tổ chức phát hành chứng chỉ lưu ký tại nước ngoài, công ty con của VSDC (Công ty Bù trừ Chứng khoán Việt Nam – VSC), ngân hàng lưu ký thanh toán (NHLKTT); quy định về mở tài khoản lưu ký tại ngân hàng lưu ký (NHLK) không phải là thành viên bù trừ (TVBT), mở tài khoản lưu ký chứng khoán để xử lý tài sản bảo đảm; quy định về một số trường hợp chuyển khoản chứng khoán, phong tỏa, giải tỏa chứng khoán, quản lý hoạt động vay, cho vay chứng khoán phù hợp với hệ thống KRX và thực tiễn triển khai.

Đáng chú ý, dự thảo bổ sung VSC là đối tượng áp dụng, bên cạnh Sở Giao dịch Chứng khoán để phù hợp với chức năng thực hiện CCP và phối hợp giao dịch. VSC thực hiện bù trừ đa phương cho các giao dịch chứng khoán đã được xác lập trên hệ thống giao dịch chứng khoán căn cứ vào kết quả giao dịch do Sở giao dịch chứng khoán cung cấp.

Dự thảo cũng bổ sung mô hình NHLKTT, cho phép ngân hàng lưu ký không cần trở thành thành viên bù trừ (TVBT) nhưng vẫn tham gia thanh toán thông qua thỏa thuận với một công ty chứng khoán là TVBT. Điều này giải quyết lo ngại của NHLK, nhà đầu tư nước ngoài về vấn đề an toàn lưu giữ tài sản nếu phải chuyển sang TVBT là công ty chứng khoán trong trường hợp NHLK không thể làm TVBT do không đủ điều kiện hoặc tuân thủ chính sách nội bộ.

Đề xuất mới được kỳ vọng giúp nhà đầu tư ngoại giảm lo ngại về an toàn lưu giữ tài sản

Thứ ba, sửa đổi, hoàn thiện quy định về bù trừ, thanh toán giao dịch chứng khoán. Dự thảo thiết lập khung pháp lý đầy đủ, tách biệt giữa giai đoạn trước và sau khi triển khai cơ chế CCP.

Đối với quy định về hoạt động bù trừ, thanh toán giao dịch chứng khoán trước khi triển khai cơ chế CCP cơ bản được kế thừa toàn bộ các quy định hiện hành.

Đối với hoạt động bù trừ, thanh toán giao dịch chứng khoán theo cơ chế CCP chủ yếu phân định rõ hơn vai trò VSC là tổ chức thực hiện bù trừ và xác định nghĩa vụ thanh toán giao dịch chứng khoán, VSDC thực hiện thanh toán chứng khoán; hoàn thiện quy định về tài khoản ký quỹ bù trừ và ký quỹ bù trừ của nhà đầu tư, TVBT, NHLKTT đảm bảo không làm thay đổi phương thức giao dịch, thanh toán của các nhà đầu tư nước ngoài là tổ chức; cách thức xử lý các trường hợp mất khả năng thanh toán giao dịch chứng khoán, các trường hợp bị từ chối thế vị giao dịch cho phù hợp với quy định tại Nghị định 245; bổ sung quy định về nguyên tắc phối hợp bù trừ thanh toán giữa TVBT chung và thành viên giao dịch không bù trừ, NHLKTT để hoàn thiện cơ chế CCP phù hợp với kiến nghị của nhóm chuyên gia Ngân hàng thế giới và hệ thống KRX.

Thứ tư, bổ sung thêm quy định mới về phương thức thanh toán tức thời theo từng giao dịch đối với trái phiếu doanh nghiệp niêm yết tương tự trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ nhằm thống nhất quản lý theo khu vực thị trường và giảm thiểu rủi ro loại bỏ thanh toán đối với trái phiếu doanh nghiệp niêm yết khi không áp dụng cơ chế CCP theo quy định tại Nghị định 245, không áp dụng quỹ hỗ trợ thanh toán trong khi giá trị thanh toán trái phiếu doanh nghiệp niêm yết khá lớn.

Như vậy, thay vì bù trừ và thanh toán theo chu kỳ T+1 như hiện nay, trái phiếu doanh nghiệp niêm yết sẽ chuyển sang cơ chế thanh toán tức thời theo từng giao dịch (tương tự như trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ).

Thứ năm, sửa đổi, hoàn thiện quy định về quản lý các quỹ hỗ trợ thanh toán, quỹ bù trừ, quỹ phòng ngừa rủi ro nghiệp vụ. Theo đó, hoàn thiện nội dung về quản lý và sử dụng quỹ hỗ trợ thanh toán giai đoạn trước khi triển khai cơ chế CCP, giai đoạn khi triển khai cơ chế CCP, cách thức xử lý khoản đóng góp quỹ hỗ trợ thanh toán của thành viên lưu ký khi quỹ hỗ trợ thanh toán được thay thế bằng quỹ bù trừ; quy định về hình thức, mức đóng góp, quản lý và sử dụng quỹ bù trừ để bao quát được hết các trường hợp.

Dự thảo đề xuất mức đóng góp tối thiểu ban đầu vào quỹ bù trừ là 20 tỷ đồng đối với TVBT trực tiếp và 30 tỷ đồng đối với TVBT chung. Với quỹ phòng ngừa rủi ro nghiệp vụ, dự thảo dẫn chiếu Nghị định 245 về việc VSDC và VSC trích lập 5% doanh thu hàng năm từ hoạt động nghiệp vụ, số dư không quá 30% vốn điều lệ, dùng để bồi thường thiệt hại do sự cố kỹ thuật hoặc lỗi nghiệp vụ tại VSDC và VSC.

Thứ sáu, sửa đổi, hoàn thiện các quy định về báo cáo, thủ tục hành chính để thực hiện theo chủ trương của Chính phủ về chuyển đổi số, cắt giảm thủ tục hành chính tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân liên quan trong triển khai thực hiện.

Huy Khải

FILI

– 15:35 10/07/2026