“Thần đồng AI” lập quỹ 45 tỷ USD rồi mất gần 80% tài sản chỉ trong vài ngày

“Thần đồng AI” lập quỹ 45 tỷ USD rồi mất gần 80% tài sản chỉ trong vài ngày

Hai năm trước, Leopold Aschenbrenner được xem là một trong những tiếng nói có ảnh hưởng nhất về trí tuệ nhân tạo (AI). Tuần này, ông lại trở thành tâm điểm theo một cách khác khi quỹ đầu cơ do chính mình sáng lập bốc hơi phần lớn tài sản chỉ trong vài ngày.

Leopold Aschenbrenner

Aschenbrenner, cựu nhà nghiên cứu của OpenAI, từng gây tiếng vang với bài luận dài 165 trang Situational Awareness (Nhận thức tình huống), trong đó dự báo AI siêu thông minh sẽ sớm xuất hiện và làm thay đổi trật tự thế giới. Tài liệu này nhanh chóng trở thành một trong những cuốn “cẩm nang” được giới công nghệ Thung lũng Silicon truyền tay nhau.

Sau đó, ông thành lập quỹ đầu cơ Situational Awareness, lấy chính tên bài luận nổi tiếng của mình.

Tuy nhiên, làn sóng bán tháo cổ phiếu AI trong tuần này đã khiến quỹ rơi vào khủng hoảng. Đà lao dốc của nhóm cổ phiếu bán dẫn kéo theo các lệnh gọi ký quỹ (margin call), buộc quỹ phải bán tháo nhiều khoản đầu tư.

Theo các nguồn tin am hiểu sự việc, đầu tháng này quỹ Situational Awareness quản lý khoảng 45 tỷ USD tài sản.

Đến ngày 30/07, sau khi phải thanh lý toàn bộ các vị thế sử dụng đòn bẩy tài chính, trong đó có các khoản đầu tư lớn vào SK Hynix và CoreWeave, đồng thời bán danh mục cho quỹ đầu cơ Citadel của tỷ phú Ken Griffin với mức giá chiết khấu, quy mô tài sản của quỹ chỉ còn khoảng 10 tỷ USD.

Sự lao dốc của quỹ nhanh chóng trở thành chủ đề được bàn tán tại cả Phố Wall lẫn Thung lũng Silicon, biến Aschenbrenner thành biểu tượng mới cho những biến động cực đoan của cơn sốt AI.

Thiên tài AI hay chỉ gặp đúng thời?

Aschenbrenner từ lâu là nhân vật gây nhiều tranh cãi. Người ủng hộ xem ông là thần đồng AI khi tốt nghiệp thủ khoa Đại học Columbia ở tuổi 19 và nhanh chóng trở thành một trong những gương mặt nổi bật trong cộng đồng AI. Danh mục đầu tư của quỹ Situational Awareness từng được nhiều nhà đầu tư theo dõi để tìm kiếm ý tưởng giao dịch.

Theo The Wall Street Journal, trước khi lao dốc trong tháng này, quỹ đã mang lại mức sinh lời hơn 1,000% kể từ khi thành lập vào tháng 7/2024, thời điểm Aschenbrenner mới 24 tuổi.

Ngược lại, giới hoài nghi cho rằng thành công của ông chủ yếu đến từ việc đặt cược đúng vào làn sóng AI hơn là năng lực quản lý quỹ. Trước khi thành lập Situational Awareness, Aschenbrenner chưa từng điều hành một quỹ đầu tư.

Một số ý kiến cũng nhắc lại quãng thời gian ông làm việc tại FTX, nơi từng hỗ trợ Sam Bankman-Fried điều hành quỹ từ thiện Future Fund trước khi đế chế tiền số này sụp đổ.

Nhà sáng lập FTX Sam Bankman-Fried bị còng tay áp giải bởi các sĩ quan Cảnh sát Hoàng gia Bahamas tại Nassau, Bahamas, ngày 13/12/2022. © Mario Duncanson/AFP/Getty Images

Theo nhiều cựu giao dịch viên Phố Wall, cú lao dốc của Situational Awareness không gây nhiều bất ngờ, bởi quỹ được cho là sử dụng đòn bẩy tài chính lên tới 400%.

“Nhiều người đều nghĩ vụ vỡ quỹ này không phải là chuyện có xảy ra hay không, mà chỉ là xảy ra khi nào. Có thể quan điểm của ông ấy về AI đúng trong dài hạn, nhưng đầu tư trên thị trường chứng khoán đòi hỏi phải sống sót được trong ngắn hạn”, ông Jerry Diao, người điều hành một công ty đào tạo giao dịch tại Phố Wall, nhận xét.

Theo một nguồn tin, trước khi buộc phải bán danh mục cho Citadel, khoảng 2/3 tài sản của quỹ Situational Awareness nằm ở các vị thế mua và bán cổ phiếu niêm yết. Phần còn lại là các khoản đầu tư vào doanh nghiệp tư nhân, trong đó lớn nhất là khoản đầu tư trị giá nhiều tỷ USD vào startup AI Anthropic.

