IR Awards 2026: Minh bạch giúp năng lực kinh doanh được nhận diện

IR Awards 2026: Minh bạch giúp năng lực kinh doanh được nhận diện

Dữ liệu 16 năm của Chương trình IR Awards cho thấy nhóm doanh nghiệp đạt Chuẩn Công bố thông tin có hiệu quả sinh lời vượt trội so với nhóm còn lại. Việc minh bạch thông tin giúp thị trường nhận diện rõ hơn năng lực tạo lợi nhuận và hiệu quả sử dụng nguồn lực của doanh nghiệp.

Khoảng cách sinh lời của những doanh nghiệp minh bạch thông tin

Kết quả khảo sát IR Awards 2026 cho thấy giai đoạn 2011-2026, nhóm doanh nghiệp đạt Chuẩn Công bố thông tin có ROEA bình quân 11.75%, cao hơn đáng kể mức 7.98% của nhóm không đạt chuẩn. Khoảng cách tương tự cũng xuất hiện ở ROAA, với bình quân 6.44% so với 3.87%.

Nguồn: Báo cáo khảo sát toàn diện về hoạt động công bố thông tin trên thị trường chứng khoán năm 2026

Báo cáo cho thấy, ROEA của nhóm đạt chuẩn cao hơn nhóm còn lại trung bình 5.67 điểm phần trăm.

Nếu xét trong một năm riêng lẻ, khác biệt này có thể được giải thích từ nhiều yếu tố như: quy mô, ngành nghề, chu kỳ kinh doanh, chất lượng tài sản hay khả năng tiếp cận vốn.

Tuy nhiên, khi đánh giá trong một giai đoạn dài hơn, qua 16 năm khảo sát của IR Awards, cho thấy rằng việc minh bạch không làm cho một doanh nghiệp hoạt động hiệu quả hơn một cách trực tiếp. Một báo cáo được công bố đúng hạn không thể tự tạo ra lợi nhuận. Một hệ thống IR tốt cũng không thể thay thế năng lực điều hành. Nhưng minh bạch có thể giúp thị trường trả lời được câu hỏi quan trọng là lợi nhuận của doanh nghiệp đến từ đâu, có bền vững hay không và doanh nghiệp đang sử dụng nguồn lực hiệu quả đến mức nào?

Làm sao để thị trường nhìn thấy giá trị của ROEA?

Một doanh nghiệp có ROEA cao có thể đang tạo ra giá trị tốt cho cổ đông. Tuy nhiên, nhà đầu tư không thể chỉ nhìn vào con số này để đưa ra quyết định.

ROEA có thể tăng do lợi nhuận cải thiện, hoặc tăng do vốn chủ sở hữu giảm. ROAA có thể được cải thiện nhờ biên lợi nhuận cao hơn, nhưng cũng có thể bị ảnh hưởng bởi sự thay đổi trong cơ cấu tài sản.

Nếu thông tin về hoạt động kinh doanh, dòng tiền, cơ cấu tài sản, các khoản đầu tư và triển vọng tăng trưởng không được công bố đầy đủ, nhà đầu tư sẽ khó phân biệt đâu là sự cải thiện thực chất và đâu là biến động mang tính kỹ thuật. Đây chính là vai trò quan trọng của minh bạch.

Một hệ thống công bố thông tin tốt giúp đưa các chỉ số tài chính ra khỏi trạng thái con số đơn lẻ. Thị trường có thể đặt ROEA và ROAA vào đúng bối cảnh của doanh nghiệp đang tăng trưởng bằng năng lực nội tại, bằng đòn bẩy tài chính hay bằng một yếu tố bất thường.

Nói cách khác, minh bạch giúp thị trường nhìn thấy chất lượng phía sau hiệu quả kinh doanh. Đây cũng là lý do một doanh nghiệp có năng lực sinh lời tốt nhưng thiếu thông tin vẫn có thể bị định giá thấp hơn giá trị nội tại. Không phải vì thị trường không muốn ghi nhận kết quả kinh doanh, mà vì thị trường không đủ dữ liệu để xác định liệu kết quả đó có thể lặp lại hay không.

Khả năng phục hồi cho thấy chất lượng của năng lực tạo lợi nhuận

Dữ liệu của IR Awards 2026 còn cho thấy sự khác biệt không chỉ nằm ở mức sinh lời bình quân, còn ở khả năng phục hồi sau giai đoạn khó khăn.

