Chuẩn trái phiếu xanh châu Âu bước vào giai đoạn thực thi ảnh hưởng ra sao đến doanh nghiệp Việt?

Chuẩn trái phiếu xanh châu Âu bước vào giai đoạn thực thi ảnh hưởng ra sao đến doanh nghiệp Việt?

Thị trường nợ bền vững toàn cầu lần đầu vượt 1.05 ngàn tỷ USD trong năm 2024^[1]. Chuẩn Trái phiếu Xanh Châu Âu (EuGB) thiết lập quy định ràng buộc đầu tiên trên thế giới, gắn chặt với Phân loại Xanh Châu Âu, yêu cầu xác minh độc lập dưới sự giám sát của Cơ quan Chứng khoán và Thị trường Châu Âu và chuẩn hóa mọi công bố thông tin^[2].

Tính đến tháng 10/2025, có 25 tổ chức công bố tờ khai trước phát hành theo chuẩn EuGB, 18 tổ chức phát hành với tổng giá trị khoảng 15.5 tỷ Euro^[3]. Vấn đề hiện nay ngoài điều kiện phát hành EuGB, còn là cách tiêu chuẩn này tái cấu trúc dòng vốn ESG toàn cầu và mức độ ảnh hưởng đến doanh nghiệp Việt.

EuGB: Từ nguyên tắc tự nguyện đến quy định pháp lý ràng buộc

Trong hơn hai thập kỷ, thị trường trái phiếu xanh toàn cầu vận hành chủ yếu dựa trên bộ khung nguyên tắc tự nguyện của Hiệp hội Thị trường Vốn Quốc tế (ICMA). Nguyên tắc Trái phiếu Xanh ra đời năm 2014 và cập nhật gần nhất vào tháng 6/2025 đưa ra hướng dẫn về sử dụng nguồn vốn, quy trình lựa chọn dự án, quản lý ngân quỹ và báo cáo định kỳ^[4]. Tuy nhiên, bản chất tự nguyện dẫn đến thiếu cơ chế kiểm soát ràng buộc, tạo kẽ hở cho các hành vi tẩy xanh mà các cơ quan quản lý châu Âu đang tăng cường giám sát.

Năm 2023, EU ban hành EuGB, hiệu lực từ 21/12/2023 và áp dụng từ 21/12/2024 sau thời gian chuyển đổi. EuGB được xác định bởi ba yêu cầu cốt lõi.

Thứ nhất về phân bổ nguồn vốn, ít nhất 85% số tiền huy động phải phục vụ các hoạt động kinh tế đáp ứng Phân loại Xanh Châu Âu, trong đó phải đóng góp vào ít nhất một trong sáu mục tiêu môi trường, tuân thủ nguyên tắc không gây hại đáng kể (DNSH) và đáp ứng các tiêu chuẩn quyền lợi người lao động.15% còn lại được phép dành cho các lĩnh vực chưa có tiêu chí phân loại hoàn chỉnh nếu vẫn thỏa mãn nguyên tắc DNSH.

Thứ hai, về xác minh độc lập, tổ chức phát hành bắt buộc phải sử dụng dịch vụ từ các đơn vị xác minh được Cơ quan Chứng khoán và Thị trường Châu Âu cấp phép cho cả giai đoạn trước và sau khi phát hành.

Thứ ba, về minh bạch hóa thông tin, việc công bố thông tin được chuẩn hóa qua tờ khai trước phát hành, báo cáo phân bổ vốn hàng năm và báo cáo tác động, yêu cầu duy trì công khai ít nhất một năm sau khi trái phiếu đáo hạn^[5].

Cơ quan Chứng khoán và Thị trường Châu Âu có thẩm quyền trực tiếp đăng ký, giám sát, đình chỉ và thu hồi giấy phép của các đơn vị xác minh. Từ ngày 21/06/2026, đăng ký với Cơ quan Chứng khoán và Thị trường Châu Âu trở thành điều kiện bắt buộc để cung cấp dịch vụ xác minh tại EU. Theo (EU) 2025/7551, các tổ chức đăng ký phải nộp lệ phí 40,000 EUR. Bên cạnh đó, đến tháng 4/2025, Ủy ban châu Âu ban hành thêm ba văn bản ủy quyền, quy định về chế tài, mẫu công bố thông tin và quy trình xử phạt^[6].

