Xuân mới ôn lại bài học cũ

1. Từ năm 2023 trở lại đây, thị trường chứng khoán không còn vận hành như trước. Dòng tiền thận trọng hơn, sự phân hóa rõ hơn và những “câu chuyện dễ kiếm tiền” dần biến mất. Nhưng, điều đáng nói là hành vi của nhà đầu tư thì thay đổi chậm hơn thị trường rất nhiều.

Và trong sự chậm chạp đó, có một điểm yếu cố hữu lặp đi lặp lại qua nhiều thế hệ nhà đầu tư: Mua thì nhanh, nhưng cắt lỗ thì chần chừ.

Tôi nhớ về cú sập năm 2022, nó không chỉ lấy đi tiền, mà còn lấy đi sự tự tin của rất nhiều nhà đầu tư. Sang 2023 – 2024, thị trường hồi phục, nhưng không còn là một mặt bằng tăng đồng loạt. Sự phân hóa giữa các nhóm ngành diễn ra ngày càng rõ nét.

Có những doanh nghiệp làm ăn tốt, báo cáo đẹp, nhưng giá cổ phiếu gần như đi ngang. Có những nhóm ngành tưởng như đã “xong rồi”, nhưng dòng tiền lại quay lại rất bất ngờ. Và cũng có những cổ phiếu từng là tâm điểm một thời, giờ trở nên lặng lẽ đến mức nhà đầu tư… quên mất mình đang kẹp hàng.

Trong bối cảnh đó, tôi thấy nhiều nhà đầu tư, kể cả những người đã có kinh nghiệm, vẫn mắc một lỗi rất cũ: Mua sai cổ phiếu, sai thời điểm, sai định giá, nhưng không dám cutloss (cắt lỗ).

Không phải vì họ không biết nguyên tắc. Ai cũng thuộc lòng câu “cắt lỗ 8 – 10% để bảo vệ tài khoản”, nhưng khi đặt tay lên nút bán, thì lý trí thường thua cảm xúc.

2. 2025 là một năm rất lạ. Rất nhiều doanh nghiệp cơ bản tốt, báo cáo lợi nhuận ổn định, thậm chí tăng trưởng, nhưng giá cổ phiếu thì không tăng tương xứng, thậm chí có mã còn giảm.

Điều này khiến không ít nhà đầu tư rơi vào trạng thái hoang mang: “Doanh nghiệp tốt thế này, sao cổ phiếu không chạy?” Và từ hoang mang, họ chọn cách… chờ đợi.

Chờ thêm quý sau. Chờ thị trường hiểu ra. Chờ “về bờ”.

Trong lúc chờ đợi, họ quên mất một nguyên tắc tối thượng: Cắt lỗ không phải để chứng minh mình sai, mà để bảo vệ tài khoản.

Tôi thấy nhiều người gần như lười đi trong việc tự tìm hiểu sâu hơn về doanh nghiệp, về chu kỳ ngành, về bối cảnh vĩ mô. Họ mua theo một nhận định cũ, rồi giữ nó trong một thị trường đã đổi khác.

Nếu không cắt lỗ được, bạn sẽ chỉ đứng nhìn cơ hội trôi qua!

Có một sự thật rất phũ phàng mà tôi phải mất khá lâu mới chấp nhận: Nếu bạn không thực hiện được việc cắt lỗ đúng nguyên tắc, thì kể cả khi cơ hội mới xuất hiện, bạn cũng chỉ có thể đứng nhìn.

Vốn đã nằm chết ở cổ phiếu cũ. Tài khoản bị bào mòn. Tâm lý nặng nề.

Cơ hội thì luôn có, nhưng chi phí cơ hội mới là thứ giết chết nhà đầu tư chậm hơn – và đau hơn.

Tôi từng thấy nhiều trường hợp nắm giữ các cổ phiếu đầu cơ, hoặc cả những doanh nghiệp tốt nhưng mua đúng lúc doanh nghiệp ở đỉnh lợi nhuận. Giá cổ phiếu giảm 20 – 30%, rồi 50%, rồi… không còn ai nhắc tới.

Nếu không cắt lỗ, việc lỗ ngược 100 – 200% không phải là chuyện lý thuyết, mà là chuyện hoàn toàn có thể xảy ra.

Còn một quan niệm nữa: “Doanh nghiệp tốt thì cứ giữ” – một niềm tin nguy hiểm.

