Phó tổng giám đốc TVS: Điểm nghẽn lớn nhất của vốn đầu tư tư nhân là thiếu cơ chế thoái vốn

Phát biểu tại Hội thảo “Tái cấu trúc các kênh dẫn vốn” do Báo Tài chính – Đầu tư tổ chức sáng 15/7, ông Bùi Thành Trung, Phó tổng giám đốc TVS cho rằng, để dòng vốn tư nhân thực sự trở thành động lực cho đổi mới sáng tạo, thị trường cần giải quyết bài toán “vào được, ra được và quay vòng được”.

“Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không nằm ở quy mô nguồn vốn mà ở việc làm thế nào để các nhà đầu tư, cả trong nước và quốc tế, có thể tìm được điểm thoái vốn và giúp dòng vốn được xoay vòng nhanh chóng, bền vững hơn”, ông Bùi Thành Trung nhấn mạnh.

Nguồn vốn không thiếu nhưng đang dịch chuyển sang các doanh nghiệp an toàn hơn

Theo ông Trung, khu vực kinh tế tư nhân hiện đóng góp khoảng 50% GDP và sử dụng tới 82% lực lượng lao động của cả nước. Việt Nam hiện có khoảng 4.000 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, nhưng việc nuôi dưỡng các doanh nghiệp này phát triển thành những doanh nghiệp công nghệ quy mô lớn vẫn là bài toán không dễ.

Dẫn số liệu thị trường, đại diện TVS cho biết năm 2025, tổng vốn đầu tư vào cổ phần tư nhân (Private Equity – PE) và vốn đầu tư mạo hiểm (Venture Capital – VC) tại Việt Nam đạt khoảng 4,5 tỷ USD thông qua 149 thương vụ, tăng gần gấp đôi so với mức 2,3 tỷ USD của năm 2024. Trong đó, vốn đầu tư mạo hiểm tăng từ 398 triệu USD lên 509 triệu USD.

Nếu khép kín được vòng đời đầu tư, giúp dòng vốn vào được, xoay vòng được và ra được, cơ hội nuôi dưỡng các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo tại Việt Nam sẽ lớn hơn rất nhiều. Khi đó, Việt Nam hoàn toàn có thể hình thành những doanh nghiệp công nghệ quy mô lớn ở tầm khu vực và thế giới

Ông Bùi Thành Trung, Phó tổng giám đốc TVS

Theo ông Trung, những con số này cho thấy dòng vốn vẫn hiện diện và tiếp tục quan tâm đến thị trường Việt Nam. Tuy nhiên, một xu hướng đáng chú ý là dòng tiền đang dịch chuyển mạnh sang các doanh nghiệp ở giai đoạn phát triển muộn (late-stage), thay vì các startup ở giai đoạn đầu.

“Nhà đầu tư ngày càng ưu tiên các doanh nghiệp đã chứng minh được mô hình kinh doanh, có khách hàng ổn định và khả năng hấp thụ vốn tốt để giảm thiểu rủi ro”, ông nói.

Thực tế, khoảng 60% dòng vốn hiện nay đang được phân bổ vào các danh mục mang tính phòng thủ cao hơn. Riêng 10 thương vụ lớn nhất năm 2025 đã chiếm tới 72% tổng giá trị đầu tư của cả thị trường, phản ánh xu hướng vốn tập trung vào các doanh nghiệp quy mô lớn thay vì các startup mới hình thành.

Theo đại diện TVS, hiện Việt Nam có khoảng 119 quỹ đầu tư mạo hiểm, trong đó 48 quỹ đầu tư cổ phần tư nhân, trong khi quy mô vốn hóa thị trường công ty đại chúng đạt khoảng 410 tỷ USD. Điều này cho thấy nguồn lực tài chính không phải là vấn đề lớn nhất.

Ông Bùi Thành Trung, Phó tổng giám đốc TVS đề xuất có sàn giao dịch riêng cho các doanh nghiệp khởi nghiệp. Ảnh: Dũng Minh

Thanh khoản và thoái vốn là “nút thắt” của thị trường

Theo phân tích của TVS, nguyên nhân khiến dòng vốn chưa chảy mạnh vào doanh nghiệp khởi nghiệp nằm ở khả năng thoái vốn.

Ông Trung cho biết hiện nay cổ phiếu chưa niêm yết vẫn rất khó chuyển nhượng do khoảng cách định giá giữa doanh nghiệp và nhà đầu tư còn lớn. Bên cạnh đó, Việt Nam cũng thiếu các sân chơi giao dịch chuyên biệt dành cho doanh nghiệp khởi nghiệp và nhà đầu tư, khiến quá trình thoái vốn kéo dài.

