Indonesia trước nguy cơ mất vị thế thị trường mới nổi

Thị trường chứng khoán Indonesia đang trải qua một trong những giai đoạn khó khăn nhất trong nhiều thập kỷ. Ngày 28/1/2026, MSCI Inc. – nhà cung cấp chỉ số thị trường hàng đầu thế giới – đã cảnh báo khả năng hạ bậc Indonesia từ nhóm “thị trường mới nổi” xuống “thị trường cận biên”. Thông tin này ngay lập tức kích hoạt làn sóng bán tháo mạnh trên thị trường.

Việc phân loại thị trường không chỉ mang ý nghĩa danh tiếng, mà còn quyết định cách hàng nghìn tỷ USD dịch chuyển trên thị trường tài chính toàn cầu, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng huy động vốn của chính phủ và doanh nghiệp. Indonesia đã giữ vị thế thị trường mới nổi từ năm 1989, thời điểm MSCI ra mắt bộ chỉ số này. Trong hơn ba thập kỷ, vị thế đó giúp Xứ sở vạn đảo xây dựng thị trường chứng khoán lớn nhất Đông Nam Á và trở thành điểm đến quan trọng của dòng vốn quốc tế.

Cội nguồn của rủi ro

Nếu bị hạ bậc, Indonesia có thể đối mặt với làn sóng rút vốn thụ động lên tới 13 tỷ USD.

Theo MSCI, mối lo ngại lớn nhất nằm ở các quy định về báo cáo cổ đông, vốn có thể khuyến khích cấu trúc sở hữu thiếu minh bạch và tạo điều kiện cho thao túng thị trường. Vấn đề cốt lõi là tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free float) tại Indonesia ở mức quá thấp.

Nhiều doanh nghiệp vẫn bị kiểm soát chặt bởi người sáng lập, gia đình hoặc các tập đoàn lớn, chỉ để lại một phần nhỏ cổ phiếu cho nhà đầu tư công chúng. Điều này làm suy giảm thanh khoản, gia tăng biến động giá và khiến các nhà đầu tư tổ chức lớn khó tham gia thị trường một cách hiệu quả.

MSCI yêu cầu tỷ lệ free float tối thiểu 15% trong một khoảng thời gian nhất định để cổ phiếu đủ điều kiện nằm trong rổ thị trường mới nổi có thể đầu tư – tiêu chuẩn mà nhiều doanh nghiệp Indonesia hiện chưa đáp ứng.

Trước áp lực này, Chính phủ Indonesia cho biết, sẽ nâng yêu cầu free float tối thiểu lên 15% từ tháng 2/2026. Quỹ đầu tư quốc gia mới thành lập Danantara cũng được kỳ vọng sẽ hỗ trợ thị trường. Tuy nhiên, giới quan sát cho rằng, các biện pháp này có thể chưa đủ để đảo ngược đánh giá của MSCI, bởi vấn đề không chỉ nằm ở quy định mà còn ở nhiều yếu tố khác.

Hệ quả kinh tế và tác động khu vực

Goldman Sachs ước tính, trong kịch bản xấu nhất, việc Indonesia bị hạ bậc có thể khiến dòng vốn thụ động rút khỏi thị trường lên tới 13 tỷ USD. Áp lực này không chỉ đè nặng lên đồng rupiah mà còn buộc Indonesia phải phụ thuộc nhiều hơn vào tiết kiệm trong nước.

So với thị trường mới nổi, các thị trường cận biên như Bangladesh, Sri Lanka hay Pakistan thường thu hút dòng vốn nhỏ hơn và biến động mạnh hơn. Nhiều quỹ đầu tư lớn thậm chí không được phép nắm giữ tài sản tại thị trường cận biên, khiến chi phí vay vốn của chính phủ và doanh nghiệp Indonesia có nguy cơ tăng cao, tác động trực tiếp đến đầu tư và tăng trưởng.

Tác động cũng lan sang toàn khu vực. Indonesia hiện chiếm tỷ trọng lớn trong vốn hóa thị trường chứng khoán Đông Nam Á. Việc quốc gia này mất vị thế thị trường mới nổi sẽ làm suy giảm đáng kể sự hiện diện của khu vực trong danh mục đầu tư toàn cầu, khiến dòng vốn có thể chuyển hướng sang Trung Quốc, Ấn Độ hoặc Hàn Quốc.

Bối cảnh kinh tế nhiều sức ép

Cảnh báo của MSCI xuất hiện trong bối cảnh Indonesia đối mặt hàng loạt thách thức vĩ mô, với thâm hụt ngân sách năm 2025 đã lên tới 2,92% GDP, sát trần pháp lý 3%. Chính phủ yêu cầu Ngân hàng Trung ương Indonesia chia sẻ gánh nặng tài chính cho các chương trình ưu tiên.

Bên cạnh đó, căng thẳng thương mại toàn cầu do Tổng thống Mỹ Donald Trump khởi xướng đã khiến đầu tư nước ngoài vào Indonesia chững lại. Thực tế, nhà đầu tư ngoại đã giảm tỷ trọng cổ phiếu Indonesia từ trước cảnh báo của MSCI, do lo ngại định giá cao, rủi ro chính trị và môi trường pháp lý thiếu ổn định.

Thời hạn đánh giá vào tháng 5/2026 đặt Indonesia trước lựa chọn khó khăn: hoặc đẩy mạnh cải cách quản trị doanh nghiệp và minh bạch thị trường, hoặc chấp nhận mất đi vị thế đã duy trì hơn ba thập kỷ. Đây không chỉ là phép thử đối với Indonesia, mà còn là lời cảnh tỉnh cho các thị trường mới nổi khác trong bối cảnh dòng vốn toàn cầu ngày càng khắt khe với chuẩn mực quản trị và bảo vệ nhà đầu tư.