Ngành thép: thách thức khi “xoay trục” về nội địa

Thị trường nội địa cạnh tranh gay gắt, biên lợi nhuận bị bào mòn

Cuối năm 2024 và đầu năm 2025, khi thị trường xuất khẩu thép liên tục gặp khó do nhu cầu suy yếu cùng với việc các biện pháp phòng vệ thương mại gia tăng, nhiều doanh nghiệp đầu ngành buộc phải điều chỉnh chiến lược, quay trở lại tập trung mạnh hơn vào thị trường nội địa. Đây được xem là giải pháp mang tính tình thế nhằm bù đắp sự sụt giảm đơn hàng xuất khẩu, đồng thời tìm kiếm dư địa tăng trưởng ở những phân khúc trước đây chưa được chú trọng.

Thực tế, chiến lược “xoay trục” về thị trường trong nước trong năm 2025 đã phát huy hiệu quả nhất định khi giúp các doanh nghiệp lớn gia tăng giá trị doanh thu nội địa. Tuy nhiên, mặt trái của xu hướng này là biên lợi nhuận gộp toàn ngành bị thu hẹp do cạnh tranh gay gắt, áp lực giảm giá bán gia tăng, từ đó kéo theo kết quả kinh doanh của nhiều doanh nghiệp đi lùi so với giai đoạn trước.

Tại Công ty cổ phần Thép Nam Kim (mã NKG), bức tranh dịch chuyển cơ cấu doanh thu thể hiện khá rõ nét. Kết thúc năm 2025, doanh thu nội địa của doanh nghiệp tăng 21%, tương ứng tăng thêm 1.529,18 tỷ đồng, lên 8.826,77 tỷ đồng và chiếm 59,2% tổng doanh thu, trong khi đầu năm, tỷ trọng này chỉ ở mức 35,2%. Ở chiều ngược lại, doanh thu xuất khẩu giảm mạnh 54,7%, tương ứng giảm 7.337,44 tỷ đồng, xuống còn 6.072,46 tỷ đồng và chỉ chiếm 40,8% tổng doanh thu, so với mức 64,8% đầu năm.

Việc hụt sâu doanh thu xuất khẩu đã tác động trực tiếp đến kết quả kinh doanh chung của Thép Nam Kim. Năm 2025, doanh thu thuần giảm 28,1%, xuống 14.808,1 tỷ đồng; lợi nhuận sau thuế giảm 56,5%, còn 197,19 tỷ đồng. Đáng chú ý, biên lợi nhuận gộp thu hẹp mạnh, từ mức 8,9% xuống chỉ còn 5,3%.

Trong bối cảnh đó, sau 10 quý liên tiếp ghi nhận lợi nhuận, Thép Nam Kim đã báo lỗ 9,34 tỷ đồng trong quý IV/2025. Diễn biến này phản ánh tác động của cạnh tranh nội địa và mặt bằng giá bán thấp tới kết quả kinh doanh của doanh nghiệp.

Khi hoạt động kinh doanh gặp khó, Thép Nam Kim đã thể hiện sự thận trọng nhất định trong quản trị tài sản ngắn hạn. Trong năm qua, doanh nghiệp đã giảm 1.387,4 tỷ đồng giá trị hàng tồn kho, đưa quy mô tồn kho về 5.303,1 tỷ đồng. Các khoản phải thu ngắn hạn cũng giảm thêm 519,5 tỷ đồng, xuống còn 1.423,4 tỷ đồng.

Ngược lại, chi phí xây dựng dở dang dài hạn lại tăng mạnh, từ 285,8 tỷ đồng lên 4.443 tỷ đồng, phản ánh việc doanh nghiệp đang đẩy mạnh đầu tư cho các dự án dài hạn, đặc biệt là nhà máy mới.

Không chỉ Thép Nam Kim, bức tranh khó khăn cũng hiện hữu tại nhiều doanh nghiệp đầu ngành khác. Trong quý I niên độ 2025 – 2026 (từ ngày 1/10 đến 31/12/2025), Tập đoàn Hoa Sen (mã HSG) báo cáo doanh thu giảm 18%, xuống 8.383,1 tỷ đồng; lợi nhuận sau thuế giảm 62,3%, xuống 62,3 tỷ đồng; biên lợi nhuận gộp giảm từ 11,8% xuống 11,2%.

Ở nhóm doanh nghiệp thương mại, diễn biến còn kém tích cực hơn. Sau ba quý liên tiếp có lãi, trong quý IV/2025, Tập đoàn Thép Tiến Lên (mã TLH) ghi nhận doanh thu giảm 53,2%, xuống còn 928,64 tỷ đồng và báo lỗ 10,1 tỷ đồng. Lũy kế cả năm 2025, doanh thu của Thép Tiến Lên giảm 15,6%, đạt 5.320,3 tỷ đồng, trong khi lợi nhuận sau thuế chỉ đạt 5,7 tỷ đồng, tương ứng hoàn thành 5,2% kế hoạch.

Tại thời điểm ngày 31/12/2025, tổng giá trị hàng tồn kho của Thép Tiến Lên là 1.814,97 tỷ đồng (chiếm 63,7% tổng tài sản), giảm 29,5% so với đầu năm.

Theo đánh giá của Công ty Chứng khoán BIDV, kết quả kinh doanh của các doanh nghiệp thép trong năm 2025 có sự phân hóa rõ rệt. Trong đó, nhóm doanh nghiệp thương mại phần lớn vẫn ghi nhận lợi nhuận ở vùng đáy do giá thép đang ở đáy chu kỳ, trong khi kênh xuất khẩu tiếp tục chịu ảnh hưởng từ nhu cầu yếu và các rào cản thương mại.

