Ngành vận tải biển: Giá cước neo cao, cổ phiếu đi lùi

Thuận lợi và thách thức đan xen

Thông thường, giá cước vận tải tăng là yếu tố hỗ trợ trực tiếp cho kết quả kinh doanh của các hãng tàu và kéo theo đà tăng giá của cổ phiếu. Tuy nhiên, diễn biến trên thị trường chứng khoán thời gian qua lại cho thấy điều ngược lại.

Từ ngày 3/3 đến 9/6/2026, cổ phiếu Công ty cổ phần Vận tải và Xếp dỡ Hải An (mã HAH) giảm trên 24%, từ 71.000 đồng/cổ phiếu xuống 53.700 đồng/cổ phiếu; cổ phiếu Công ty cổ phần Vận tải biển Vinaship (mã VNA) giảm xấp xỉ 15%, từ 18.100 đồng/cổ phiếu xuống 15.400 đồng/cổ phiếu; cổ phiếu Công ty cổ phần Vận tải biển Việt Nam – Vosco (mã VOS) giảm tới hơn 32%, từ 17.600 đồng/cổ phiếu xuống 11.900 đồng/cổ phiếu.

Cả ba mã cổ phiếu này đều đang giao dịch dưới đường MA200 và chưa cho thấy dấu hiệu thoát khỏi xu hướng giảm trung hạn.

Diễn biến trên diễn ra trong bối cảnh các yếu tố cơ bản của ngành có sự đan xen giữa thuận lợi và thách thức. Tại đại hội đồng cổ đông thường niên diễn ra mới đây, ông Vũ Thanh Hải – Chủ tịch Hội đồng quản trị Hải An cho biết, hoạt động của hệ thống cảng biển Việt Nam vẫn duy trì đà tăng trưởng khả quan.

Theo ông Hải, số liệu 5 tháng đầu năm 2026 cho thấy, sản lượng hàng hóa thông qua các cảng biển lớn tăng hơn 10% so với cùng kỳ năm trước. Xu hướng này được kỳ vọng tiếp tục duy trì trong thời gian tới, tạo dư địa phát triển cho các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực cảng biển và logistics.

“Riêng với Hải An, đội tàu khai thác trên các tuyến nội địa và nội Á đang vận hành với hiệu suất cao. Sản lượng vận chuyển trung bình luôn đạt từ 90-95% tổng trọng tải tàu. Nhờ đó, doanh nghiệp ước lãi khoảng 500 tỷ đồng trong 5 tháng đầu năm, hoàn thành khoảng 40% kế hoạch lợi nhuận cả năm 2026 (1.250 tỷ đồng)”, ông Hải cho hay.

Bên cạnh nhu cầu vận tải ổn định, giá cước cũng là yếu tố hỗ trợ đáng kể. Trong đó, theo ghi nhận của Công ty Chứng khoán ASEAN, sau khi điều chỉnh khoảng 22,9% từ vùng đỉnh cuối năm 2025, giá cước vận tải container nội Á đã bật tăng trở lại 67,6% trong tháng 4 và tháng 5/2026, lên trên 950 USD/container 40 feet. Giá cước vận tải nội địa cũng tăng hơn 60% tùy từng tuyến khai thác.

Về thách thức, lãnh đạo Hải An cho biết, triển vọng ngành không hoàn toàn thuận lợi. Nguồn cung tàu trên thị trường quốc tế được dự báo gia tăng khi nhiều hãng tàu nhận bàn giao các tàu thế hệ mới. Trong khi đó, các biến động địa chính trị toàn cầu vừa tạo cơ hội, vừa tạo rủi ro cho hoạt động vận tải.

“Việc dịch chuyển dòng hàng xuất khẩu của Trung Quốc sang các thị trường như Ấn Độ, Trung Đông…, thay vì phụ thuộc quá lớn vào Mỹ, đã làm tăng cự ly vận chuyển và nhu cầu sử dụng tàu container”, ông Hải nói.

Đang trong giai đoạn mở rộng đầu tư

Nhìn sâu hơn vào câu chuyện ngành, có thể thấy điểm chung của nhiều doanh nghiệp vận tải biển hiện nay là đang trong chu kỳ đầu tư mới với việc mở rộng đội tàu quy mô lớn.

Đơn cử, trong giai đoạn 2026-2030, Hải An có kế hoạch đầu tư mới 4 tàu container trọng tải 3.000 TEU và 4 tàu trọng tải 7.100 TEU. Riêng năm 2026, doanh nghiệp tiếp tục tìm kiếm cơ hội đầu tư thêm 1-2 tàu đã qua sử dụng nhằm bổ sung năng lực khai thác tức thời.

Việc mở rộng quy mô đội tàu sẽ giúp doanh nghiệp tận dụng nhu cầu vận tải đang tăng lên, nhưng cũng kéo theo áp lực tài chính đáng kể.

Nhìn sâu hơn vào câu chuyện ngành, có thể thấy điểm chung của nhiều doanh nghiệp vận tải biển hiện nay là đang trong chu kỳ đầu tư mới với việc mở rộng đội tàu quy mô lớn, kéo theo áp lực vốn, chi phí lãi vay và khấu hao ngày càng gia tăng.

Theo đánh giá của các đơn vị phân tích, giá nhiên liệu vẫn là yếu tố rủi ro lớn đối với hoạt động khai thác tàu, đặc biệt trên các tuyến nội địa và nội Á. Đồng thời, việc mở rộng công suất tại các cảng nước sâu và xu hướng tập trung hàng hóa về các cảng lớn cũng có thể ảnh hưởng tới sản lượng khai thác của một số cảng hiện hữu trong dài hạn.

