Thay đổi cục diện từ những nhà sản xuất lớn
Thép cuộn cán nóng (HRC) đang ngày càng khẳng định vị thế là mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị của ngành thép Việt Nam. Đây là nguyên liệu đầu vào không thể thiếu cho nhiều lĩnh vực hạ nguồn như sản xuất tôn mạ, ống thép, cơ khí chế tạo, ô tô hay điện gia dụng. Tuy nhiên, trong nhiều năm, nguồn cung HRC nội địa vẫn chưa đủ mạnh, buộc các doanh nghiệp phải phụ thuộc vào nhập khẩu để đáp ứng nhu cầu sản xuất trong nước.
Bức tranh cung ứng HRC đã có bước ngoặt kể từ khi các tập đoàn lớn trong nước bắt đầu đầu tư mạnh vào chuỗi sản xuất khép kín. Trước năm 2020, Formosa Hà Tĩnh là doanh nghiệp đầu tiên và gần như duy nhất đầu tư bài bản vào sản xuất HRC, với công suất khoảng 3–3,5 triệu tấn mỗi năm, đóng vai trò nguồn cung chính cho thị trường trong nước.
Sự xuất hiện của Tập đoàn Hòa Phát (HPG) sau đó đã làm thay đổi cán cân. Với tổng vốn đầu tư hơn 171.000 tỷ đồng cho hai khu liên hợp Dung Quất 1 và 2, Hòa Phát không chỉ mở rộng quy mô sản xuất mà còn từng bước hình thành hệ sinh thái thép tích hợp từ quặng đến HRC. Công suất HRC hiện tại của Tập đoàn được ước tính đạt 8–9 triệu tấn/năm, giúp giảm đáng kể phụ thuộc vào nhập khẩu và tạo nền tảng cạnh tranh về chi phí.
Đến giữa năm 2025, cuộc đua lại thêm nóng hơn khi Tập đoàn Xuân Thiện khởi công Tổ hợp Thép xanh Xuân Thiện tại khu vực Ninh Bình, hợp tác với đối tác châu Âu để vận hành dây chuyền đúc – cán liên tục HRC công suất 3 triệu tấn/năm. Tổng vốn đầu tư của dự án vào khoảng gần 100.000 tỷ đồng.
Để đảm bảo nguyên liệu sản xuất cho Tổ hợp Thép xanh, Tập đoàn Xuân Thiện đã mở rộng đầu tư sang Angola, với Dự án Chế biến gang thỏi xanh từ than củi. Tại Angola, Tập đoàn đã sở hữu mỏ quặng sắt với trữ lượng lên tới hàng trăm triệu tấn, dự kiến trồng hơn 1 triệu ha rừng bạch đàn làm nguyên liệu để sản xuất gang thỏi xanh. Với công nghệ hàng đầu, mỗi tấn sản phẩm gang thỏi xanh Xuân Thiện có thể đạt mức phát thải âm 0,7 tấn CO2. Để đảm bảo nguyên liệu sản xuất cho Tổ hợp Thép xanh, Tập đoàn Xuân Thiện đã mở rộng đầu tư sang Angola, với Dự án Chế biến gang thỏi xanh từ than củi. Tại Angola, Tập đoàn đã sở hữu mỏ quặng sắt với trữ lượng lên tới hàng trăm triệu tấn, dự kiến trồng hơn 1 triệu ha rừng bạch đàn làm nguyên liệu để sản xuất gang thỏi xanh. Với công nghệ hàng đầu, mỗi tấn sản phẩm gang thỏi xanh Xuân Thiện có thể đạt mức phát thải âm 0,7 tấn CO2.
Trong khi đó, Vingroup cũng chính thức bước vào lĩnh vực này thông qua VinMetal, dự án thép quy mô lớn tại Khu kinh tế Vũng Áng (Hà Tĩnh) với tổng vốn đầu tư khoảng 80.000 tỷ đồng. Khi hoàn thiện cả ba giai đoạn, công suất dự kiến có thể đạt tới 20 triệu tấn mỗi năm, dù tỷ trọng HRC trong tổng sản lượng vẫn chưa được tiết lộ.
