Nghiệp vụ quản lý ngân quỹ thể hiện qua văn bản 780 ngàn tỷ đồng

Nghiệp vụ quản lý ngân quỹ thể hiện qua văn bản 780 ngàn tỷ đồng

Kho bạc Nhà nước đang cung ra thị trường khoảng 780 ngàn tỷ đồng, trong khi ngân sách trung ương phải vay 262 ngàn tỷ từ chính Kho bạc và dự kiến sẽ tiếp tục vay thêm 220-280 ngàn tỷ đồng trong những tháng cuối năm. Đằng sau các con số này là cơ chế ngân quỹ nhà nước, trần gửi tiền 50% và nghiệp vụ repo trái phiếu, mỗi thứ chi phối một chặng của dòng tiền công.

Ngày 03/08/2026, Bộ Tài chính gửi công văn số 11597/BTC-KBNN tới Ngân hàng Nhà nước Việt Nam về việc phối hợp điều hành tiền gửi của Kho bạc Nhà nước tại hệ thống ngân hàng thương mại. Theo công văn, dư nợ tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc tại các ngân hàng hiện khoảng 740 ngàn tỷ đồng, cao hơn đầu năm trên 250 ngàn tỷ. Dư nợ mua bán lại trái phiếu Chính phủ 40 ngàn tỷ đồng. Tổng số dư ngân quỹ đang cung ra thị trường vì thế vào khoảng 780 ngàn tỷ đồng, gấp hơn 1.5 lần kế hoạch phát hành trái phiếu cả năm 2026.

Công văn này cũng cho biết từ đầu năm 2026 đến nay ngân sách trung ương (NSTW) đã vay ngân quỹ nhà nước (NQNN) khoảng 262 ngàn tỷ đồng và dự kiến vay tiếp 220-280 ngàn tỷ đồng trong các tháng còn lại. Một bên thừa tiền cho vay 780 ngàn tỷ đồng, một bên thiếu tiền phải đi vay 262 ngàn tỷ đồng, cả hai cùng thuộc một Bộ Tài chính. Nghịch lý chỉ được làm sáng tỏ khi tách bạch hai khái niệm nghe có vẻ giống nhau nhưng thực ra lại rất khác biệt

Ngân sách trung ương khác ngân quỹ nhà nước

Ngân sách nhà nước là bản kế hoạch tài chính do Quốc hội phê duyệt, gồm dự toán thu và dự toán chi trong một năm. Trong khi đó, ngân quỹ nhà nước lại là toàn bộ tiền mặt tại Kho bạc Nhà nước cùng số dư tiền gửi của Kho bạc tại các ngân hàng, theo Nghị định 24/2016/NĐ-CP. Một bên là con số trên giấy tờ pháp lý, một bên là tiền thật trong tài khoản.

“Chiếc két” NQNN chứa tiền của nhiều chủ thể, gồm ngân sách trung ương, 34 ngân sách địa phương cấp tỉnh sau sắp xếp năm 2025, và số dư chưa dùng của các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách. Tiền chảy về chung một nơi, nhưng quyền sở hữu vẫn tách bạch từng chủ.

Két tiền phình to vì thu thuế diễn ra tự động, đều đặn hàng ngày theo cơ chế khấu trừ, còn chi tiền ra phải qua thủ tục đầu tư, giải phóng mặt bằng và đấu thầu kéo dài nhiều tháng. Hết 7 tháng đầu năm 2026, thu ngân sách đạt 72.5% dự toán năm trong khi giải ngân đầu tư công mới đạt 41.9% kế hoạch. Khoảng cách hơn 30 điểm phần trăm giữa hai tốc độ là một nhân tố khiến khối ngân quỹ tạm thời nhàn rỗi.

Ngân sách trung ương đi vay ngân quỹ nhà nước

Vì tiền trong két thuộc nhiều chủ khác nhau, Bộ Tài chính không thể lấy tiền thuế của một tỉnh hay số dư của một quỹ tài chính để dùng vào việc của ngân sách trung ương như trả nợ hay đầu tư phát triển. Vì thế, nghiệp vụ tạm ứng, vay ngân quỹ ra đời để xử lý thế kẹt này. Ngân sách trung ương đóng vai người đi vay, ký nhận nợ với Kho bạc để dùng tạm khoản nhàn rỗi của các chủ thể khác, rồi hoàn trả trong không quá 12 tháng.

