Các sàn châu Á cạnh tranh doanh nghiệp niêm yết: Ưu đãi thuế, luật mới và vị trí của Việt Nam

Các sàn châu Á cạnh tranh doanh nghiệp niêm yết: Ưu đãi thuế, luật mới và vị trí của Việt Nam

Một số thị trường châu Á đang điều chỉnh quy định hoặc đưa ra biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường vốn. Cuộc đua giành nguồn cung hàng hóa đã trở thành một trọng tâm chính sách, song song với cuộc đua thu hút nhà đầu tư.

Khảo sát thị trường vốn châu Á – Thái Bình Dương 2026 của ASIFMA và KPMG ghi nhận 66% định chế tài chính được hỏi có kế hoạch mở rộng hoạt động trong khu vực trong ba năm tới, mức cao nhất từ trước tới nay. Theo khảo sát, những thị trường có lộ trình cải cách rõ ràng và kênh đối thoại cởi mở với cơ quan quản lý được xếp hạng cao hơn. Các chính sách được trình bày tại ASF 2026 có thể chia thành ba nhóm: ưu đãi tài chính, nới điều kiện niêm yết và nâng chuẩn chất lượng thị trường.

Ưu đãi thuế và vốn hỗ trợ

Thái Lan nổi bật với việc dùng ưu đãi thuế để kéo doanh nghiệp lên sàn. Theo Hiệp hội Công ty Chứng khoán Thái Lan (ASCO), Ủy ban Đầu tư (BOI), Sở Giao dịch Chứng khoán Thái Lan (SET) và Ủy ban Chứng khoán (SEC) đã phối hợp triển khai chương trình “BOI to IPO”, đưa doanh nghiệp thuộc các ngành kinh tế mới lên sàn.

Doanh nghiệp đáp ứng tiêu chí của chương trình và được chứng nhận thuộc một trong 10 ngành mục tiêu có thể được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp thêm tối đa ba năm hoặc giảm 50% trong năm năm, tùy điều kiện áp dụng. Danh sách ngành mục tiêu trải rộng từ nông nghiệp và thực phẩm công nghệ cao, nhiên liệu và hóa chất sinh học, y tế, du lịch sáng tạo, ô tô thế hệ mới, hàng không và logistics, đến kỹ thuật số và thương mại điện tử, điện tử thông minh, robot, công nghệ và đổi mới.

Một số doanh nghiệp/hoạt động đủ điều kiện khác có thể được miễn thuế thêm tối đa hai năm hoặc giảm 50% trong ba năm. SEC và SET đang thí điểm quy trình IPO tinh gọn và hỗ trợ doanh nghiệp chuẩn bị niêm yết.

Hàn Quốc chọn cách bơm vốn cho doanh nghiệp tăng trưởng. Theo Hiệp hội Đầu tư Tài chính Hàn Quốc (KOFIA), Quỹ Tăng trưởng Quốc gia (NGF), kết hợp vốn công và tư cho các ngành chiến lược, đặt mục tiêu cấp vốn chính sách từ 200 ngàn tỷ won trở lên trong 5 năm. Khung pháp lý cho công ty phát triển kinh doanh (BDC), loại quỹ niêm yết chuyên đầu tư và cho vay doanh nghiệp tăng trưởng, đã có hiệu lực từ ngày 17/03/2026.

Mông Cổ cũng đang dùng thuế và nới quy định để mở rộng thị trường. Theo Hiệp hội Đại lý Chứng khoán Mông Cổ (MASD), việc niêm yết các ngân hàng lớn như Khan Bank và Golomt Bank đã mở rộng chiều sâu và thanh khoản thị trường, đưa vốn hóa lên gần 14 ngàn tỷ tugrik, tương đương khoảng 4 tỷ USD. Bên cạnh đó, MASD nêu một loạt hành động lập pháp nhằm giảm ma sát cho dòng vốn, gồm gia hạn ưu đãi giảm 90% thuế cho các công cụ giao dịch công khai, giảm thuế khấu trừ đối với thu nhập lãi từ công cụ nợ và bãi bỏ hạn chế sở hữu nước ngoài đối với ngân hàng.

