Chia sẻ tại Hội thảo “Kinh tế tư nhân trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc” do Tạp chí điện tử Kinh tế Chứng khoán Việt Nam phối hợp Hệ sinh thái truyền thông tài chính Người Quan Sát tổ chức tại Hà Nội, ông Nguyễn Đức Thông – Tổng Giám đốc Công ty CP Chứng khoán SSI cho rằng, Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển đòi hỏi một cấu trúc vốn mới, trong đó thị trường vốn phải trở thành trụ cột song hành với hệ thống ngân hàng nếu muốn khu vực kinh tế tư nhân thực sự bứt phá và đóng vai trò dẫn dắt tăng trưởng.
Theo lãnh đạo SSI, mô hình huy động vốn của Việt Nam hiện nay đang bộc lộ sự mất cân đối lớn khi tín dụng ngân hàng vẫn phải “gánh” phần lớn nhu cầu vốn trung và dài hạn của nền kinh tế. Tỷ lệ dư nợ tín dụng/GDP hiện ở mức khoảng 146% – thuộc nhóm cao nhất khu vực.
Điều đáng lưu ý là khoảng 50% tổng dư nợ hiện nay là cho vay trung – dài hạn, trong khi gần 80% nguồn vốn huy động của hệ thống ngân hàng lại là ngắn hạn. Theo lãnh đạo SSI, sự lệch pha kỳ hạn này sẽ tạo áp lực ngày càng lớn trong bối cảnh Việt Nam bước vào chu kỳ đầu tư mạnh cho hạ tầng, chuyển đổi năng lượng, chuyển đổi số và nâng cấp công nghiệp.
“Tín dụng ngân hàng không thể tiếp tục là trụ cột duy nhất của nền kinh tế”, ông Thông nhấn mạnh.
Tại các nền kinh tế phát triển, thị trường vốn thường chiếm khoảng 60 – 70% tổng nguồn vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế. Trong khi đó, tỷ trọng này tại Việt Nam hiện mới ở mức khoảng 15 – 20%, cho thấy dư địa phát triển còn rất lớn.
Bản chất của thị trường vốn không chỉ là nơi giao dịch chứng khoán mà là cơ chế huy động và phân bổ nguồn lực dài hạn cho nền kinh tế. Khác với tín dụng ngân hàng – nơi doanh nghiệp chịu áp lực tài sản bảo đảm và chi phí vốn cố định thì thị trường vốn cho phép doanh nghiệp huy động nguồn lực dựa trên triển vọng tăng trưởng, đồng thời chia sẻ rủi ro với nhà đầu tư.
“Đây là loại vốn phù hợp nhất cho đầu tư dài hạn, đổi mới công nghệ và mở rộng sản xuất”, ông Thông cho biết.
Lãnh đạo SSI cho rằng nghịch lý lớn nhất hiện nay là khu vực tạo ra nhiều giá trị nhất cho nền kinh tế lại đang gặp nhiều khó khăn nhất trong tiếp cận vốn. Hiện khu vực kinh tế tư nhân chiếm khoảng 97% tổng số doanh nghiệp, đóng góp khoảng 50 – 55% GDP và tạo ra tới 84 – 85% việc làm, song vẫn chưa thực sự tiếp cận được nguồn vốn trung – dài hạn tương xứng.
Dẫn số liệu của IFC, ông cho biết khoảng trống tài chính của khối doanh nghiệp MSME tại Việt Nam hiện tương đương khoảng 20,76% GDP, với nhu cầu vốn chưa được đáp ứng lên tới khoảng 49 tỷ USD.
Theo CEO SSI, vấn đề hiện nay không nằm ở việc thị trường vốn Việt Nam quá nhỏ. Thực tế, tổng quy mô vốn hóa cổ phiếu và trái phiếu doanh nghiệp hiện đã tương đương khoảng 90% GDP. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận thị trường vốn của doanh nghiệp tư nhân vẫn còn hạn chế.
Hiện Việt Nam mới có khoảng 1.600 doanh nghiệp niêm yết và đăng ký giao dịch trên tổng số khoảng 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, tức chưa tới 1% doanh nghiệp hiện diện trên thị trường chứng khoán.