Điều trớ trêu là cú lao dốc của quỹ diễn ra ngay trước lễ cưới của Aschenbrenner, dự kiến tổ chức vào cuối tuần này. Theo Fortune, vị hôn thê của ông là Avital Balwit, Chánh văn phòng của CEO Anthropic Dario Amodei.

Từ “kẻ lập dị” đến ngôi sao AI

Sinh ra tại Đức trong gia đình có bố mẹ đều là bác sĩ, Aschenbrenner sớm bộc lộ năng khiếu về toán học và khoa học máy tính. Ông bỏ qua nhiều lớp, tốt nghiệp trung học năm 15 tuổi rồi theo học Đại học Columbia.

Những người từng học cùng mô tả Aschenbrenner không phải là sinh viên nổi bật về mặt xã hội. Một người bạn cùng khóa nói với CNBC rằng ông “chỉ là một sinh viên bình thường”, trong khi bạn học Sofia Montrone nhớ lần đầu gặp ông qua Zoom trước lễ tốt nghiệp năm 2021 và nhận thấy ông khá vụng về trong giao tiếp.

Bản thân Aschenbrenner sau này cho biết tính cách “lập dị” và thích tranh luận từng bị xem là điểm yếu ở Đức, nhưng lại trở thành lợi thế trong môi trường công nghệ.

Khi còn học tại Columbia, ông đồng sáng lập tổ chức Effective Altruism, phong trào có ảnh hưởng lớn tại Thung lũng Silicon với quan điểm những người thành công nên tạo ra nhiều của cải nhất có thể để mang lại lợi ích lớn nhất cho xã hội. Chính mạng lưới này đã đưa ông đến Future Fund của FTX sau khi tốt nghiệp năm 2021.

Năm 2023, Aschenbrenner gia nhập OpenAI, làm việc trong nhóm Superalignment do đồng sáng lập Ilya Sutskever dẫn dắt, tập trung nghiên cứu cách bảo đảm AI luôn phục vụ lợi ích con người.

Sau vụ OpenAI bị tin tặc xâm nhập hệ thống nội bộ, ông từng gửi bản ghi nhớ tới hội đồng quản trị, cảnh báo công ty chưa đủ khả năng ngăn chặn hoạt động gián điệp từ nước ngoài, đặc biệt là Trung Quốc.

Đến năm 2024, OpenAI sa thải Aschenbrenner với cáo buộc chia sẻ thông tin mật ra bên ngoài. Ông phủ nhận, cho rằng mình chỉ lên tiếng về các vấn đề an ninh của công ty.

Scott Aaronson, cựu nhà nghiên cứu về an toàn AI tại OpenAI, nhận xét: “Tôi rất tiếc khi Leopold phải rời OpenAI. Theo tôi, cậu ấy chỉ đang cố làm điều đúng đắn và ban lãnh đạo đã phản ứng thái quá.” Trong khi đó, OpenAI từ chối bình luận và dẫn lại các tuyên bố trước đây, cho biết công ty không đồng tình với nhiều cáo buộc của Aschenbrenner.

Bài luận làm thay đổi cuộc đời

Chỉ vài tuần sau khi rời OpenAI, Aschenbrenner công bố bài luận Situational Awareness. Trong đó, ông lập luận rằng trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI) có thể xuất hiện chỉ trong vài năm và các chính phủ đang đánh giá thấp tốc độ phát triển của AI.

Bài viết nhanh chóng gây tiếng vang trong giới công nghệ. Người ủng hộ xem đây là minh chứng cho tầm nhìn vượt thời đại của Aschenbrenner, trong khi giới hoài nghi cho rằng ông đã phóng đại cả tốc độ phát triển của AI lẫn mức độ chắc chắn của các dự báo.

Danh tiếng từ bài luận giúp Aschenbrenner huy động 225 triệu USD vốn ban đầu cho quỹ đầu cơ Situational Awareness vào tháng 7/2024 từ nhiều tên tuổi lớn như hai nhà đồng sáng lập Stripe Patrick và John Collison, cựu CEO GitHub Nat Friedman cùng nhà đầu tư Daniel Gross.

Theo CNBC, đó là khởi đầu cho hành trình kéo dài hai năm “không giống bất cứ điều gì từng xuất hiện trên Phố Wall”, khi một nhà nghiên cứu AI gần như không có kinh nghiệm đầu tư trở thành người quản lý quỹ hàng chục tỷ USD.

Trong bài luận, Aschenbrenner từng viết: “Chẳng bao lâu nữa, cả thế giới sẽ thức tỉnh”. Ông cho rằng chỉ có vài trăm người trong ngành AI thực sự hiểu điều gì sắp xảy ra và cảnh báo: “Nếu những gì họ nhìn thấy về tương lai chỉ cần đúng gần với thực tế, chúng ta sẽ bước vào một hành trình đầy biến động”.

Vũ Hạo

FILI

– 08:00 02/08/2026