Sửa quy định giao dịch điện tử trên TTCK: Bước đi mới để hiện đại hóa và tăng an toàn hệ thống

Sửa quy định giao dịch điện tử trên TTCK: Bước đi mới để hiện đại hóa và tăng an toàn hệ thống

Bộ Tài chính đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư quy định giao dịch điện tử trên thị trường chứng khoán nhằm thay thế Thông tư số 134, trong bối cảnh hoạt động giao dịch số phát triển mạnh và yêu cầu an toàn, bảo mật, định danh điện tử ngày càng cao. Dự thảo lần này không chỉ cập nhật quy định theo thực tiễn mới, mà còn hướng tới chuẩn hóa hạ tầng pháp lý cho một thị trường chứng khoán vận hành ngày càng số hóa, minh bạch và kết nối sâu hơn với hệ thống công nghệ tài chính.

Bối cảnh sửa đổi và nhu cầu hoàn thiện khung pháp lý

Sau gần 10 năm áp dụng, Thông tư 134/2017/TT-BTC đã trở thành nền tảng cho hoạt động giao dịch điện tử trên thị trường chứng khoán. Tuy nhiên, trong giai đoạn gần đây, sự phát triển nhanh của công nghệ, sự thay đổi trong hành vi của nhà đầu tư và yêu cầu quản lý rủi ro ngày càng cao đã khiến nhiều quy định cũ không còn theo kịp thực tiễn. Giao dịch trực tuyến, định danh điện tử, kết nối hệ thống và lưu trữ dữ liệu số đã trở thành cấu phần thường xuyên trong hoạt động của công ty chứng khoán, chứ không còn là giải pháp bổ trợ.

Một lý do quan trọng khác là khung pháp lý hiện hành cần được đồng bộ với các luật và quy định mới như Luật Chứng khoán 2019, Luật Giao dịch điện tử 2023, cùng các yêu cầu về an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Trong bối cảnh đó, việc sửa đổi Thông tư được xem là cần thiết để lấp khoảng trống pháp lý, tránh tình trạng quy định chồng chéo hoặc chưa bao quát hết các mô hình giao dịch mới. Đặc biệt, với thị trường chứng khoán đang hướng tới quy mô lớn hơn và mức độ số hóa cao hơn, một hành lang pháp lý rõ ràng là điều kiện để bảo đảm an toàn hệ thống.

Hỗ trợ nâng hạng thị trường cũng là một mục tiêu quan trọng của lần sửa đổi này. Các quy định về kết nối API và hệ thống STP (Straight Through Processing) được xem là điều kiện cần để đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe hơn của MSCI và FTSE, nhất là ở các tiêu chí liên quan đến mức độ hiện đại của hạ tầng, tính thông suốt trong xử lý giao dịch và khả năng kết nối với hệ sinh thái tài chính quốc tế.

Dự thảo lần này cũng gắn với định hướng tái cấu trúc nhà đầu tư và phát triển ngành quỹ đầu tư chứng khoán (Quyết định số 3168/QĐ-BTC phê duyệt đề án tái cấu trúc nhà đầu tư và phát triển ngành quỹ đầu tư chứng khoán) trong giai đoạn tới. Điều đó cho thấy việc sửa đổi không chỉ nhằm điều chỉnh nghiệp vụ giao dịch điện tử, mà còn phục vụ mục tiêu dài hạn là nâng chất lượng vận hành của thị trường, tăng khả năng thu hút dòng vốn và cải thiện nền tảng cho phát triển bền vững.

Những điểm mới đáng chú ý trong dự thảo

Điểm nổi bật nhất của dự thảo là việc nâng cấp yêu cầu về định danh và xác thực giao dịch theo hướng chặt chẽ hơn, đặc biệt là đối với giao dịch trực tuyến và rút, chuyển tiền khỏi tài khoản chứng khoán. Với các giao dịch mở, đóng tài khoản và giao dịch điện tử, dự thảo bổ sung cơ chế xác thực khớp đúng thông tin sinh trắc học, thay vì chỉ dựa vào các phương thức xác thực truyền thống như trước đây.