Nới điều kiện niêm yết

Hồng Kông là thị trường đi xa nhất trong việc nới điều kiện niêm yết. Theo Hiệp hội Chứng khoán Hồng Kông (HKSA), văn bản tham vấn ngày 13/03/2026 của SFC và HKEX xoay quanh ba trụ cột: hạ ngưỡng tài chính và linh hoạt hơn về cấu trúc cho doanh nghiệp có quyền biểu quyết khác biệt (WVR), mở rộng cơ chế nộp hồ sơ bảo mật trước niêm yết cho tất cả doanh nghiệp mới xin niêm yết, và hạ ngưỡng niêm yết thứ cấp đối với doanh nghiệp đã niêm yết ở nước ngoài.

Từ tháng 8/2026, thời hạn hiệu lực của hồ sơ xin niêm yết cũng được kéo dài từ 6 lên 12 tháng. Song song với quá trình cải cách, hoạt động IPO tăng mạnh. Theo số liệu Deloitte được HKSA dẫn lại, Hồng Kông có 116 thương vụ niêm yết mới, huy động 49.4 tỷ USD trong 9 tháng đầu năm, đứng thứ hai thế giới sau Nasdaq (143 tỷ USD).

Philippines cũng cải cách mạnh. Theo Hiệp hội Môi giới và Đại lý Chứng khoán Philippines (PASBDI), Ủy ban Chứng khoán Philippines (SEC) đã đơn giản hóa yêu cầu đối với việc tăng vốn, trong đó bỏ báo cáo kiểm toán đặc biệt, đồng thời nâng ngưỡng kiểm toán cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp khởi nghiệp. SEC cũng áp dụng tỷ lệ sở hữu công chúng tối thiểu theo bậc kèm hướng dẫn về nhà đầu tư cơ bản, đưa vào vận hành hệ thống đăng ký chủ sở hữu hưởng lợi điện tử HARBOR và sửa quy định thi hành luật REIT để đưa hạ tầng số vào phạm vi áp dụng.

PASBDI đánh giá các cải cách này tạo điều kiện cho hai thương vụ lớn đang được triển khai. Thương vụ thứ nhất là IPO của Mynt, công ty fintech đứng sau ví điện tử GCash với 39 triệu người dùng hoạt động hằng tháng, dự kiến huy động tới 1.47 tỷ USD với thời gian chào bán lên kế hoạch vào đầu tháng 10. Thương vụ thứ hai là Vitro REIT, công ty con của tập đoàn PLDT và là quỹ REIT hạ tầng số đầu tiên của Philippines, nhắm huy động tới 400 triệu USD trong quý 4/2026.

Tại Singapore, khung Global Listing Board phục vụ niêm yết kép giữa SGX và Nasdaq đã có hiệu lực từ ngày 29/06/2026. Bên cạnh đó, Anchor Fund, chương trình đồng đầu tư giữa Chính phủ Singapore và Temasek nhằm cấp vốn trước IPO cho các doanh nghiệp mục tiêu, tiếp tục được bổ sung nguồn vốn để hỗ trợ thêm doanh nghiệp chuẩn bị niêm yết.

Nâng chuẩn chất lượng thị trường

Bên cạnh nới điều kiện đầu vào, nhiều thị trường siết đầu ra để nâng chất lượng chung.

Tại Hàn Quốc, theo KOFIA, quy định hủy niêm yết chặt hơn có hiệu lực từ ngày 01/07/2026. Cải cách tháng 3 đưa việc hủy cổ phiếu quỹ trở thành nguyên tắc. Giá trị cổ phiếu quỹ bị hủy trong 5 tháng đầu năm 2026 đạt 43.1 ngàn tỷ won, hơn gấp đôi tổng giá trị 21.4 ngàn tỷ won của cả năm 2025. Hàn Quốc cũng đặt mục tiêu phân tầng thị trường KOSDAQ từ tháng 1/2027.

