Soi số lợi nhuận 15.200 tỷ của ngành chứng khoán trong quý 2: Một cuộc đổi ngôi đang âm thầm diễn ra

Kết quả kinh doanh quý 2/2026 cho thấy ngành chứng khoán tiếp tục là một trong những nhóm hưởng lợi rõ nét từ sự phát triển của thị trường vốn nói chung. Theo thống kê từ báo cáo tài chính của 77 công ty đã công bố, tổng lợi nhuận trước thuế toàn ngành ước đạt 15.200 tỷ đồng, tăng khoảng 51% so với cùng kỳ năm trước.

So với mức hơn 9.600 tỷ đồng trong quý đầu năm, lợi nhuận quý 2 tăng gần 58%. Riêng quý 2 đã đóng góp hơn 61% tổng lợi nhuận của ngành trong nửa đầu năm, cho thấy tốc độ tạo lợi nhuận tăng lên đáng kể.

Mức tăng này càng đáng chú ý khi thanh khoản thị trường không duy trì được trạng thái sôi động xuyên suốt quý. VN-Index từng vượt đỉnh lịch sử trên 1.927 điểm trước khi quay đầu điều chỉnh, trong khi giá trị giao dịch suy giảm so với giai đoạn đầu năm.

Hơn 60% lợi nhuận nằm trong tay 6 công ty

Trong 77 công ty được thống kê, có 65 doanh nghiệp báo lãi và 12 doanh nghiệp ghi nhận lợi nhuận âm. Cụ thẻ hơn, có 6 công ty chứng khoán đạt lợi nhuận trước thuế trên 1.000 tỷ đồng, gồm Chứng khoán VPBank, TCBS, SSI, VPS, Chứng khoán HD và VNDirect. Tổng lợi nhuận của 6 doanh nghiệp này đạt gần 9.370 tỷ đồng, tương đương khoảng 62% lợi nhuận toàn ngành.

Đặc biệt, sự thay đổi thứ hạng lợi nhuận cũng cho thấy trật tự ngành đang được định hình lại. VPBankS vượt các công ty dẫn đầu truyền thống để đứng đầu quý 2, trong khi Chứng khoán HD lần đầu gia nhập nhóm lãi nghìn tỷ. Cùng với TCBS, đây đều là các doanh nghiệp có liên hệ chặt chẽ với hệ sinh thái ngân hàng.

Trong khi đó, những tên tuổi gạo cội như SSI, VPS và VNDirect vẫn duy trì lợi nhuận trên 1.000 tỷ đồng.

Ở khía cạnh khác, trong khi tổng lợi nhuận toàn ngành tăng gấp ruõi, Chứng khoán VIX lại gây thất vọng khi chỉ lãi 75 tỷ đồng, giảm 95% so với cùng kỳ; Chứng khoán Sài Gòn – Hà Nội (SHS) cũng giảm lãi 81% xuống 90 tỷ đồng.

Ở chiều ngược lại, Chứng khoán SmartMind chuyển từ lỗ sang lãi hơn 800 tỷ đồng. Chứng khoán Everest cũng đảo chiều từ lỗ 9 tỷ đồng sang lãi 243 tỷ đồng, còn Chứng khoán Tiên Phong chuyển từ lỗ hơn 100 tỷ đồng sang lãi 162 tỷ đồng.

Trên thực tế, bên cạnh quy mô lợi nhuận và thâm niên, một yếu tố quan trọng khác là mức độ bền vững của kết quả kinh doanh. Nguồn thu từ cho vay thường ổn định hơn, nhưng phụ thuộc vào khả năng duy trì dư nợ và chất lượng tài sản bảo đảm. Trong khi đó, tự doanh có thể mang lại lợi nhuận đột biến nhưng biến động mạnh theo giá cổ phiếu, trái phiếu và các tài sản tài chính.

Ngoài ra, nằm trong hệ sinh thái của ngân hàng mẹ còn giúp nhiều công ty chứng khoán có khả năng tiếp cận nguồn lực lớn. Lợi thế về vốn giúp các công ty mở rộng nhanh tài sản sinh lãi trong thời điểm nhu cầu vay và các giao dịch tài chính gia tăng.

Ngoài ra, việc số đông doanh nghiệp có lãi cho thấy điều kiện kinh doanh chung trong quý 2 tương đối thuận lợi. Tuy nhiên, khoảng cách lợi nhuận giữa nhóm đầu và nhóm cuối rất lớn. Trong khi một số công ty tạo ra hơn 2.000 tỷ đồng trong ba tháng, hàng chục doanh nghiệp chỉ đạt lợi nhuận vài chục tỷ đồng hoặc thấp hơn. Thậm chí, Chứng khoán Quốc Gia báo lỗ gần 100 tỷ đồng.

Lợi nhuận tăng mạnh trong bối cảnh quy mô margin liên tục phình to

Xét vào cơ cấu nguồn thu, dễ dàng nhận ra một trong những nguyên nhân đẩy lợi nhuận nhóm chứng khoán tăng mạnh trong kỳ vừa qua tới từ lãi cho vay và phải thu. Ghi nhận tại thời điểm cuối quý 2, dư nợ cho vay (bao gồm margin và ứng trước tiền bán) tại các công ty chứng khoán ước tính vào khoảng 445.000 tỷ đồng, tăng khoảng 30.000 tỷ so với cuối quý 1 trước đó và là mức cao kỷ lục từ trước đến nay.

Trong đó, dư nợ cho vay ký quỹ (margin) ước tính khoảng 435.000 tỷ đồng vào cuối quý 2, tăng 30.000 tỷ chỉ sau 1 quý và cũng là con số cao nhất trong lịch sử chứng khoán Việt Nam.

Quy mô margin kỷ lục đang đóng vai trò quan trọng đối với lợi nhuận ngành, nhưng đồng thời cũng làm gia tăng độ nhạy của các công ty chứng khoán trước biến động thị trường. Khi giá cổ phiếu tăng, dư nợ margin giúp khuếch đại giao dịch và tạo nguồn thu lãi lớn. Ngược lại, nếu thị trường điều chỉnh mạnh, giá trị tài sản bảo đảm giảm có thể tạo ra áp lực bổ sung ký quỹ, bán giải chấp và thu hồi nợ.