EuGB liên kết chặt chẽ với EU Taxonomy (Phân loại Xanh Châu Âu ), CSRD (công bố thông tin doanh nghiệp), SFDR (công bố thông tin quỹ đầu tư) và CBAM (Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon).

Thị trường phản ứng ra sao trước EuGB?

Tính đến tháng 10/2025, có 25 tổ chức công bố tờ khai trước phát hành theo EuGB, trong đó 18 tổ chức đã hoàn tất phát hành với tổng giá trị ước tính 15.5 tỷ Euro^[7]. Công ty tiện ích A2A của Italy là doanh nghiệp đầu tiên vào tháng 1/2025 với quy mô phát hành 500 triệu Euro dành cho các dự án năng lượng tái tạo, lưới truyền tải, kiểm soát ô nhiễm và hiệu quả năng lượng^[8].

Ngân hàng Đầu tư Châu Âu phát hành 3 tỷ EUR trái phiếu EuGB^[9], dù con số này vẫn còn nhỏ so với tổng quy mô phát hành trái phiếu xanh hàng năm của tổ chức này. Có 15/20 tổ chức cung cấp dữ liệu báo cáo tỷ lệ doanh thu hoặc chi phí vốn phù hợp với Phân loại Xanh Châu Âu vượt 30%, trong đó 9 tổ chức đạt tỷ lệ trên 90% tính đến năm 2024^[10], cho thấy EuGB thu hút nhóm doanh nghiệp có hoạt động kinh doanh gắn kết thực chất với các tiêu chuẩn xanh.

Trên quy mô toàn cầu, tổng phát hành nợ bền vững (GSS+) vượt mốc 1,000 tỷ USD trong năm 2024^[11], trái phiếu xanh đóng góp 572 tỷ USD^[12]. Đến tháng 7/2025, khối lượng GSS+ lũy kế toàn cầu vượt 6,000 tỷ USD^[13].

Nghiên cứu của Nordic ESG Lab trên gần 50.000 trái phiếu phát hành tại châu Âu, Bắc Mỹ và Trung Quốc giai đoạn 2015-2025 cho thấy mức chênh lệch lợi suất mà nhà đầu tư chấp nhận chi trả cho trái phiếu xanh bị co hẹp do nguồn cung tăng, tiêu chuẩn công bố thông tin được cải thiện và điều kiện kinh tế vĩ mô làm giảm chênh lệch tín dụng. Quan trọng hơn, các ngành phát thải cao như dầu khí, kim loại và hóa chất hầu như không tạo ra mức chênh lệch lợi suất mà nhà đầu tư chấp nhận chi trả, do nhà đầu tư vẫn lo ngại về rủi ro carbon của tổ chức phát hành^[14].

Đối với EuGB, tiềm năng hình thành mức chênh lệch lợi suất mà nhà đầu tư chấp nhận chi trả cho trái phiếu xanh rõ hơn không xuất phát từ bản thân nhãn xanh mà đến từ việc trái phiếu được xác minh gắn kết trực tiếp với Phân loại Xanh Châu Âu (EU Taxonomy)^[15].

Khoảng cách của doanh nghiệp Việt với chuẩn EuGB

Việt Nam là một nền kinh tế có nhu cầu vốn xanh rất lớn, nhưng năng lực hạ tầng để tiệm cận chuẩn EuGB vẫn còn khoảng cách đáng kể. Về quy mô, từ năm 2016 đến hết năm 2024, tổng giá trị trái phiếu xanh, xã hội và bền vững phát hành tại Việt Nam đạt gần 33,500 tỷ đồng (hơn 1.4 tỷ USD). Dù năm 2024 tăng trưởng 171% với giá trị phát hành khoảng 6,900 tỷ đồng, con số này chỉ chiếm 1.5% tổng giá trị trái phiếu doanh nghiệp phát hành mới và toàn bộ đều thực hiện theo chuẩn ICMA, chưa có trường hợp nào tiệm cận các yêu cầu của EU Taxonomy^[16].

