Căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đang tạo ra những biến động đáng kể trên thị trường năng lượng toàn cầu. Việc Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Iran, cùng nguy cơ gián đoạn vận tải qua eo biển Hormuz (tuyến đường trung chuyển khoảng 20% lượng dầu của thế giới) đã đẩy giá dầu tăng mạnh trong thời gian ngắn.
Theo cập nhật của Vietcap, giá dầu Brent đã tăng khoảng 50% sau các diễn biến quân sự và đạt khoảng 109 USD/thùng vào đầu tháng 3/2026. Trong bối cảnh đó, thị trường năng lượng trong nước cũng bắt đầu ghi nhận những tác động khác nhau giữa các nhóm doanh nghiệp, từ những đơn vị có thể hưởng lợi đến các doanh nghiệp đối mặt với áp lực chi phí.
Nhóm doanh nghiệp có thể hưởng lợi từ giá dầu và vận tải
Diễn biến giá dầu tăng thường tạo ra những cơ hội ngắn hạn cho một số doanh nghiệp trong chuỗi giá trị năng lượng, đặc biệt là các đơn vị hoạt động trong lĩnh vực lọc hóa dầu, vận tải dầu và phân bón.
Theo đánh giá của Vietcap, các doanh nghiệp lọc dầu như BSR có thể hưởng lợi từ yếu tố tồn kho và sự cải thiện của chênh lệch giá giữa sản phẩm đầu ra và dầu thô đầu vào. Trong bối cảnh giá dầu tăng, các sản phẩm lọc dầu như diesel và xăng ghi nhận mức chênh lệch giá đáng kể, qua đó hỗ trợ biên lợi nhuận trong ngắn hạn.
Trong khi đó, nhóm doanh nghiệp vận tải dầu khí cũng được hưởng lợi từ biến động địa chính trị. Vietcap cho biết giá cước vận tải tàu chở dầu đã tăng mạnh, trong đó giá thuê tàu Aframax tăng khoảng 49% so với cùng kỳ, còn chỉ số Baltic tanker index (thước đo giá cước vận chuyển dầu thô) tăng hơn 50% sau sự kiện căng thẳng Trung Đông. Những yếu tố này được cho là có thể tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp vận tải dầu khí như PVT, đặc biệt đối với các hợp đồng giao ngay.
Ở một khía cạnh khác, giá urê quốc tế cũng đang tăng mạnh khi Iran (quốc gia chiếm khoảng 10% thương mại urê toàn cầu) chịu tác động từ các lệnh trừng phạt và căng thẳng khu vực. Vietcap cho biết giá urê đã tăng khoảng 22% sau các diễn biến địa chính trị, qua đó có thể hỗ trợ kết quả kinh doanh của các doanh nghiệp phân bón như DPM và DCM, dù chi phí khí đầu vào cũng có xu hướng tăng theo.
Ngoài ra, giá dầu cao hơn còn được kỳ vọng cải thiện triển vọng trung hạn cho các doanh nghiệp dịch vụ dầu khí như PVS hay PVD, bởi các nhà sản xuất dầu thường tăng đầu tư thăm dò và khai thác khi giá dầu duy trì ở mức cao.
Doanh nghiệp điện và bán lẻ xăng dầu đối mặt áp lực chi phí
Tuy nhiên, không phải mọi doanh nghiệp trong lĩnh vực năng lượng đều hưởng lợi từ xu hướng giá dầu tăng. Trái lại, một số nhóm ngành có thể chịu tác động bất lợi khi chi phí nhiên liệu tăng nhanh hơn doanh thu.
Theo nhận định của Vietcap, các doanh nghiệp phát điện sử dụng khí và than như POW, NT2, QTP hay PPC có thể chịu tác động tiêu cực nhẹ nếu giá nhiên liệu đầu vào tăng mạnh. Mặc dù phần lớn chi phí nhiên liệu được chuyển sang Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đối với các hợp đồng mua bán điện dài hạn, nhưng giá nhiên liệu cao có thể khiến mức huy động điện giảm, từ đó ảnh hưởng đến sản lượng phát điện thực tế.
Một nhóm khác cũng có thể chịu áp lực là các doanh nghiệp phân phối xăng dầu. Trong ngắn hạn, giá dầu tăng có thể mang lại lợi nhuận nhờ yếu tố tồn kho giá thấp. Tuy nhiên, theo Vietcap, nếu giá dầu duy trì ở mức cao trong thời gian dài, biên lợi nhuận của các nhà phân phối như PLX và OIL có thể bị thu hẹp.
Nguyên nhân là do giá bán lẻ xăng dầu trong nước vẫn chịu sự điều tiết của cơ chế quản lý giá, trong khi giá dầu thô đầu vào tăng nhanh theo thị trường quốc tế. Điều này có thể khiến các doanh nghiệp phải đối mặt với tình trạng chi phí đầu vào tăng nhưng khả năng điều chỉnh giá bán không tương ứng.
Rủi ro chuỗi cung ứng năng lượng và sự phụ thuộc nhập khẩu
Ngoài những tác động trực tiếp đến kết quả kinh doanh doanh nghiệp, căng thẳng tại Trung Đông còn làm nổi bật vấn đề an ninh năng lượng của Việt Nam.
Theo phân tích của Vietcap, Việt Nam hiện nhập khẩu khoảng 2/3 lượng dầu thô, 1/3 sản phẩm dầu mỏ, 70% LPG và khoảng 15% nhu cầu khí dưới dạng LNG. Điều này khiến chuỗi cung ứng năng lượng trong nước có mức độ phụ thuộc đáng kể vào thị trường quốc tế.
Đáng chú ý, Kuwait hiện là nhà cung cấp dầu thô lớn nhất của Việt Nam, chiếm gần 80% tổng lượng dầu thô nhập khẩu trong năm 2025. Phần lớn các lô hàng này phải đi qua eo biển Hormuz, khu vực đang chịu nhiều rủi ro địa chính trị.
Trong trường hợp căng thẳng kéo dài, nguồn cung dầu thô cho các nhà máy lọc dầu phụ thuộc nhập khẩu có thể đối mặt với rủi ro nhất định. Chẳng hạn, Nhà máy lọc hóa dầu Nghi Sơn hiện nhập khẩu toàn bộ dầu thô từ Kuwait, do đó có mức độ phụ thuộc khá lớn vào tuyến vận tải qua Hormuz.
Dù vậy, theo đánh giá của Vietcap và các cơ quan quản lý trong nước, rủi ro thiếu hụt nguồn cung năng lượng tại Việt Nam trong ngắn hạn được cho là không quá lớn. Các nhà máy lọc dầu và doanh nghiệp phân phối xăng dầu hiện đã duy trì lượng tồn kho tương đương khoảng hai tháng tiêu thụ, trong khi nguồn nhập khẩu có thể được đa dạng hóa từ nhiều thị trường khác trong khu vực.
Trong bối cảnh đó, tác động chính của căng thẳng địa chính trị nhiều khả năng sẽ đến từ biến động giá năng lượng toàn cầu, thay vì nguy cơ thiếu hụt nguồn cung ngay lập tức.
Nguồn: https://kinhtechungkhoan.vn/nhung-doanh-nghiep-nao-de-bi-tac-dong-khi-gia-nang-luong-tang-1433549.html