Nghị định 14/2025/NĐ-CP ấn định lãi suất tạm ứng và vay ngân quỹ của ngân sách trung ương là 0%/năm, còn vay từ thị trường qua kênh trái phiếu thì Chính phủ phải trả trên 4%/năm trong suốt kỳ hạn vay, thường là 10 năm. Khoản vay bị hạn chế mục đích sử dụng, chỉ dùng để bù đắp bội chi và trả nợ gốc, mà tiền vay bù đắp bội chi thì Luật Ngân sách nhà nước 2025 buộc phải chi cho đầu tư phát triển, không được dùng để chi thường xuyên, hay còn gọi là “nuôi bộ máy”.

Cộng số đã vay với số dự kiến vay tiếp, ngân sách trung ương sẽ rút từ ngân quỹ khoảng 482-542 ngàn tỷ đồng trong năm 2026, tương đương với kế hoạch phát hành trái phiếu Chính phủ 500 ngàn tỷ đồng của cả năm.

Riêng phần đã vay đến ngày 03/08 là 262 ngàn tỷ đồng, cao gấp 1.26 lần số huy động được từ thị trường trái phiếu. Nói cách khác, NSTW vay từ Kho bạc Nhà nước nhiều hơn từ nhà đầu tư trái phiếu.

Vì sao tiền không nằm lại Ngân hàng Nhà nước

Phần ngân quỹ chưa dùng tới được gửi có kỳ hạn tại ngân hàng thương mại, nhưng không phải muốn gửi bao nhiêu cũng được. Nghị định 14/2025/NĐ-CP, tại khoản sửa đổi Điều 9 của Nghị định 24/2016/NĐ-CP, buộc hạn mức gửi có kỳ hạn không quá 50% khả năng ngân quỹ tạm thời nhàn rỗi. Bộ Tài chính giữ số dư tiền gửi xấp xỉ mức trần đó, nên từ con số 740 ngàn tỷ đồng có thể suy ra khả năng ngân quỹ nhàn rỗi hiện vào khoảng 1.48 triệu tỷ đồng.

Nếu không gửi tại các ngân hàng thương mại, một lựa chọn khác là để tiền trong tài khoản của Kho bạc tại Ngân hàng Nhà nước và hưởng lãi suất chỉ 0.5%/năm theo Quyết định 577/QĐ-NHNN, rõ ràng thấp hơn nhiều so với lãi suất tiền gửi tại các ngân hàng thương mại.

Khoản tiền gửi của Kho bạc đồng thời là bệ đỡ thanh khoản cho hệ thống ngân hàng, trực tiếp nhất là nhóm Big4 quốc doanh. Đến 30/06/2026, 4 ngân hàng Vietcombank, BIDV, VietinBank và Agribank giữ tới gần 713 ngàn tỷ đồng tiền gửi Kho bạc.

Đi vay 10 năm, rồi cho vay lại 3 tháng

Bên cạnh kênh tiền gửi tại ngân hàng, Kho bạc còn dùng ngân quỹ để mua bán lại trái phiếu Chính phủ, hay gọi là nghiệp vụ repo. Kho bạc bỏ tiền mua trái phiếu từ một ngân hàng kèm cam kết bán trả lại đúng lô đó sau ít ngày với giá đã thỏa thuận. Thực chất đây là khoản cho vay có tài sản bảo đảm, mà tài sản bảo đảm chính là trái phiếu do Kho bạc phát hành ra trước đó.

6 kỳ hạn repo mà Nghị định 14/2025/NĐ-CP cho phép đều rất ngắn, từ 7 ngày đến 3 tháng, nên Kho bạc thu tiền về nhanh được khi dự án đầu tư công cần giải ngân, thay vì bị khóa vốn nhiều năm.

Theo số liệu Kho bạc công bố, trong tháng 7/2026 lãi suất bình quân các giao dịch repo dao động từ 4.45%/năm ở kỳ hạn 21 ngày lên 4.61% ở kỳ hạn 3 tháng, tổng khối lượng 35,969 tỷ đồng. Cùng tháng, lãi suất trúng thầu trái phiếu bình quân 4.27%/năm, riêng kỳ hạn phổ biến nhất là 10 năm có lãi suất 4.35%. Như vậy, chênh lệch giữa lãi suất đi vay và cho vay là 0.26%/năm theo hướng có lợi cho ngân quỹ.