Thách thức phía sau những con số lớn
Dù quy mô đầu tư ấn tượng, sản xuất HRC vẫn là lĩnh vực có rào cản rất cao. Việt Nam hiện vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn quặng sắt và than cốc nhập khẩu – yếu tố khiến doanh nghiệp khó chủ động trong việc kiểm soát giá thành, nhất là khi thị trường hàng hóa toàn cầu biến động mạnh.
Ngay cả với những tên tuổi lớn như Hòa Phát, việc tự chủ nguồn quặng vẫn là bài toán nan giải. Các mỏ lớn như Quý Xa (Lào Cai) và Thạch Khê (Hà Tĩnh) vẫn đang chờ quyết định khai thác, khiến doanh nghiệp chưa thể chủ động hoàn toàn chuỗi cung ứng. Với các “người mới” như Xuân Thiện hay VinMetal, rào cản không chỉ nằm ở vốn đầu tư mà còn ở khả năng vận hành ổn định, kiểm soát chi phí và tìm đầu ra bền vững cho sản phẩm.
Ngoài ra, HRC cũng chịu rủi ro chu kỳ mạnh. Năm 2022 là minh chứng rõ nét khi giá nguyên liệu đầu vào tăng vọt do xung đột Nga–Ukraine, trong khi nhu cầu từ Trung Quốc vốn là quốc gia tiêu thụ hơn nửa lượng thép toàn cầu sụt giảm vì chính sách Zero Covid, điều này đã khiến nhiều doanh nghiệp thép rơi vào thua lỗ.
Một thách thức khác là nguy cơ dư cung. Tổng công suất HRC hiện nay của Hòa Phát và Formosa đã đạt khoảng 12–13 triệu tấn/năm, gần tương đương nhu cầu trong nước. Nếu các dự án của Xuân Thiện và VinMetal đồng loạt đi vào hoạt động, tổng công suất có thể vượt xa thị trường, khiến áp lực cạnh tranh và biên lợi nhuận trở nên gay gắt hơn.
Cơ hội trong chu kỳ mới
Dù đối mặt nhiều rủi ro, triển vọng dài hạn của HRC vẫn rộng mở khi nhu cầu thép trong nước được hỗ trợ bởi làn sóng đầu tư công và công nghiệp hóa. Chỉ tính riêng năm 2025, cả nước có hơn 560 dự án hạ tầng lớn được khởi công và khánh thành với tổng vốn đầu tư hơn 5,1 triệu tỷ đồng, tạo lực cầu bền vững cho nhóm vật liệu xây dựng, trong đó có HRC.
Theo các tổ chức phân tích, chu kỳ đầu tư hạ tầng và mở rộng công nghiệp sẽ là động lực dài hạn cho ngành thép. Những doanh nghiệp sở hữu chuỗi sản xuất quy mô lớn, chiến lược phát triển đồng bộ và thị trường tiêu thụ ổn định sẽ có lợi thế rõ rệt khi bước vào giai đoạn mới.
Trong bối cảnh đó, cuộc đua HRC giữa Hòa Phát, Formosa Hà Tĩnh, Xuân Thiện và VinMetal không chỉ là cuộc cạnh tranh về sản lượng, mà còn là phép thử năng lực quản trị, khả năng tối ưu chi phí và tầm nhìn chiến lược của mỗi doanh nghiệp. Ai làm chủ được chuỗi giá trị và kiểm soát được rủi ro chu kỳ sẽ là người dẫn dắt thị trường thép Việt Nam trong giai đoạn tới.
Nguồn: https://kinhtechungkhoan.vn/nhieu-ten-tuoi-lon-cung-tham-chien-mang-hrc-cuoc-choi-nganh-thep-dang-dan-dich-chuyen-1421758.html