Nguồn: Trung tâm nghiên cứu khoa học và đào tạo chứng khoán, UBCKNN

Đối với giao dịch rút hoặc chuyển tiền, dự thảo phân tầng theo giá trị giao dịch. Với khoản dưới 10 triệu đồng, hệ thống có thể áp dụng một trong các phương thức như OTP, sinh trắc học, xác thực thiết bị, FIDO, chữ ký số hoặc xác thực hai kênh. Tuy nhiên, nếu dùng xác thực hai kênh thì mã xác thực chỉ có hiệu lực trong thời gian ngắn. Với giao dịch từ 10 triệu đồng trở lên, dự thảo yêu cầu áp dụng xác thực khớp đúng sinh trắc học, đối chiếu với dữ liệu trên thẻ căn cước công dân gắn chip hoặc tài khoản định danh điện tử VNeID. Đây là thay đổi đáng chú ý nhằm tăng mức độ an toàn, hạn chế gian lận và bảo vệ tài sản nhà đầu tư.

Một nội dung mới khác là việc bổ sung quy định về định danh điện tử, eKYC và hợp đồng điện tử. So với khung cũ, dự thảo đã bao quát rõ hơn toàn bộ quá trình mở tài khoản và xác minh khách hàng trên môi trường số. Điều này có ý nghĩa quan trọng vì xu hướng mở tài khoản không gặp mặt đang ngày càng phổ biến, đặc biệt trong nhóm nhà đầu tư cá nhân. Việc hợp pháp hóa các quy trình điện tử sẽ giúp công ty chứng khoán mở rộng dịch vụ thuận tiện hơn, đồng thời vẫn bảo đảm kiểm soát rủi ro.

Dự thảo cũng lần đầu tiên đưa giao diện lập trình ứng dụng API vào khuôn khổ quy định ở mức rõ nét hơn. Đây là điểm mới có tính kỹ thuật nhưng rất đáng chú ý, vì API đang là công cụ kết nối giữa công ty chứng khoán với các bên thứ ba, đặc biệt trong hệ sinh thái fintech. Theo đó, tổ chức kinh doanh chứng khoán sẽ phải chịu trách nhiệm cuối cùng về an toàn tài chính khi kết nối API, qua đó tránh nguy cơ phát sinh rủi ro từ các ứng dụng trung gian hoặc đối tác công nghệ.

Bên cạnh đó, dự thảo siết chặt yêu cầu đối với hạ tầng kỹ thuật và an toàn thông tin. Toàn bộ phần cứng, phần mềm phải có bản quyền, nguồn gốc và xuất xứ rõ ràng; trung tâm dữ liệu thuê ngoài phải tuân thủ pháp luật Việt Nam và có giải pháp ngăn chặn truy cập trái phép. Nội dung này cho thấy cơ quan soạn thảo đang đặt ưu tiên cao cho an ninh dữ liệu và tính toàn vẹn của hệ thống trong bối cảnh rủi ro tấn công mạng ngày càng phức tạp.

Đối với nhà đầu tư nước ngoài, dự thảo bổ sung quy định theo hướng đơn giản hóa và điện tử hóa hơn quá trình mở, đóng tài khoản, tiếp nhận lệnh và kết nối với hệ thống truyền lệnh trung gian của tổ chức nước ngoài. Đồng thời, cơ chế STP giữa công ty chứng khoán và ngân hàng lưu ký cũng được nhấn mạnh nhằm giảm thao tác thủ công, tăng tốc độ xử lý và nâng hiệu quả vận hành. Đây là điểm rất đáng chú ý trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam đang tiếp tục hướng tới tiêu chuẩn cao hơn về hạ tầng và tính kết nối.

Một điểm cải cách đáng kể khác là việc bãi bỏ thủ tục đăng ký riêng đối với dịch vụ giao dịch chứng khoán trực tuyến. Thay vào đó, các nội dung này sẽ được tích hợp và đồng bộ với quy định tại Nghị định 155/2020/NĐ-CP. Việc cắt giảm thủ tục chồng chéo sẽ giúp giảm gánh nặng hành chính, đồng thời chuyển trọng tâm sang hậu kiểm và giám sát trên nền tảng công nghệ.

Tác động đối với công ty chứng khoán, nhà đầu tư và thị trường

Với công ty chứng khoán, dự thảo mới đặt ra yêu cầu cao hơn về đầu tư công nghệ, quy trình kiểm soát nội bộ và năng lực bảo mật. Các đơn vị sẽ phải rà soát lại toàn bộ hệ thống giao dịch trực tuyến, quy trình eKYC, cơ chế xác thực, lưu trữ dữ liệu và kết nối API để bảo đảm đáp ứng yêu cầu pháp lý mới. Trong ngắn hạn, chi phí tuân thủ có thể tăng lên do phải nâng cấp hạ tầng, hoàn thiện phần mềm, tăng cường kiểm thử hệ thống và đào tạo nhân sự. Tuy nhiên, về dài hạn, đây là khoản đầu tư cần thiết để nâng chất lượng dịch vụ, giảm rủi ro vận hành và hạn chế các sự cố có thể ảnh hưởng trực tiếp tới nhà đầu tư.

