Lợi thế cấu trúc thay thế chu kỳ giá
Trong năm 2025, Trung Quốc vốn là quốc gia sản xuất thép lớn nhất thế giới ghi nhận sản lượng thép thô giảm, lần đầu xuống dưới mốc 1 tỷ tấn. Tuy nhiên, yếu tố quyết định không nằm ở sản lượng tuyệt đối, mà ở dòng chảy thương mại. Trong bối cảnh nhu cầu nội địa, đặc biệt là bất động sản tiếp tục suy yếu, xuất khẩu trở thành kênh tiêu thụ quan trọng để duy trì dòng tiền cho các nhà máy Trung Quốc. Dư cung vì thế không biến mất, mà được “xuất khẩu” sang các thị trường khu vực, tạo mặt bằng giá thấp kéo dài tại châu Á, trong đó có Việt Nam.
Trong môi trường đó, thị trường không hình thành một chu kỳ tăng giá rõ rệt, nhưng cũng không rơi vào trạng thái sụt giảm mạnh. Lợi nhuận ngành thép vì vậy không còn đến từ biến động giá, mà phụ thuộc nhiều hơn vào cấu trúc chi phí và khả năng tiêu thụ của từng doanh nghiệp.
Chính vì vậy, dù giá thép không còn những nhịp tăng – giảm mạnh trong năm 2025 như các chu kỳ trước, khi thị trường thiếu vắng các cú sốc giá rõ rệt, tuy vậy trên thị trường chứng khoán cổ phiếu của các doanh nghiệp thép vẫn có sự phân hóa rõ rệt.
Thực tế này cho thấy, thị trường không còn nhìn nhận ngành thép thuần túy qua câu hỏi “giá lên hay xuống”, mà đang định giá theo những tiêu chí sâu hơn, gắn với cấu trúc và vị thế của từng doanh nghiệp trong chuỗi giá trị.
Chính sách, rào cản thương mại và cuộc sàng lọc mới của ngành
Sự thay đổi trong ngành thép thể hiện khá rõ qua diễn biến của các doanh nghiệp niêm yết. Tập đoàn Hòa Phát (HPG) vẫn tiếp tục duy trì vị thế tương đối ổn định trong bối cảnh thị trường thiếu sóng giá, nhờ chuỗi sản xuất khép kín từ quặng sắt, luyện gang đến thép thành phẩm. Cấu trúc này giúp doanh nghiệp giảm đáng kể sự phụ thuộc vào HRC nhập khẩu, yếu tố ngày càng trở nên nhạy cảm khi các biện pháp phòng vệ thương mại được áp dụng rộng hơn.
Ở chiều ngược lại, các doanh nghiệp hạ nguồn như Tập đoàn Hoa Sen (HSG) hay Thép Nam Kim (NKG) cho thấy mức độ nhạy cảm cao hơn với biến động thị trường và chính sách. Với đặc thù phụ thuộc lớn vào HRC đầu vào và tỷ trọng xuất khẩu đáng kể, kết quả kinh doanh của nhóm này phản ánh trực tiếp khả năng quản trị tồn kho, xoay trục thị trường và duy trì hệ thống phân phối trong điều kiện biên lợi nhuận bị thu hẹp. Sự khác biệt về diễn biến cổ phiếu trong cùng một ngành vì thế không mang tính ngẫu nhiên, mà gắn chặt với vị thế của từng doanh nghiệp trong chuỗi giá trị.
Một yếu tố quan trọng khác đang tái định hình ngành thép là sự gia tăng của các biện pháp phòng vệ thương mại trong năm 2025. Không chỉ tại EU hay Mỹ, ngay tại Việt Nam, nhiều mặt hàng thép nhập khẩu chủ chốt cũng chịu các biện pháp chống bán phá giá và tự vệ. Song song đó, Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của EU, dự kiến áp dụng đầy đủ từ năm 2026, đưa ra một tầng rào cản mới, không đánh trực diện vào giá bán mà tập trung vào dấu chân carbon và năng lực tuân thủ.
Những thay đổi này khiến cạnh tranh trong ngành dịch chuyển từ “ai bán rẻ hơn” sang “ai đáp ứng được luật chơi”. Với Việt Nam, các biện pháp này vừa tạo không gian cho sản xuất nội địa, vừa phơi bày điểm yếu cố hữu của chuỗi giá trị thép: sự phụ thuộc lớn vào nguyên liệu đầu vào. Trong bối cảnh cung – cầu nội địa chỉ cải thiện ở mức vừa phải và công suất mới bắt đầu được bổ sung từ cuối 2025 sang 2026, áp lực cạnh tranh quay trở lại thị trường trong nước, khiến cuộc chơi chuyển dần từ sóng giá sang cuộc chiến thị phần.
Trong bức tranh đó, vai trò của các nhà sản xuất HRC nội địa, đặc biệt là Formosa Hà Tĩnh trở nên đặc biệt nhạy cảm. Là một trong hai trụ cột HRC trong nước, mức giá bán của Formosa có tác động trực tiếp đến mặt bằng chi phí của các doanh nghiệp hạ nguồn, qua đó ảnh hưởng đến khả năng duy trì biên lợi nhuận trong toàn ngành.
Có thể thấy, ngành thép Việt Nam đang bước vào một giai đoạn sàng lọc rõ rệt. Khi giá thép không còn tạo sóng lớn, thị trường chứng khoán bắt đầu định giá doanh nghiệp dựa trên vị thế trong chuỗi giá trị và khả năng thích ứng với môi trường chính sách mới. Ngành thép vì thế không còn là một câu chuyện đồng pha theo chu kỳ, mà là tập hợp những câu chuyện riêng lẻ, nơi lợi thế cấu trúc quyết định khả năng đứng vững của từng doanh nghiệp.
Nguồn: https://kinhtechungkhoan.vn/doanh-nghiep-thep-truoc-cuoc-sang-loc-moi-cua-nganh-hoa-sen-nam-kim-ngam-don-dau-vao-hrc-1422784.html
