Thoái vốn Nhà nước sẽ có nhiều điểm mới

Trong bối cảnh yêu cầu nâng cao hiệu quả sử dụng vốn Nhà nước, thúc đẩy tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước và tạo dư địa cho khu vực tư nhân tham gia sâu hơn vào nền kinh tế, Chính phủ đang hoàn thiện Dự thảo Nghị định về cơ cấu lại vốn Nhà nước tại doanh nghiệp. Một trong những nội dung được giới đầu tư, doanh nghiệp và thị trường đặc biệt quan tâm là các quy định mới liên quan đến hoạt động thoái vốn, chuyển nhượng vốn Nhà nước tại doanh nghiệp.

So với các nghị định trước đây, dự thảo lần này cho thấy tư duy điều hành đã có những thay đổi quan trọng: chuyển từ “quản lý theo mệnh lệnh hành chính” sang “quản lý theo nguyên tắc thị trường nhưng có kỷ luật”, đồng thời siết chặt trách nhiệm của cơ quan đại diện chủ sở hữu trong toàn bộ quy trình thoái vốn.

Thống nhất khuôn khổ pháp lý cho toàn bộ hoạt động thoái vốn Nhà nước

Một điểm mới có tính nền tảng là dự thảo Nghị định được ban hành để quy định chi tiết Luật Quản lý và Đầu tư vốn Nhà nước tại doanh nghiệp năm 2025, qua đó tạo ra một khuôn khổ pháp lý thống nhất cho toàn bộ hoạt động cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước, trong đó có thoái vốn Nhà nước.

Khác với giai đoạn trước, khi hoạt động thoái vốn chịu sự điều chỉnh đan xen của nhiều nghị định (Nghị định 91/2015, Nghị định 32/2018, Nghị định 140/2020…), dự thảo lần này tập trung hóa quy định, giúp giảm chồng chéo, xung đột pháp lý; tăng tính minh bạch và khả năng dự báo cho nhà đầu tư; tạo thuận lợi cho cơ quan đại diện chủ sở hữu trong triển khai thực tế.

Một thay đổi quan trọng là việc thoái vốn Nhà nước không còn phụ thuộc đơn thuần vào hiệu quả kinh doanh (lãi – lỗ), mà phải bám sát tiêu chí phân loại doanh nghiệp nhà nước theo ngành, lĩnh vực và tỷ lệ nắm giữ vốn, do Thủ tướng Chính phủ quyết định.

Theo dự thảo, các doanh nghiệp được phân loại theo ba nhóm chính: Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ; Nhà nước nắm giữ từ 65% vốn điều lệ trở lên; Nhà nước nắm giữ trên 50% đến dưới 65% vốn điều lệ.

Đối với các ngành, lĩnh vực không cần Nhà nước nắm giữ 100% vốn, Thủ tướng sẽ quyết định mức độ thoái vốn phù hợp, nhằm phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội; đảm bảo an sinh xã hội, ổn định vĩ mô; thực hiện các nhiệm vụ chính trị trong từng thời kỳ. Cách tiếp cận này cho thấy thoái vốn không còn là hoạt động mang tính cơ học, mà trở thành một công cụ chính sách linh hoạt, gắn với chiến lược phát triển dài hạn của nền kinh tế.

Nguyên tắc thị trường trong định giá và chuyển nhượng vốn

Dự thảo Nghị định nhấn mạnh, mọi hoạt động chuyển nhượng vốn Nhà nước phải tuân thủ nguyên tắc thị trường, thông qua cơ chế định giá độc lập và công khai. Cụ thể, giá khởi điểm khi chuyển nhượng vốn phải được xác định bởi tổ chức thẩm định giá chuyên nghiệp, phản ánh đầy đủ giá trị thực tế phần vốn Nhà nước và tiềm năng phát triển của doanh nghiệp, không thấp hơn mệnh giá đối với cổ phần. Trường hợp giá trị vốn đầu tư được xác định lại thấp hơn giá trị ghi sổ, thì được điều chỉnh theo giá trị thực tế, thậm chí có thể bằng 0 đồng nếu doanh nghiệp không còn giá trị kinh tế, thay vì “neo sổ sách” như trước đây.

Quy định này được đánh giá là bước tiến lớn về tư duy quản lý vốn Nhà nước, giúp phản ánh đúng chất lượng tài sản; tránh tình trạng “treo vốn”, không thoái được vì vướng giá; tạo điều kiện để tái cấu trúc thực chất các doanh nghiệp yếu kém.

Một điểm mới đáng chú ý khác là cơ chế xử lý linh hoạt khi việc thoái vốn không thành công ngay từ lần đầu. Theo dự thảo, sau khi đã thực hiện các phương thức như đấu giá công khai, chào bán cạnh tranh hoặc thỏa thuận mà vẫn không chuyển nhượng hết vốn, cơ quan đại diện chủ sở hữu được quyền lựa chọn lại thời điểm bán, đồng thời xác định lại giá khởi điểm phù hợp với nhu cầu thị trường. Trường hợp chứng thư thẩm định giá hết hiệu lực trong quá trình bán, không bắt buộc xây dựng lại toàn bộ phương án thoái vốn, mà chỉ cần xác định lại giá để tiếp tục triển khai.

Cách thiết kế này giúp giảm đáng kể ách tắc trong thực tiễn, vốn là điểm nghẽn lớn của hoạt động thoái vốn Nhà nước nhiều năm qua.

Dự thảo Nghị định đặt trách nhiệm rất rõ lên vai cơ quan đại diện chủ sở hữu và người đại diện phần vốn Nhà nước tại doanh nghiệp. Các chủ thể này phải lập, phê duyệt và tổ chức thực hiện phương án chuyển nhượng vốn; công bố thông tin đầy đủ, minh bạch; báo cáo kết quả thoái vốn theo đúng trình tự, thủ tục; chịu trách nhiệm về tính chính xác của hồ sơ, số liệu và quyết định giá bán. Việc quy trách nhiệm rõ ràng được kỳ vọng sẽ giảm tâm lý e ngại, sợ sai, vốn là nguyên nhân khiến nhiều thương vụ thoái vốn bị trì hoãn trong thời gian dài.

Để tránh gây gián đoạn quá trình tái cơ cấu, dự thảo cũng quy định điều khoản chuyển tiếp khá mềm dẻo. Theo đó, các phương án chuyển nhượng vốn đã được phê duyệt trước khi Nghị định có hiệu lực tiếp tục được thực hiện theo phương án cũ. Chỉ những nội dung chưa triển khai hoặc phát sinh sau thời điểm Nghị định có hiệu lực mới áp dụng quy định mới. Quy định này giúp bảo đảm tính ổn định pháp lý, tránh xáo trộn kế hoạch của doanh nghiệp và nhà đầu tư, giữ được niềm tin thị trường trong giai đoạn chuyển đổi chính sách.

Với những thay đổi nêu trên, Dự thảo Nghị định được kỳ vọng sẽ đẩy nhanh tiến độ thoái vốn Nhà nước trong giai đoạn tới; tạo thêm nguồn cung hàng hóa chất lượng cho thị trường chứng khoán; thu hút nhà đầu tư chiến lược, đặc biệt là khu vực tư nhân và nhà đầu tư dài hạn; góp phần nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực của nền kinh tế.

Quan trọng hơn, Nghị định thể hiện rõ một thông điệp chính sách, Nhà nước không rút lui khỏi nền kinh tế, nhưng sẽ tập trung vào những lĩnh vực then chốt, để thị trường làm tốt hơn những gì thị trường có thể làm.