Tại sao Kho bạc vừa đi vay tiền bằng cách phát hành TPCP kỳ hạn 10 năm, vừa cho vay tiền kỳ hạn 7 ngày – 3 tháng bằng cách mua bán lại (repo) chính trái phiếu đó?

Hai nghiệp vụ giải hai bài toán khác nhau. Phát hành trái phiếu là chấp hành kế hoạch vay nợ Quốc hội đã duyệt, phải giữ lịch đấu thầu đều đặn mỗi tuần để duy trì đường cong lợi suất tham chiếu và giữ chân nhà đầu tư, nên không thể tạm dừng chỉ vì trong két đang sẵn tiền.

Repo lại là cách xử lý số dư tiền mặt của từng tuần: khoản đem cho vay là phần thanh khoản dư ra ở thời điểm đó, và kỳ hạn ngắn cho phép Kho bạc thu vốn về nhanh chóng để đáp ứng nhu cầu chi tiêu bất ngờ của ngân sách.

Người mua vẫn đến, chỉ là đòi giá cao hơn

Sở dĩ NSTW vay của ngân quỹ nhà nước vì việc đi vay của nhà đầu tư trên thị trường trái phiếu đang gặp khó khăn, hay như đoạn đầu của Công văn số 11597 nói là “khả năng vay phát hành trái phiếu Chính phủ từ thị trường không thuận lợi như hiện nay”.

Thống kê hoạt động đấu thầu TPCP thể hiện rõ thế nào là “không thuận lợi”. Từ đầu năm đến hết phiên gần nhất 05/08/2026, Kho bạc gọi thầu 466.5 ngàn tỷ đồng, nhà đầu tư đặt thầu 388 ngàn tỷ đồng, nhưng trúng thầu chỉ 208 ngàn tỷ, tương đương 42% kế hoạch năm (500 ngàn tỷ đồng).

Khối lượng đặt thầu tháng 7 đạt 66.2 ngàn tỷ đồng, cao nhất từ đầu năm, tức nhà đầu tư vẫn tới đông. Nhưng trúng thầu chỉ 18.6 ngàn tỷ đồng, bằng 28.1% số đặt thầu, giảm mạnh so với tỷ lệ 77% của tháng 4.

Tình trạng này xảy ra khi mức lãi suất mà nhà đầu tư trái phiếu đòi hỏi cao hơn ngưỡng mà Kho bạc Nhà nước chấp nhận, mặc dù mặt bằng lãi suất đã tăng đều từ đầu năm.

Kỳ hạn 10 năm chiếm tới 71% khối lượng gọi thầu và 79% khối lượng trúng thầu. Lãi suất trúng thầu kỳ hạn 10 năm đã tăng từ 4% vào tháng 1 lên 4.38% trong phiên đấu thầu hôm 05/08.

Kỳ hạn 5 năm được phát hành nhiều thứ hai, tiếp đó là kỳ hạn 15 năm. Kỳ hạn 7 năm hoàn toàn không có người mua, trong khi kỳ hạn 20 năm thậm chí không có ai đặt thầu. Lãi suất phát hành bình quân từ đầu năm đến nay là 4.13%, trong khi bình quân cả năm 2025 là 3.26%.

Khi kênh trái phiếu chỉ chạy được 42% kế hoạch sau hơn 7 tháng, NSTW buộc phải xoay sang nguồn vay ngân quỹ lãi suất 0%. Về phần mình, ngân quỹ đem phần chưa dùng gửi vào ngân hàng thương mại và cho vay qua kênh repo TPCP, đưa 780 ngàn tỷ đồng trở lại hệ thống. Dòng tiền ấy giúp hạ nhiệt lãi suất liên ngân hàng, từ đó giúp các phiên đấu thầu TPCP được thuận lợi hơn.

Dòng tiền 780 ngàn tỷ đồng này chỉ đang được cho vay tạm trong lúc chờ thủ tục giải ngân. Ngày các dự án đầu tư công đồng loạt cần vốn cũng là ngày khối tiền ấy phải quay về ngân quỹ nhà nước.

Đức Quyền

FILI

– 12:50 10/08/2026