Yêu cầu mới về xếp hạng tín nhiệm tác động ra sao đến thị trường trái phiếu?

Yêu cầu mới về xếp hạng tín nhiệm tác động ra sao đến thị trường trái phiếu?

Theo các chuyên gia, yêu cầu xếp hạng tín nhiệm theo Nghị định 245 không tạo ra rào cản đáng kể đối với kênh phát hành trái phiếu ra công chúng, khi kênh này vốn chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng quy mô thị trường.

Nghị định 245/2025/NĐ-CP, có hiệu lực từ tháng 9/2025, quy định trái phiếu chào bán ra công chúng phải có xếp hạng tín nhiệm đối với tổ chức phát hành hoặc đối với từng trái phiếu, trừ một số trường hợp được miễn. Trước đây, yêu cầu này chỉ được đặt ra khi quy mô phát hành hoặc tổng dư nợ vượt một ngưỡng nhất định.

Sự thay đổi nhanh chóng thu hút sự chú ý của thị trường trong bối cảnh doanh nghiệp vẫn thận trọng quay lại kênh trái phiếu sau giai đoạn nhiều biến động. Tuy nhiên, tác động đối với phát hành ra công chúng được đánh giá là không lớn.

Trao đổi với người viết, ông Nguyễn Đình Duy, Giám đốc Khối Xếp hạng tín nhiệm và Nghiên cứu của VIS Rating cho rằng, yêu cầu xếp hạng tín nhiệm theo Nghị định 245 không tạo ra trở ngại đáng kể, xuất phát từ chính đặc thù của kênh phát hành này.

Theo ông Duy, nhóm ngân hàng thương mại – hiện chiếm tỷ trọng lớn trong các đợt phát hành trái phiếu ra công chúng – gần như không chịu tác động từ quy định mới. Đây chủ yếu là các tổ chức đã quen với chuẩn mực công bố thông tin cao, có uy tín trên thị trường và luôn đi kèm xếp hạng tín nhiệm.

“Vì vậy, việc đáp ứng thêm yêu cầu theo Nghị định 245 không làm thay đổi kế hoạch huy động vốn của nhóm này”, ông nói và thêm rằng, việc sử dụng xếp hạng tín nhiệm trong trường hợp này không gây khó khăn, mà còn hỗ trợ doanh nghiệp truyền tải rõ hơn năng lực tín dụng tới nhà đầu tư.

Trái phiếu doanh nghiệp năm 2025 tiếp tục được dẫn dắt bởi nhóm ngân hàng. Nguồn: VIS Rating

Theo thống kê của VIS Rating, phát hành ra công chúng chỉ chiếm loanh quanh mức 10% tổng giá trị trái phiếu doanh nghiệp chào bán mới trong nhiều năm trở lại đây. Nguyên nhân đến từ cả phía cung và cầu, khi thủ tục phát hành ra công chúng phức tạp hơn; còn phía cầu đòi hỏi tổ chức phát hành phải là doanh nghiệp lớn, có thương hiệu và độ nhận diện cao. Phần lớn quy mô thị trường vẫn đến từ phát hành riêng lẻ.

Giai đoạn 2021-2025, phát hành riêng lẻ luôn chiếm phần lớn tổng giá trị trái phiếu doanh nghiệp phát hành mới. Riêng năm 2025, tổng giá trị phát hành đạt 624 ngàn tỷ đồng, trong đó phát hành riêng lẻ chiếm 84%. Do vậy, mối quan tâm của thị trường dồn nhiều hơn vào các quy định liên quan đến hướng huy động này.

Theo phân tích của VIS Rating, trọng tâm chính sách trong thời gian tới nằm ở khung pháp lý mới đối với phát hành riêng lẻ, được xây dựng trên cơ sở Luật Chứng khoán sửa đổi và dự thảo văn bản thay thế Nghị định 153/2020/NĐ-CP. Định hướng quản lý mới tập trung vào việc phân loại rõ đối tượng nhà đầu tư, trong đó yêu cầu xếp hạng tín nhiệm dự kiến chỉ áp dụng đối với các đợt phát hành riêng lẻ có phân phối cho nhà đầu tư cá nhân chuyên nghiệp kể từ năm 2026.

Tuy nhiên, số liệu cho thấy các quy định mới khó gây xáo trộn đáng kể đối với hoạt động phát hành trong thời gian tới. Cụ thể, năm 2025, trong tổng số 108 doanh nghiệp tham gia kênh trái phiếu, có 75 đơn vị đã thực hiện xếp hạng tín nhiệm. “Diễn biến đó cho thấy các tổ chức phát hành đã nhanh chóng thích ứng với những điều chỉnh của khung pháp lý mới, và việc thực hiện xếp hạng tín nhiệm không tạo ra rào cản đáng kể đối với hoạt động phát hành”, ông Duy cho hay.