Thái Lan đã thành lập Lực lượng đặc nhiệm thị trường vốn từ tháng 6/2025, với sự phối hợp của Bộ Tài chính, Sở Giao dịch Chứng khoán Thái Lan (SET), Liên đoàn các tổ chức thị trường vốn Thái Lan và Ủy ban Chứng khoán (SEC), nhằm nâng sức cạnh tranh và sức hấp dẫn của thị trường. Theo ASCO, lực lượng này đề ra 14 biện pháp, trong đó 9 biện pháp đã có tiến triển rõ, 3 biện pháp đang được thiết kế và 2 biện pháp cần đẩy nhanh. Để khuyến khích vốn dài hạn, hệ số rủi ro áp cho khoản đầu tư cổ phiếu Thái Lan của doanh nghiệp bảo hiểm được giảm xuống 18%. Fitch Ratings cũng đã điều chỉnh triển vọng tín nhiệm của Thái Lan từ tiêu cực lên ổn định.

Tại Ấn Độ, Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Ấn Độ (SEBI) ban hành Quy định về công ty môi giới chứng khoán năm 2026, có hiệu lực từ ngày 07/01/2026. Theo Diễn đàn Môi giới Sở Giao dịch Chứng khoán Bombay (BBF), đây là lần đầu tiên bộ quy định dành cho công ty môi giới được viết lại toàn diện sau hơn 30 năm, rút gọn từ 59 xuống 29 trang. Quy định mới siết quản trị, tách bạch nghiêm ngặt tài sản khách hàng, cấm nhận tiền mặt và chuẩn hóa hợp đồng với khách hàng.

Vị trí của Việt Nam

Theo báo cáo của Hiệp hội Kinh doanh Chứng khoán Việt Nam (VASB) do Chứng khoán BIDV (BSC) biên soạn, tính đến tháng 8/2026, Việt Nam có 1,586 doanh nghiệp niêm yết và đăng ký giao dịch trên ba sàn, với giá trị giao dịch bình quân 1.02 tỷ USD mỗi phiên. Trong giai đoạn 2026-2030, mục tiêu đặt ra là tổng vốn doanh nghiệp huy động qua thị trường chứng khoán đạt 5.4 triệu tỷ đồng.

Tuy vậy, theo báo cáo VASB, các chính sách về nguồn cung của Việt Nam chủ yếu vẫn ở giai đoạn chuẩn bị. Lộ trình phát triển thị trường giai đoạn cuối 2026-2027 có hạng mục xây dựng cơ chế niêm yết cho doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp khởi nghiệp, đi kèm các công cụ giao dịch và sản phẩm tài chính mới. Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX) cũng đang triển khai kế hoạch tái cấu trúc bảng giao dịch cổ phiếu của HOSE thành hai bảng Premium và Standard theo thông lệ quốc tế.

Bên cạnh đó, báo cáo VASB xếp hoạt động cổ phần hóa và thoái vốn nhà nước vào nhóm yếu tố hỗ trợ thị trường giai đoạn cuối 2026-2027, với kỳ vọng bổ sung nguồn hàng hóa có quy mô cho nhà đầu tư.

Lộ trình cải cách pháp lý của thị trường chứng khoán được nêu trong báo cáo VASB cũng đặt mục tiêu cắt giảm một nửa điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ, đồng thời mở đường cho cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) và tái cấu trúc các sở giao dịch.

So với các nước trong khu vực, thị trường Việt Nam có lợi thế về định giá và quy mô nhà đầu tư cá nhân. Theo tính toán của BSC trong báo cáo VASB, P/E thị trường ở mức 12.7 lần tại ngày 28/08/2026, thấp hơn bình quân 5 năm và hấp dẫn khi so với các thị trường cùng khu vực. Số tài khoản chứng khoán đạt 13.89 triệu vào cuối tháng 8/2026, trong đó 13.81 triệu tài khoản thuộc cá nhân trong nước. Thị trường cũng chính thức được FTSE Russell nâng lên nhóm mới nổi thứ cấp từ ngày 21/09/2026.

Kinh nghiệm khu vực cho thấy các thị trường đi trước đang kết hợp ưu đãi thuế gắn với niêm yết, như chương trình BOI to IPO của Thái Lan, với các cơ chế niêm yết linh hoạt như quyền biểu quyết khác biệt và nộp hồ sơ bảo mật tại Hồng Kông. Đây là những công cụ Việt Nam có thể tham khảo khi hoàn thiện lộ trình phát triển nguồn cung hàng hóa.

Thu Minh

FILI

– 07:00 05/10/2026