ROEA của nhóm đạt chuẩn từng giảm từ mức đỉnh 25.99% năm 2011 xuống đáy 8.73% năm 2024. Tuy nhiên, chỉ số này phục hồi lên 11.74% vào năm 2026, trong khi nhóm không đạt chuẩn gần như đi ngang ở 7.88%.

Khoảng cách ROEA giữa hai nhóm duy trì ổn định, bình quân 5.67 điểm phần trăm và từng nới rộng lên 10.08 điểm phần trăm trong năm 2012.

Nguồn: Báo cáo khảo sát toàn diện về hoạt động công bố thông tin trên thị trường chứng khoán năm 2026

Trong những giai đoạn thuận lợi, nhiều doanh nghiệp có thể đạt mức sinh lời cao. Nhưng khi chu kỳ kinh doanh đảo chiều, chất lượng của năng lực tạo lợi nhuận mới được kiểm chứng.

Một doanh nghiệp có hệ thống quản trị thông tin tốt thường phải giải thích rõ hơn về những biến động trong hoạt động kinh doanh, các rủi ro đang đối mặt và cách thức ứng phó. Quá trình này không trực tiếp tạo ra khả năng chống chịu, nhưng làm cho chất lượng quản trị và năng lực ứng phó của doanh nghiệp trở nên dễ quan sát hơn.

Vì vậy, khoảng cách ROEA giữa hai nhóm trong những giai đoạn khó khăn đáng được chú ý. Nó cho thấy nhóm doanh nghiệp đạt chuẩn có hiệu quả sinh lời cao hơn trong dài hạn, và có dấu hiệu phục hồi tốt hơn sau những giai đoạn hiệu suất suy giảm.

IR giải thích chất lượng phía sau các chỉ số

Không thể kết luận rằng doanh nghiệp đạt Chuẩn Công bố thông tin đương nhiên có ROEA hoặc ROAA cao hơn chỉ vì doanh nghiệp minh bạch hơn. Trên thực tế, những doanh nghiệp có năng lực quản trị tốt, quy mô lớn, hoạt động hiệu quả và nguồn lực dồi dào cũng thường có khả năng đầu tư nhiều hơn cho hệ thống công bố thông tin.

Năng lực kinh doanh tốt tạo ra nhiều thông tin có giá trị để công bố. Ngược lại, một hệ thống minh bạch giúp nhà đầu tư hiểu rõ hơn năng lực kinh doanh đó.

Và chính ở đây, minh bạch trở thành một yếu tố có ý nghĩa kinh tế. Nếu doanh nghiệp tạo ra lợi nhuận nhưng thị trường không thể hiểu được nguồn gốc và tính bền vững của lợi nhuận, năng lực đó khó được phản ánh đầy đủ vào kỳ vọng của nhà đầu tư. Ngược lại, khi thông tin được cung cấp đầy đủ, nhất quán và có khả năng kiểm chứng, thị trường có cơ sở tốt hơn để phân biệt giữa tăng trưởng thực chất và kết quả nhất thời.

Đó là khoảng cách giữa “có năng lực tạo ra giá trị” và “được thị trường nhận diện là có năng lực tạo ra giá trị”.

Trong bối cảnh thị trường vốn Việt Nam hướng tới nâng hạng, vai trò của IR vì vậy cần được nhìn rộng hơn việc công bố các chỉ số tài chính.

Con số ROEA cao cần được đặt trong mối quan hệ với tăng trưởng doanh thu, biên lợi nhuận, vòng quay tài sản, đòn bẩy tài chính và dòng tiền. Một ROAA cải thiện cần được giải thích cùng với hiệu quả sử dụng tài sản và chiến lược phân bổ vốn. Câu hỏi của nhà đầu tư sẽ xoay quanh về mức sinh lời này đến từ đâu? Động lực nào duy trì nó? Rủi ro nào có thể làm thay đổi? Vốn được phân bổ vào đâu? Ban lãnh đạo đo lường hiệu quả sử dụng vốn như thế nào?

Khi đó, công bố thông tin không còn là việc đưa dữ liệu ra thị trường. Nó trở thành quá trình giúp thị trường hiểu được cách doanh nghiệp tạo ra giá trị.

Kết quả khảo sát IR Awards 2026 cho thấy nhóm đạt Chuẩn Công bố thông tin có ROEA và ROAA bình quân cao hơn đáng kể trong 16 năm. Khoảng cách này cho thấy minh bạch và năng lực kinh doanh không thể tách rời trong dài hạn.

Tiến Vũ

FILI

– 13:40 21/07/2026