Phát hành riêng lẻ chiếm ưu thế tuyệt đối trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp, trong khi số đợt chào bán ra công chúng duy trì ở mức thấp nhiều năm qua. Nguồn: VIS Rating

Thị trường trái phiếu có thể sẽ bứt phá mạnh

Dù vậy, các quy định mới được đánh giá là có thể mở ra một giai đoạn phát triển theo hướng bài bản hơn cho thị trường sau giai đoạn khủng hoảng. Ông Phạm Phú Khôi, Phó Chủ tịch Hiệp hội Thị trường Trái phiếu Việt Nam (VBMA), cho rằng văn bản thay thế Nghị định 153 sắp tới sẽ tạo ra những thay đổi mang tính nền tảng đối với hoạt động phát hành trái phiếu theo phương thức riêng lẻ.

Theo ông, xếp hạng tín nhiệm đóng vai trò then chốt trong vận hành thị trường trái phiếu doanh nghiệp, bởi trên thị trường quốc tế, trái phiếu gần như không thể tiếp cận nhà đầu tư nếu thiếu yếu tố này.

Đại diện VBMA cho biết, các nhà đầu tư từ cá nhân đến tổ chức, đều dựa vào báo cáo xếp hạng tín nhiệm để định giá rủi ro và ra quyết định đầu tư. Theo thông tin ông nắm được, bản dự thảo cuối của văn bản thay thế Nghị định 153 sẽ quy định rõ yêu cầu xếp hạng tín nhiệm bắt buộc đối với các đợt phát hành trái phiếu doanh nghiệp có phân phối cho nhà đầu tư cá nhân.

“Quy định này sẽ làm rõ điều kiện phân phối, khắc phục những bất cập trước đây và tạo tiền đề để thị trường trái phiếu doanh nghiệp phát triển mạnh hơn từ năm 2026, đặc biệt trong giai đoạn 2027-2028”, ông Khôi nói.

Theo chuyên gia, khi mức độ minh bạch được nâng lên, các doanh nghiệp có độ tín nhiệm thấp sẽ phải đối mặt với chi phí vốn cao hơn do rủi ro được phản ánh rõ ràng hơn, buộc phải chủ động cải thiện hồ sơ tín dụng và tìm giải pháp giảm lợi suất phát hành.

“Tôi cho rằng thị trường trái phiếu doanh nghiệp luôn giữ vai trò quan trọng trong nền kinh tế. Giai đoạn 2026-2028 có thể là những năm đột phá mạnh của thị trường”, ông nhận định và cho rằng nếu văn bản sửa đổi Nghị định 153 sớm được ban hành, thị trường có thể lấy lại đà tăng từ nửa sau năm 2026 và bứt phá rõ nét hơn trong các năm tiếp theo.

Dự báo phát hành trái phiếu mới năm 2026 tăng 15-20% so với cùng kỳ. Nguồn: VIS Rating

Ông Phùng Xuân Minh, Chủ tịch HĐQT Saigon Ratings cho rằng, năm 2026 sẽ là thời điểm cho thấy rõ hơn tác động của việc mở rộng yêu cầu xếp hạng tín nhiệm đối với hành vi của cả doanh nghiệp phát hành và nhà đầu tư.

Khi xếp hạng tín nhiệm được áp dụng rộng hơn, thị trường sẽ phân hóa rõ rệt giữa các nhóm doanh nghiệp. “Những đơn vị có hồ sơ tín nhiệm tốt sẽ thuận lợi hơn trong tiếp cận vốn, trong khi các doanh nghiệp yếu hơn buộc phải điều chỉnh chiến lược huy động”, ông nhìn nhận.

Theo dự báo của VIS Rating, thị trường trái phiếu doanh nghiệp năm 2026 có thể tiếp tục phục hồi với giá trị phát hành mới tăng 15-20% so với năm 2025. Tổng giá trị trái phiếu đáo hạn ước hơn 200 ngàn tỷ đồng, tương đương 14% dư nợ đang lưu hành, thấp hơn đáng kể so với áp lực đáo hạn giai đoạn 2023-2024. Tỷ lệ trái phiếu chậm trả được kỳ vọng duy trì quanh 1.3%, phản ánh môi trường tín nhiệm tương đối ổn định.

Khi áp lực đáo hạn hạ nhiệt và mặt bằng rủi ro được cải thiện, hành vi phát hành của các tổ chức lớn, đặc biệt là nhóm ngân hàng thương mại, được dự báo sẽ trở nên chủ động hơn. Ông Duy kỳ vọng năm 2026 các nhà băng sẽ đẩy mạnh phát hành trái phiếu ra công chúng, qua đó giúp tỷ trọng phát hành theo hình thức này cải thiện so với giai đoạn trước.

“Việc đẩy mạnh xếp hạng tín nhiệm sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch, tăng kỷ luật thị trường và cải thiện mức độ phân hóa rủi ro. Khi có thêm thông tin để định giá phù hợp cho từng đợt phát hành, thị trường sẽ thuận lợi hơn trong việc thu hút nhà đầu tư mới”, chuyên gia kết luận.

Tử Kính

FILI

– 08:00 26/02/2026