Đáng chú ý, trong 5 năm qua, thị trường Việt Nam chưa ghi nhận thương vụ thoái vốn đáng kể nào của các quỹ đầu tư mạo hiểm hoặc quỹ đầu tư tư nhân thông qua IPO. Phần lớn các thương vụ thoái vốn đều thực hiện qua hoạt động mua bán và sáp nhập (M&A).

Ông Trung dẫn chứng, tại Mỹ trong năm 2025 có 995 thương vụ thoái vốn, nhưng chỉ 68 thương vụ thực hiện qua IPO, còn phần lớn được thực hiện thông qua M&A.

“Điều này cho thấy IPO không phải con đường duy nhất. Điều quan trọng là thị trường phải có nhiều cơ chế để nhà đầu tư thoái vốn và tái đầu tư”, ông nhận định.

Theo khảo sát của TVS, khoảng 64% các quỹ đầu tư tư nhân tại Việt Nam cho rằng họ sẽ phải kéo dài thời gian thoái vốn thêm ít nhất một năm. Chu kỳ đầu tư vào doanh nghiệp khởi nghiệp hiện phổ biến từ 7-10 năm, dài hơn nhiều so với kỳ vọng của các nhà đầu tư quốc tế.

Chính khả năng quay vòng vốn chậm khiến nhiều quỹ dù đã huy động được vốn nhưng vẫn trì hoãn giải ngân vào các dự án mới.

Hội thảo Tái cấu trúc các kênh dẫn vốn do Báo Tài chính – Đầu tư tổ chức sáng 15/7 thu hút hàng trăm khách mời, diễn giả, đại diện cơ quan quản lý tham dự. Ảnh: Dũng Minh

Cần hoàn thiện hệ sinh thái để dòng vốn “vào được, ra được”

Từ thực tế trên, đại diện TVS đề xuất nhiều giải pháp nhằm khơi thông dòng vốn cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo.

Trước hết, ông đánh giá cao việc TP.HCM thành lập Quỹ đầu tư mạo hiểm với quy mô ban đầu 500 tỷ đồng, theo mô hình Nhà nước góp vốn mồi và khu vực tư nhân trực tiếp thực hiện đầu tư. Theo ông, đây là mô hình cần được nhân rộng để hỗ trợ các doanh nghiệp ở giai đoạn hình thành ý tưởng.

Đối với giai đoạn vốn cầu nối (bridge financing), TVS đề xuất nghiên cứu thành lập Quỹ bảo lãnh cho doanh nghiệp khởi nghiệp nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp có tài sản trí tuệ nhưng chưa đủ tài sản bảo đảm tiếp cận vốn tín dụng ngắn hạn trước các vòng gọi vốn tiếp theo.

Một kiến nghị khác được ông Trung đặc biệt nhấn mạnh là sớm hình thành sàn giao dịch dành riêng cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo.

Theo ông, đây sẽ là nền tảng giúp doanh nghiệp và nhà đầu tư kết nối thuận lợi hơn, nâng cao tính minh bạch, thu hẹp khoảng cách định giá và quan trọng nhất là tạo thanh khoản cho cổ phiếu chưa niêm yết.

Bên cạnh đó, TVS cũng đề xuất nghiên cứu các chính sách khuyến khích hoạt động M&A tương tự mô hình của Singapore, như ưu đãi thuế đối với các thương vụ mua bán doanh nghiệp hoặc các khoản đầu tư cho hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D).

“Nếu khép kín được vòng đời đầu tư, giúp dòng vốn vào được, xoay vòng được và ra được, cơ hội nuôi dưỡng các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo tại Việt Nam sẽ lớn hơn rất nhiều. Khi đó, Việt Nam hoàn toàn có thể hình thành những doanh nghiệp công nghệ quy mô lớn ở tầm khu vực và thế giới”, ông Bùi Thành Trung nhấn mạnh.

Theo đại diện TVS, việc hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp không chỉ dừng ở việc cung cấp vốn, mà quan trọng hơn là xây dựng một hệ sinh thái đầu tư hoàn chỉnh, nơi dòng vốn được lưu thông hiệu quả từ giai đoạn hình thành ý tưởng, tăng trưởng cho tới thoái vốn và tái đầu tư. Chỉ khi đó, thị trường vốn mới thực sự phát huy vai trò là bệ đỡ cho đổi mới sáng tạo và tăng trưởng bền vững của nền kinh tế.