Đối với Hải An, tổng dư nợ vay đã tăng mạnh cùng với quá trình đầu tư đội tàu. Từ cuối năm 2021 đến hết quý I/2026, dư nợ vay tăng gần 144% lên 1.929,9 tỷ đồng, tương ứng tăng thêm 1.137,4 tỷ đồng. Quy mô nợ vay hiện tương đương 31,96% vốn chủ sở hữu, cao hơn mức trung bình ngành khoảng 27%.

Việc gia tăng đòn bẩy tài chính khiến chi phí vốn cũng tăng theo. Dù trong quý I/2026, Hải An đã giảm dư nợ vay khoảng 270 tỷ đồng, giúp chi phí tài chính giảm 4,2% xuống còn 34,94 tỷ đồng, nhưng áp lực này được dự báo sẽ tiếp tục hiện hữu khi doanh nghiệp bước vào giai đoạn nhận bàn giao tàu, đặc biệt các tàu đóng mới từ đối tác Trung Quốc.

Thực tế, từ năm 2021 đến nay, Hải An liên tục mở rộng đội tàu với các tàu Haian East, Haian West, Haian Alfa, Haian Gama, Haian Beta, Anbien Sky, Haian Opus và thêm 2 tàu container trong năm 2025, nâng tổng số tàu lên 18 chiếc với tổng sức chở khoảng 29.300 TEU.

Tương tự, Vinaship đang tái khởi động chu kỳ đầu tư sau hơn một thập kỷ gần như không mở rộng đội tàu.

Cuối năm 2024, doanh nghiệp này mua tàu Vinaship Unity; năm 2025 tiếp tục đầu tư tàu Bright Hope và Sea Sapphire.

Trong năm 2026, Vinaship dự kiến mua thêm 2 tàu hàng khô trọng tải từ 28.000-35.000 DWT với tổng mức đầu tư khoảng 11,5 triệu USD mỗi tàu, đồng thời thanh lý các tàu cũ.

Tính đến cuối quý I/2026, Vinaship sở hữu 4 tàu với tổng trọng tải khoảng 76.000 DWT. Dư nợ vay của Vinaship đã tăng 25% so với cuối năm 2021, lên 265,75 tỷ đồng, tương đương 42,4% vốn chủ sở hữu.

Đáng chú ý, phần lớn đội tàu hiện tại của Vinaship có tuổi đời khá cao, khiến chi phí vận hành và bảo dưỡng ở mức lớn. Từ năm 2023 đến quý I/2026, lợi nhuận gộp của Vinaship nhiều thời điểm không đủ bù đắp chi phí hoạt động.

Kết quả có lãi chủ yếu đến từ hoạt động thanh lý tàu với giá bán cao hơn giá trị sổ sách. Riêng quý I/2026, Vinaship ghi nhận lợi nhuận gộp âm 3,8 tỷ đồng, nhưng vẫn lãi ròng 37,1 tỷ đồng nhờ bán thanh lý tàu Vinaship Pearl.

Trong khi đó, Vosco cũng đang triển khai kế hoạch đầu tư quy mô lớn. Năm 2026, doanh nghiệp này dự kiến bổ sung đội tàu thông qua đóng mới, mua tàu đóng mới chuyển nhượng (resale) hoặc mua tàu đã qua sử dụng. Kế hoạch bao gồm 4 tàu dầu sản phẩm cỡ MR, 4 tàu hàng rời Ultramax, 2 tàu Supramax và 2 tàu container.

Sau khi tiếp nhận 9 tàu trong năm 2025, Vosco hiện khai thác 18 tàu với tổng trọng tải khoảng 670.000 DWT, gần gấp đôi quy mô năm 2024. Mục tiêu đến năm 2030 là nâng tổng trọng tải đội tàu lên 1 triệu DWT.

Đi cùng với chiến lược mở rộng này, dư nợ vay của Vosco tăng 27,4% so với cuối năm 2021, lên 811,43 tỷ đồng, tương đương 38,3% vốn chủ sở hữu. Dù kết quả kinh doanh đã phục hồi trong quý I/2026 với lợi nhuận 4,33 tỷ đồng so với khoản lỗ 53,85 tỷ đồng cùng kỳ năm trước, Vosco vẫn đang trong giai đoạn đẩy mạnh đầu tư.

Giá cước vận tải duy trì ở vùng cao, sản lượng hàng hóa qua cảng tiếp tục tăng trưởng và nhu cầu vận chuyển vẫn được đánh giá tích cực là những yếu tố hỗ trợ cho triển vọng ngành vận tải biển. Tuy nhiên, phía sau bức tranh đó là một giai đoạn đầu tư quy mô lớn của các doanh nghiệp trong nước, kéo theo áp lực vốn, chi phí lãi vay và khấu hao ngày càng gia tăng.

Trong ngắn hạn, sự đan xen giữa thuận lợi và thách thức có thể khiến kết quả kinh doanh của các hãng tàu tiếp tục phân hóa. Do đó, vấn đề không còn nằm ở việc giá cước đang cao đến đâu, mà là liệu các doanh nghiệp có thể chuyển hóa chu kỳ thuận lợi hiện tại thành hiệu quả tài chính bền vững trong những năm tới hay không.