Một niềm tin rất phổ biến là: “Doanh nghiệp tốt thì cứ mua và nắm giữ, lỗ 20 – 30% rồi cũng sẽ về bờ”. Niềm tin này không hẳn sai, nhưng chỉ đúng trong một số bối cảnh nhất định.

Vấn đề là nhiều nhà đầu tư giữ cổ phiếu mà không theo sát sự thay đổi của nền kinh tế vĩ mô, không đánh giá lại triển vọng ngành, không xem xét chu kỳ lợi nhuận của doanh nghiệp.

Kết quả là họ có thể bị kẹp ở những cổ phiếu đó 5 – 10 năm chưa chắc về bờ. Trong thời gian đó, thị trường đã đi qua vài con sóng mới, vài nhóm ngành mới và cơ hội đã thuộc về những người khác.

3. Có một cách suy nghĩ giúp tôi dễ cắt lỗ hơn: Không coi việc bán cổ phiếu A là thua lỗ, mà là chuyển vốn sang cơ hội B.

Khi nhìn theo hướng chi phí cơ hội, quyết định trở nên nhẹ nhàng hơn rất nhiều. Bởi nếu không xử lý, bạn có thể bị kẹp dài hạn ở những cổ phiếu bất động sản hay chứng khoán đã lỡ nhịp, trong khi dòng tiền đang chảy mạnh vào nhóm cổ phiếu nhà nước hưởng lợi từ Nghị quyết 79 như VCB, CTG, BID, GAS, PLX… mà thị trường đã rất nóng từ đầu năm đến nay. Thị trường không chờ ai cả. Dòng tiền đi đâu, cơ hội nằm ở đó.

Câu hỏi tôi nghe rất nhiều thời gian gần đây là: “VN-Index vượt đỉnh liên tục, sao tài khoản của tôi vẫn đi ngang, thậm chí lỗ?”.

Câu trả lời không quá phức tạp: Bạn không đi cùng xu hướng, không theo dòng tiền và không chọn đúng cổ phiếu có nền tảng tốt, cộng với kỳ vọng phù hợp.

Chỉ một số ít nhà đầu tư thực sự hiểu được sự thay đổi của xu hướng mới kiếm được lợi nhuận ở nhịp này. Phần còn lại vẫn đang mắc kẹt trong các cổ phiếu cũ, với một tư duy cũ, trong một thị trường đã khác.

Khi nhìn về phía trước, tôi cho rằng không cần quá xa, chỉ cần đúng nhịp. Quan điểm cá nhân, tôi cho rằng, nhóm cổ phiếu Vin đã hoàn thành vai trò của mình trong chu kỳ này. Bước sang năm 2026, tôi ưu tiên theo dõi các sóng mới như dầu khí, nhóm Viettel, hay bán lẻ.

Nhiều nhà đầu tư có xu hướng nhìn quá xa – 1 – 2 năm tới – nên chỉ thấy rủi ro. Họ thường bán sớm khi cổ phiếu mới tăng 10 – 15%, rồi sau đó tiếc nuối nhìn cổ phiếu tăng tiếp 100 – 200%.

Thị trường không cần bạn nhìn quá xa, mà cần bạn đi đúng nhịp, giữ đúng xu hướng.

Cuối cùng, tôi quay lại với một bài học tưởng chừng đơn giản: Quản trị rủi ro tốt, nắm giữ chặt khi cổ phiếu đi đúng xu hướng, sẵn sàng cắt lỗ khi vi phạm ngưỡng lỗ 8 – 10%.

Chỉ cần làm được ba điều này một cách kỷ luật, bạn đã có cơ hội chiến thắng trên thị trường chứng khoán.

Trước khi mua bất kỳ cổ phiếu nào, thay vì chỉ nghĩ tới viễn cảnh tăng giá, tôi luôn tự hỏi: Nếu cổ phiếu giảm 8 – 10% từ giá mua, tôi sẽ xử lý thế nào? Nếu không có câu trả lời rõ ràng, tôi không mua.

Xu hướng thị trường, gu đầu tư cá nhân, chu kỳ kinh tế – đó là ba thứ tôi luôn nhắc mình phải nắm thật chắc. Thị trường chứng khoán luôn đầy thử thách, nhưng nó không quá tàn nhẫn với những ai biết tự bảo vệ mình.

Đây không phải là bí quyết làm giàu nhanh, chỉ là những dòng ghi chép sau nhiều lần trả học phí.

Và đôi khi, sống sót đủ lâu đã là một lợi thế rất lớn trên thị trường này!