Năm 2025, Quyết định  21/2025/QĐ-TTg bắt đầu phân loại xanh đầu tiên, xác định 45 lĩnh vực đủ điều kiện xanh thuộc 7 nhóm ngành^[17]. Tuy nhiên, so với EU Taxonomy, khoảng cách còn lớn. EU Taxonomy áp dụng nguyên tắc không gây hại đáng kể theo cách tích hợp hệ thống, yêu cầu đánh giá tác động chéo giữa sáu mục tiêu môi trường với bộ tiêu chí sàng lọc chi tiết, gắn kết trực tiếp với CSRD và SFDR để phân loại, công bố và giám sát đầu tư.

Mặt khác, dù Nghị định 119/2025/NĐ-CP đang xây dựng cơ chế giám sát, đo lường cho thị trường carbon, năng lực kiểm toán độc lập về phát thải và bền vững vẫn hạn chế về số lượng lẫn chuẩn chuyên môn. Việc phần lớn đơn vị xác minh độc lập được Cơ quan Chứng khoán và Thị trường Châu Âu đăng ký đều có trụ sở tại châu Âu tạo thêm rào cản chi phí và khoảng cách địa lý.

Theo Báo cáo Khí hậu và Phát triển Quốc gia của World Bank, Việt Nam cần  368 tỷ USD trong giai đoạn 2022-2040 để thực hiện mục tiêu thích ứng và giảm nhẹ biến đổi khí hậu, tương đương 6.8% GDP mỗi năm^[18]. Với mục tiêu Net Zero năm 2050, BloombergNEF ước tính tổng đầu tư cần 2.4 ngàn tỷ USD cho giai đoạn 2024-2050^[19]. Trong khi đó, dư nợ tín dụng xanh mới đạt 704,200 tỷ đồng, chiếm 4.3% tổng dư nợ tính đến đầu năm 2025^[20], và IFC chỉ cam kết 310 triệu USD tài chính khí hậu cho Việt Nam trong tài khóa 2024^[21].

Về khả năng tiệm cận theo ngành, điện mặt trời và điện gió là những ngành tiềm năng nhờ  có tiêu chí kỹ thuật cụ thể trong EU Taxonomy và nền tảng công suất đáng kể. Tuy nhiên, sự không ổn định về khung giá và cơ chế đấu thầu làm suy yếu tính hấp dẫn của dòng tiền đối với nhà đầu tư dài hạn.

Giao thông bền vững và công trình xanh tuy có triển vọng, nhưng đòi hỏi hệ thống chứng nhận hiệu suất năng lượng theo chuẩn quốc tế. Đối với nông nghiệp và lâm nghiệp, dù được đề cập trong EU Taxonomy, yêu cầu về MRV đối với carbon đất và rừng hiện vẫn vượt quá năng lực xác minh trong giai đoạn ngắn hạn.

Ai bị loại, ai được định giá lại?

EuGB không chỉ là một tiêu chuẩn phát hành công cụ nợ, mà là cơ chế phân loại lại dòng vốn ESG toàn cầu, điều kiện tiên quyết để được định giá bởi nhóm nhà đầu tư ngày càng có tính kỷ luật cao.

Đối với doanh nghiệp Việt Nam, tác động về thị trường vốn cho thấy khả năng tiếp cận nhà đầu tư châu Âu phân hóa rõ theo mức độ tuân thủ Phân loại Xanh Châu Âu. Các quỹ trong Quy định công bố thông tin tài chính bền vững (SFDR) sử dụng Phân loại Xanh Châu Âu làm căn cứ quan trọng để lựa chọn và phân bổ tài sản. Vì vậy, các tổ chức phát hành tại Việt Nam chưa đáp ứng các tiêu chí này sẽ khó tiếp cận nhóm nhà đầu tư dài hạn có yêu cầu ESG khắt khe – nhóm nhà đầu tư phù hợp với nhu cầu huy động vốn cho các dự án hạ tầng xanh.

Trong chuỗi cung ứng chịu áp lực trước quy định CBAM của EU – áp dụng đầy đủ từ năm 2026 với các mặt hàng xi măng, sắt thép, nhôm, phân bón, điện và hydro – buộc doanh nghiệp Việt xuất khẩu sang EU phải cung cấp dữ liệu về phát thải nhúng, trong bối cảnh kim ngạch xuất khẩu sang thị trường này vượt 50 tỷ USD năm 2025 và tiếp tục tăng^[22].

