Thị trường khát thanh khoản

Số liệu cho thấy vấn đề không còn đơn thuần nằm ở tâm lý thận trọng sau một nhịp tăng dài. Thanh khoản toàn thị trường bình quân tuần qua chỉ đạt khoảng 15.000 tỷ đồng, giảm 2 con số so với tuần trước, nối dài đà giảm 6% của tuần trước đó. Như vậy, thanh khoản bình quân đang ở vùng thấp nhất kể từ đầu năm.

Với nhiều nhà đầu tư, đây là tín hiệu cần được theo dõi bởi thanh khoản chính là “độ dày” của thị trường. Khi dòng tiền dồi dào, một lượng cổ phiếu cần bán lớn vẫn có thể được hấp thụ. Ngược lại, khi dòng tiền cạn, áp lực bán dễ dàng chuyển thành những nhịp giảm sâu và đột ngột.

Thị trường chứng khoán hiện có một yếu tố ít được nhìn thấy trực tiếp trên bảng điện, đó là nhu cầu tiền mặt của nhà đầu tư tác động đến sự suy giảm thanh khoản. Bất động sản kém thanh khoản, người mua gần như ngừng giao dịch để nghe ngóng khiến việc bán một tài sản bất động sản để thu hồi tiền thường mất nhiều thời gian. Trên thị trường cổ phiếu thì khác. Chỉ cần đặt lệnh bán, nhà đầu tư có thể chuyển đổi tài sản thành tiền trong thời gian rất ngắn.

Trong giai đoạn khan vốn, chứng khoán vô tình trở thành một trong những “kênh cấp máu” dễ dàng hơn đối với nhu cầu tiền mặt. Khi doanh nghiệp, nhà đầu tư hoặc các chủ thể liên quan cần thu hồi vốn, cổ phiếu là loại tài sản có thể được bán nhanh nhất.

Thực tế, một cổ phiếu giảm giá chưa chắc phản ánh sự suy yếu tương ứng của doanh nghiệp. Nhưng nếu cổ phiếu được sử dụng làm tài sản bảo đảm hoặc được mua bằng tiền vay, mức giảm giá lại có thể kích hoạt yêu cầu bổ sung tài sản bảo đảm hoặc bán bớt cổ phiếu. Từ đó, cung bắt buộc xuất hiện, khiến giá tiếp tục giảm và tạo thêm áp lực lên những vị thế sử dụng đòn bẩy khác. Điều này lý giải cho hiện tượng tuần qua thỉnh thoảng lại xuất hiện những cổ phiếu “lăn ra sàn” khá bất ngờ, dù doanh nghiệp không hề có thông tin tiêu cực.

Rủi ro này càng đáng chú ý khi tín dụng cho chứng khoán trong những năm gần đây đã trở thành một bộ phận quan trọng trong hoạt động của các công ty chứng khoán. Khi thanh khoản thị trường tăng, dư nợ margin tăng, vòng quay vốn được cải thiện và giá cổ phiếu đi lên, đòn bẩy có thể tạo hiệu ứng tích cực. Nhưng ở chiều ngược lại, khi thanh khoản suy giảm, đòn bẩy trở thành yếu tố khuếch đại biến động.

Điều đáng lưu ý là áp lực bán không nhất thiết xuất phát trực tiếp từ việc một nhà đầu tư bị công ty chứng khoán gọi margin. Nhà đầu tư có thể chủ động bán cổ phiếu để thu hồi tiền, trả nợ, đáp ứng các nhu cầu tài chính khác hoặc đơn giản là giảm tỷ trọng rủi ro khi nhận thấy chi phí vốn tăng lên.

Một yếu tố khác cần quan tâm là dòng vốn ngoại. Sau khi mua ròng trong 2 tuần liên tiếp, khối ngoại đã quay lại bán ròng trong 2 tuần tiếp theo. Lũy kế từ đầu năm, khối ngoại đã bán ròng gần 95.000 tỷ đồng. Con số này nối dài xu hướng bán ròng rất mạnh của khối ngoại trong những năm gần đây. Năm 2025, giá trị bán ròng lên tới 135.329 tỷ đồng.

Sự trở lại của dòng vốn ngoại vì thế vẫn là một trong những biến số quan trọng đối với thanh khoản thị trường trong thời gian tới, đặc biệt khi FTSE Russell công bố danh mục cổ phiếu chính thức cho chỉ số GEIS. Kỳ vọng, khi dòng vốn theo các bộ chỉ số bắt đầu quay trở lại, thị trường có thể được bổ sung một nguồn cầu đáng kể. Nhưng trước mắt, áp lực dòng tiền buộc nhà đầu tư vẫn phải đối mặt với một thị trường có nhiều biến số.