Không chỉ thị trường cổ phiếu, thị trường trái phiếu doanh nghiệp cũng chưa thực sự phát huy đúng vai trò. Dư nợ trái phiếu doanh nghiệp hiện mới tương đương khoảng 10% GDP, thấp hơn rất nhiều so với mức trên 80% tại Hàn Quốc hay khoảng 55 -60% tại Malaysia.
Đáng chú ý, cơ cấu phát hành trái phiếu hiện vẫn tập trung chủ yếu vào nhóm ngân hàng và bất động sản, trong khi các doanh nghiệp sản xuất, công nghệ hay công nghiệp – những lĩnh vực tạo ra giá trị gia tăng dài hạn vẫn khó tiếp cận vốn.
Sau các biến động lớn của thị trường tài chính thời gian qua, niềm tin nhà đầu tư suy giảm đáng kể. Doanh nghiệp muốn huy động vốn thành công sẽ không thể chỉ dựa vào nhu cầu vốn, mà cần minh bạch hơn, chuẩn hóa hơn và có chiến lược vốn rõ ràng hơn.
Trong bối cảnh đó, vai trò của công ty chứng khoán cũng cần được nhìn nhận lại. Theo lãnh đạo SSI, công ty chứng khoán không nên chỉ dừng ở vai trò môi giới mà phải trở thành cầu nối giữa nhu cầu vốn của doanh nghiệp và khẩu vị của nhà đầu tư.
Điều này bao gồm tư vấn chiến lược huy động vốn dài hạn, hỗ trợ chuẩn hóa quản trị doanh nghiệp, minh bạch báo cáo tài chính, nâng chuẩn ESG, thiết kế cấu trúc sản phẩm phù hợp và kết nối với các dòng vốn dài hạn quốc tế.
Đại diện SSI đánh giá cơ hội lớn cho thị trường vốn Việt Nam đang mở ra cùng quá trình nâng hạng thị trường. Theo ước tính của SSI Research, sau khi FTSE Russell nâng Việt Nam lên thị trường mới nổi, TTCK Việt Nam có thể thu hút khoảng 5 – 6 tỷ USD dòng vốn ngoại, đồng thời mở rộng thêm khoảng 30 – 40% quy mô nhà đầu tư tổ chức quốc tế tiếp cận thị trường Việt Nam.
Tác động lớn nhất của quá trình nâng hạng không chỉ nằm ở dòng vốn ngoại mà còn ở việc thị trường Việt Nam buộc phải vận hành theo chuẩn quốc tế. Doanh nghiệp sẽ phải nâng chuẩn minh bạch, quản trị doanh nghiệp, ESG và quan hệ nhà đầu tư nếu muốn tiếp cận dòng vốn toàn cầu. Đây vừa là áp lực, vừa là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam trưởng thành.
Theo đó, khu vực kinh tế tư nhân cần nhất hiện nay không chỉ là vốn, mà là khả năng tiếp cận một hệ sinh thái vốn đủ sâu, đủ minh bạch và đủ chuyên nghiệp để hỗ trợ doanh nghiệp tăng trưởng dài hạn.
“Nếu tín dụng ngân hàng là ‘đường quốc lộ’ truyền thống của nền kinh tế, thì thị trường vốn phải trở thành ‘đường cao tốc’ cho giai đoạn phát triển tiếp theo”, ông Thông nhấn mạnh.
Thị trường vốn Việt Nam hiện đã đủ lớn về quy mô. Vấn đề cốt lõi trong giai đoạn tới là mở rộng khả năng tiếp cận cho khu vực kinh tế tư nhân – khu vực đang tạo ra phần lớn việc làm và tăng trưởng nhưng vẫn chưa tiếp cận tương xứng với nguồn lực tài chính dài hạn.
Nguồn: https://kinhtechungkhoan.vn/ceo-ssi-da-den-luc-giam-phu-thuoc-tin-dung-ngan-hang-mo-duong-cao-toc-von-cho-kinh-te-tu-nhan-1445092.html