Dự thảo cũng tạo ra áp lực không nhỏ đối với các công ty chứng khoán có nền tảng công nghệ còn hạn chế, đặc biệt là những đơn vị phụ thuộc nhiều vào quy trình thủ công hoặc chưa đồng bộ giữa các hệ thống lõi. Việc siết yêu cầu về xác thực sinh trắc học, chuẩn hóa kết nối dữ liệu và quản lý an toàn thông tin sẽ buộc các doanh nghiệp phải chuyển mạnh hơn sang mô hình vận hành số. Ngược lại, đây lại là cơ hội rõ rệt cho những công ty chứng khoán đã đầu tư sớm vào công nghệ, có khả năng tích hợp dữ liệu tốt và vận hành hệ thống an toàn, ổn định.

Đối với nhà đầu tư, đặc biệt là nhà đầu tư cá nhân, dự thảo có thể làm quy trình giao dịch chặt chẽ hơn, nhất là ở bước xác thực và rút tiền. Một số thao tác vốn quen thuộc có thể mất thêm thời gian hoặc đòi hỏi nhiều lớp xác minh hơn, nhất là với các giao dịch giá trị lớn. Tuy nhiên, đổi lại là mức độ an toàn cao hơn, hạn chế nguy cơ giả mạo, chiếm đoạt tài khoản hoặc giao dịch trái phép. Trong bối cảnh rủi ro an ninh mạng và lừa đảo công nghệ ngày càng tinh vi, việc tăng cường xác thực là xu hướng cần thiết để bảo vệ tài sản và quyền lợi của nhà đầu tư.

Khi các dữ liệu điện tử được xác thực tốt hơn, quyền lợi của nhà đầu tư cũng được bảo vệ tốt hơn trong các tình huống phát sinh tranh chấp. Các giao dịch được ghi nhận rõ ràng, quy trình điện tử minh bạch hơn và khả năng truy vết tốt hơn sẽ giúp giảm bớt tình trạng mập mờ trong xác nhận lệnh, đăng nhập hay chuyển tiền. Về lâu dài, điều này còn góp phần củng cố niềm tin của nhà đầu tư đối với dịch vụ giao dịch trực tuyến, qua đó thúc đẩy xu hướng tham gia thị trường một cách chính thức và bền vững hơn.

Ở góc độ thị trường, việc hoàn thiện khung pháp lý cho giao dịch điện tử có ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi nghiệp vụ. Đây là nền tảng để thị trường chứng khoán vận hành hiện đại hơn, minh bạch hơn và sẵn sàng hơn cho các yêu cầu phát triển tiếp theo. Khi hạ tầng pháp lý và công nghệ được chuẩn hóa, thị trường sẽ có thêm điều kiện để mở rộng quy mô, thu hút dòng vốn trong và ngoài nước, đồng thời hỗ trợ mục tiêu nâng cấp chất lượng thị trường trong giai đoạn tới. Nói cách khác, dự thảo không chỉ điều chỉnh cách thức giao dịch, mà còn góp phần định hình một cấu trúc vận hành mới cho thị trường chứng khoán Việt Nam.

Đáng chú ý, tác động tích cực của dự thảo không chỉ nằm ở khía cạnh quản lý rủi ro, mà còn ở khả năng tạo dựng một môi trường giao dịch chuyên nghiệp hơn. Khi các chuẩn mực về xác thực, kết nối hệ thống, lưu trữ dữ liệu và bảo mật được đặt ra rõ ràng, thị trường sẽ tiến gần hơn tới mô hình vận hành hiện đại của các thị trường phát triển. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh Việt Nam đang hướng tới nâng cao vị thế trên bản đồ thị trường vốn khu vực và quốc tế.

Tựu trung lại, dự thảo Thông tư mới là bước điều chỉnh quan trọng để thị trường chứng khoán Việt Nam thích ứng với môi trường giao dịch số đang thay đổi rất nhanh. Với nhà quản lý, đây là công cụ để tăng cường giám sát và an toàn hệ thống. Với doanh nghiệp và nhà đầu tư, đây là bước chuyển sang một môi trường giao dịch chuyên nghiệp, chặt chẽ và hiện đại hơn.

TS. Phạm Tiến Đạt, Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế – tài chính, Bộ Tài chính

FILI

– 12:00 27/05/2026