CBAM không yêu cầu doanh nghiệp phát hành EuGB, nhưng cả hai cùng dựa trên nền tảng về hệ thống đo lường, báo cáo và xác minh phát thải đáng tin cậy trên toàn chuỗi giá trị. Nâng cấp năng lực để đáp ứng CBAM vì vậy cũng là bước chuẩn bị then chốt để doanh nghiệp dần tiệm cận các chuẩn mực EuGB.

Về định giá, doanh nghiệp không đáp ứng các tiêu chuẩn của EU Taxonomy không chỉ khó hưởng lợi từ mức lợi suất ưu đãi của trái phiếu xanh mà còn có nguy cơ bị loại khỏi danh mục của các quỹ đầu tư ưu tiên. Đây chính là cơ chế sàng lọc dòng vốn mà EuGB hướng tới.

Trung Quốc đã hợp tác với EU để xây dựng Phân loại Chung^[23]. Tại Đông Nam Á, ASEAN Taxonomy phiên bản 3 (tháng 12/2024) tiếp tục cải thiện độ tương thích quốc tế, trong khi các thị trường như Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc vẫn chiếm lĩnh 75% tổng phát hành trái phiếu bền vững tại Châu Á-Thái Bình Dương (khu vực đạt 246 tỷ USD năm 2024 và dự báo đạt kỷ lục 260 tỷ USD năm 2025)^[24].

[1] https://www.climatebonds.net/files/documents/publications/Climate-Bonds_Sustainable_Debt_2024_Global-State-of-the-Market_24-Sep-2025.pdf

[2] https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=OJ:L_202302631

[3] https://www.iss-corporate.com/resources/blog/eu-green-bond-standard-sees-strong-2025-momentum/

[4] https://www.icmagroup.org/sustainable-finance/the-principles-guidelines-and-handbooks/green-bond-principles-gbp/

[5] https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=OJ:L_202302631

[6] https://eur-lex.europa.eu/eli/reg_del/2025/755/oj/eng

[7] https://www.iss-corporate.com/resources/blog/eu-green-bond-standard-sees-strong-2025-momentum/

[8] https://www.climatebonds.net/files/documents/publications/Sustainable_Debt_H1_2025_01C.pdf

[9] https://ieefa.org/resources/european-investment-bank-sets-example-eu-green-bond-issuance

[10] https://www.iss-corporate.com/resources/blog/eu-green-bond-standard-sees-strong-2025-momentum/

[11] https://www.climatebonds.net/data-insights/publications/global-state-market-2024

[12] https://www.lseg.com/en/insights/green-debt-market-passes-3-trillion-milestone

[13] https://www.climatebonds.net/news-events/blog/global-sustainable-debt-volume-aligned-climate-bonds-definitions-hits-usd6-trillion

[14] https://nordicesglab.cbs.dk/no-more-greenium-what-the-vanishing-green-bond-premium-means-for-sustainable-finance/

[15] https://blog.worldfavor.com/sfdr-what-is-article-6-8-9

[16] https://www.quanlynhanuoc.vn/2025/05/23/thi-truong-trai-phieu-xanh-tai-viet-nam-thuc-trang-va-trien-vong-phat-trien/

[17] https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Tien-te-Ngan-hang/Quyet-dinh-21-2025-QD-TTg-xac-nhan-du-an-dau-tu-thuoc-danh-muc-phan-loai-xanh-650735.aspx

[18] https://www.worldbank.org/en/country/vietnam/brief/key-highlights-country-climate-and-development-report-for-vietnam

[19] https://about.bnef.com/insights/clean-energy/vietnams-2050-net-zero-target-represents-a-2-4-trillion-opportunity-bloombergnef/

[20] https://vnba.org.vn/vi/thuc-day-tin-dung-xanh-tai-viet-nam–dong-bo-khung-phap-ly-va-uu-dai-manh-me-18294.htm

[21] https://vir.com.vn/ifcs-record-climate-financing-in-vietnam-supports-green-transition-117976.html

[22] https://asemconnectvietnam.gov.vn/default.aspx?ZID1=8&ID1=2&ID8=145686

[23] https://climatecooperation.cn/climate/the-chinese-and-european-unions-common-ground-taxonomy-cgt/

[24] https://www.theasset.com/article-esg/53506/local-currency-issuance-to-drive-2025-asia-pacific-sustainable-bonds

Nguyễn Nhiều Lộc

FILI

– 13:00 25/07/2026