Làm mới giỏ hàng, phát triển nhà đầu tư tổ chức

Bà Vũ Thị Chân Phương, Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) nhận định như trên tại “Hội nghị triển khai nhiệm vụ phát triển thị trường chứng khoán năm 2026” diễn ra ngày 20/3.

Làm mới giỏ hàng

Theo bà Vũ Thị Chân Phương, trong giai đoạn 2026-2030, nền kinh tế đặt mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững, hướng tới mức tăng trưởng GDP bình quân trên 10%/năm, yêu cầu nâng cao hiệu quả cung ứng vốn trung và dài hạn trở nên cấp thiết. Thị trường vốn, trong đó có thị trường chứng khoán, được xác định phải phát huy mạnh mẽ hơn vai trò là kênh dẫn vốn quan trọng cho nền kinh tế.

Theo bà Phương, để biến tầm nhìn này thành hiện thực, cơ quan quản lý đã thiết kế một hệ thống giải pháp mang tính đồng bộ, can thiệp sâu vào cả hai mặt cung và cầu của thị trường, đồng thời kiện toàn nền tảng công nghệ giao dịch.

Toàn cảnh hội nghị. Ảnh: Dũng Minh

Trụ cột đầu tiên và cũng là nền tảng cốt lõi là việc tiến hành một cuộc cải cách mạnh mẽ về chất lượng nguồn cung hàng hóa trên sàn giao dịch. Thực tế thị trường trong nhiều năm qua cho thấy, một trong những điểm nghẽn lớn nhất khiến dòng vốn chưa thể luân chuyển tối ưu chính là khoảng cách thời gian quá dài giữa khâu huy động vốn ban đầu và thời điểm cổ phiếu chính thức được giao dịch. Nhằm giải quyết triệt để rào cản này, một cơ chế đột phá đang được triển khai mạnh mẽ: Gắn kết chặt chẽ quá trình chào bán chứng khoán lần đầu ra công chúng (IPO) với hoạt động niêm yết. Theo đó, thời gian từ khi doanh nghiệp hoàn tất IPO đến khi chứng khoán thực sự được đưa vào giao dịch trên hệ thống rút ngắn xuống dưới 30 ngày.

Thứ hai là cơ chế chào đón doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) lên sàn. Những tập đoàn FDI có tiềm lực tài chính vững mạnh, có bề dày kinh nghiệm quản trị và đã gắn bó lâu dài tại Việt Nam sẽ được tạo hành lang pháp lý thuận lợi để tham gia chào bán và niêm yết cổ phiếu. Sự cởi mở này mang ý nghĩa kép: Vừa giữ chân dòng vốn ngoại ở lại thị trường nội địa, vừa bổ sung những cổ phiếu chất lượng cao vào danh mục đầu tư. Cùng với đó, tiến trình cổ phần hóa và thoái vốn tại các tập đoàn, tổng công ty Nhà nước cũng được yêu cầu đẩy mạnh và phải gắn liền với thị trường chứng khoán, đảm bảo mọi giao dịch đều diễn ra công khai, minh bạch theo nguyên tắc thị trường.

Nhằm bắt kịp xu hướng phát triển của tài chính toàn cầu, khái niệm “giỏ hàng hóa” trên thị trường chứng khoán Việt Nam cũng đang được tái định nghĩa. Sự xuất hiện của các công cụ tài chính thế hệ mới đang được cơ quan quản lý đưa vào tầm ngắm nghiên cứu và phát triển. Trong đó, trái phiếu xanh và trái phiếu bền vững được định vị là công cụ trọng yếu để phục vụ cho cam kết quốc gia về mục tiêu phát thải ròng bằng không (Net Zero). Dòng vốn huy động từ các công cụ này sẽ được nắn chỉnh trực tiếp vào các dự án năng lượng tái tạo, công nghệ sạch và phát triển bền vững.

Đáng chú ý hơn, sự nhạy bén của cơ quan quản lý còn được thể hiện qua việc nghiêm túc nghiên cứu thị trường tài sản mã hóa và các công cụ phái sinh phức hợp. Việc đưa các tài sản mang tính kỷ nguyên số này vào khuôn khổ pháp lý không chỉ giúp đa dạng hóa rổ sản phẩm đầu tư mà còn ngăn chặn rủi ro thất thoát dòng vốn sang các kênh đầu tư không chính thức, qua đó giữ nhịp sôi động cho toàn bộ nền kinh tế.

Thúc đẩy đầu tư chuyên nghiệp

Song hành cùng nỗ lực làm phong phú nguồn cung, chiến lược phát triển chiều sâu của Ủy ban chứng khoán nhà nước đặt trọng tâm vào việc tái cấu trúc dòng tiền đầu tư. Nhà đầu tư cá nhân chiếm tỷ trọng cao dẫn đến hệ lụy là tính bầy đàn và những pha biến động tâm lý cực đoan mỗi khi có tin tức vĩ mô tác động. Để khắc phục điểm yếu cố hữu này, việc chuyển dịch trọng tâm sang nuôi dưỡng và phát triển nhà đầu tư tổ chức được xem là nhiệm vụ sống còn.