Thép Nam Kim mở rộng công suất trong bối cảnh cạnh tranh nội địa gia tăng

Việc các doanh nghiệp lớn tiếp tục mở rộng công suất đặt ra nhiều bài toán mới về hiệu quả và tiêu thụ sản lượng.

Trong bối cảnh ngành thép vẫn còn nhiều khó khăn ở thị trường xuất khẩu, trong khi cạnh tranh tại thị trường nội địa ngày càng gay gắt và kéo giảm biên lợi nhuận gộp toàn ngành, Thép Nam Kim vẫn quyết tâm triển khai chiến lược mở rộng công suất thông qua dự án nhà máy mới.

Riêng trong năm 2025, chi phí xây dựng dở dang dài hạn của Thép Nam Kim đã tăng thêm 4.157,2 tỷ đồng, lên mức 4.443 tỷ đồng, chiếm 26,9% tổng tài sản. Khoản đầu tư lớn này chủ yếu phục vụ cho dự án Nhà máy Tôn Nam Kim Phú Mỹ.

Theo kế hoạch, Nhà máy Tôn Nam Kim Phú Mỹ dự kiến đi vào hoạt động từ quý I/2026. Doanh nghiệp ước tính, cần khoảng 2-3 quý để nhà máy đạt mức vận hành 50-60% công suất thiết kế, trước khi chạy đủ công suất từ năm 2027.

Theo Công ty Chứng khoán Shinhan Việt Nam, hiện Thép Nam Kim đang sở hữu công suất sản xuất khoảng 1 triệu tấn tôn mạ và 270.000 tấn ống thép mỗi năm. Khi Nhà máy Tôn Nam Kim Phú Mỹ đi vào vận hành từ quý I/2026, tổng công suất của doanh nghiệp được ước tính sẽ tăng thêm khoảng 67% so với hiện tại.

Tuy nhiên, áp lực cạnh tranh không chỉ đến từ nguồn cung thép giá rẻ từ Trung Quốc – yếu tố vốn đã hiện hữu trong nhiều năm qua – mà ngay tại thị trường nội địa, các doanh nghiệp lớn cũng đang liên tục mở rộng công suất.

Theo Công ty Chứng khoán Mirae Asset, Tổng công ty Thép Việt Nam (VNSteel, mã TVN) đã đưa vào vận hành Nhà máy Tôn Phú Mỹ từ đầu quý IV/2025 với công suất 355.000 tấn/năm. Trong khi đó, Công ty cổ phần Tôn Đông Á (mã GDA) cũng đang mở rộng công suất tại Công ty Đông Á – Phú Mỹ, bổ sung thêm 300.000 tấn từ năm 2026 và nâng tổng công suất lên 850.000 tấn vào năm 2025.

“Việc các doanh nghiệp đồng loạt mở rộng công suất khiến khả năng ngành sớm quay trở lại trạng thái cân bằng cung – cầu trở nên hạn chế”, Công ty Chứng khoán Mirae Asset nhận định.

Thực tế cho thấy, trong những quý gần đây, Thép Nam Kim đã có động thái thận trọng hơn trong quản trị vốn lưu động khi giảm tồn kho và thu hẹp các khoản phải thu, trong bối cảnh kết quả kinh doanh ghi nhận thua lỗ trở lại. Tuy nhiên, việc nhà máy mới chuẩn bị đi vào vận hành đồng nghĩa với yêu cầu tiêu thụ thêm một lượng sản phẩm lớn, trong khi trọng tâm thị trường của doanh nghiệp hiện vẫn là thị trường nội địa – nơi biên lợi nhuận gộp ở mức thấp và mức độ cạnh tranh cao.

Bên cạnh áp lực về sản lượng, trong giai đoạn vận hành ban đầu, doanh nghiệp sẽ phát sinh chi phí khấu hao và chi phí tài chính ở mức cao hơn. Khác với giai đoạn xây dựng, khi các khoản chi phí được vốn hóa vào giá trị dự án, các chi phí này khi nhà máy đi vào hoạt động sẽ được hạch toán trực tiếp vào kết quả kinh doanh, qua đó ảnh hưởng đến lợi nhuận trong kỳ.

Đồng thời, trong giai đoạn đẩy mạnh đầu tư cho nhà máy mới, quy mô nợ vay của Thép Nam Kim cũng gia tăng đáng kể. Giai đoạn 2023-2025, tổng nợ vay của doanh nghiệp tăng 44%, tương ứng tăng thêm 2.099,4 tỷ đồng, lên 6.867,11 tỷ đồng, tương đương 89,9% vốn chủ sở hữu.

Dù vậy, trong các lần chia sẻ gần đây với cổ đông và tại Đại hội đồng cổ đông, Ban lãnh đạo Thép Nam Kim vẫn thể hiện sự tự tin khi cho rằng, chiến lược của Công ty là đi vào các phân khúc cao hơn, nơi mức độ cạnh tranh được đánh giá là “dễ thở” hơn so với thị trường đại trà.

“Công nghệ của Nhà máy Phú Mỹ là hoàn toàn khác biệt so với các nhà máy trong ngành. Các dòng sản phẩm của nhà máy mới là sản phẩm chất lượng cao, nhắm đến các phân khúc cao cấp như công nghiệp phụ trợ, công nghiệp ô tô, cơ khí chính xác, điện gia dụng…, vốn có mức độ cạnh tranh không quá gay gắt”, ông Võ Hoàng Vũ, Tổng giám đốc Thép Nam Kim chia sẻ tại Đại hội đồng cổ đông năm 2025.