Ngành chứng khoán sẽ dồn lực để phát triển đa dạng các mô hình quỹ đầu tư chuyên nghiệp, điển hình như các quỹ hoán đổi danh mục (ETF), quỹ hưu trí tự nguyện và các quỹ tín thác đầu tư bất động sản. Sự gia tăng quy mô của các định chế tài chính dài hạn này sẽ đóng vai trò như một bộ giảm xóc, giúp hấp thụ những cú sốc ngắn hạn và định hình lại xu hướng đầu tư giá trị dựa trên nền tảng cơ bản của doanh nghiệp thay vì những đồn đoán lướt sóng.

Trọng tâm của quá trình hội nhập và thu hút dòng vốn tổ chức nước ngoài là câu chuyện nâng hạng thị trường từ cận biên lên mới nổi. Lộ trình nâng hạng đang được cơ quan quản lý tháo gỡ từng nút thắt một cách quyết liệt, bắt đầu từ việc đơn giản hóa tối đa các thủ tục hành chính đang gây phiền hà cho nhà đầu tư ngoại.

Một trong những rào cản kỹ thuật lớn nhất vừa được lên phương án xử lý là việc triển khai cơ chế giao dịch không yêu cầu ký quỹ trước. Giải pháp kỹ thuật này cho phép các nhà đầu tư tổ chức nước ngoài có thể đặt lệnh mua chứng khoán mà không cần phải có đủ một trăm phần trăm tiền mặt trong tài khoản tại thời điểm đặt lệnh, qua đó giải phóng một lượng lớn vốn lưu động và đưa thị trường Việt Nam tiệm cận sát hơn với các thông lệ giao dịch quốc tế.

Đồng thời, bài toán tỷ lệ sở hữu nước ngoài cũng đang được giải quyết rốt ráo thông qua quá trình rà soát, nới room cho các ngành nghề kinh doanh không trực tiếp ảnh hưởng đến an ninh quốc gia, tạo dư địa rộng lớn cho dòng vốn ngoại chảy vào nền kinh tế.

Đặc biệt, rào cản ngôn ngữ, vốn luôn là điểm trừ trong mắt giới đầu tư quốc tế, đang được khắc phục bằng các quy định mang tính chất bắt buộc về minh bạch thông tin. Yêu cầu các doanh nghiệp niêm yết quy mô lớn phải công bố thông tin bằng tiếng Anh song song với tiếng Việt được xem là một bước đi mang tầm chiến lược. Sự bình đẳng trong việc tiếp cận thông tin sẽ là chìa khóa để củng cố niềm tin của giới đầu tư toàn cầu đối với tính minh bạch của thị trường Việt Nam.

Tất cả những cải cách về cung và cầu nêu trên sẽ không thể phát huy hiệu quả nếu thiếu vắng một hạ tầng công nghệ lõi đủ mạnh và an toàn. Nhận thức rõ điều này, cơ quan quản lý đang triển khai xây dựng hệ thống kết nối chủ động, thay thế hoàn toàn các phương thức giao tiếp thủ công, truyền thống vốn tiềm ẩn nhiều rủi ro sai sót giữa nhà đầu tư nước ngoài và các công ty chứng khoán.

Việc ứng dụng công nghệ hiện đại không chỉ dừng lại ở khâu giao dịch mà còn thâm nhập sâu vào hệ thống giám sát. Sự góp mặt của công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) trong việc rà soát dữ liệu giao dịch khổng lồ mỗi ngày sẽ giúp cơ quan chức năng phát hiện từ sớm, từ xa các dấu hiệu thao túng, giao dịch nội gián hay các vi phạm tinh vi khác, đảm bảo một sân chơi thực sự công bằng.

Bước tiến cuối cùng và cũng là mảnh ghép quan trọng nhất trong bức tranh công nghệ giao dịch là việc hướng tới hoàn thiện mô hình bù trừ thanh toán trung tâm (CCP). Dưới sự tham vấn và hỗ trợ kỹ thuật trực tiếp từ các định chế tài chính hàng đầu thế giới như Ngân hàng Thế giới (World Bank) và Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC), mô hình CCP dự kiến chính thức vận hành từ đầu năm 2027. Việc áp dụng thành công mô hình này sẽ triệt tiêu rủi ro thanh toán đối tác, nâng tầm hệ thống hạ tầng tài chính quốc gia và khẳng định vị thế kênh dẫn vốn chủ lực, an toàn của thị trường chứng khoán trong kỷ nguyên phát triển mới.