Không phải mọi doanh nghiệp thép đều hưởng lợi từ chu kỳ mới
Những tín hiệu phục hồi của ngành thép đã xuất hiện rõ hơn từ quý I/2026 khi nhu cầu tiêu thụ trong nước cải thiện, giá thép có dấu hiệu tạo đáy và chi phí nguyên liệu đầu vào diễn biến thuận lợi hơn. Đây là những yếu tố quan trọng sau giai đoạn ngành thép chịu ảnh hưởng bởi thị trường bất động sản trầm lắng, đầu tư dân dụng chậm lại và áp lực cạnh tranh từ thép giá rẻ nhập khẩu.
Theo Công ty Chứng khoán MB (MBS), triển vọng ngành thép trong quý I/2026 ghi nhận nhiều điểm sáng khi cả sản lượng tiêu thụ và giá bán đều có xu hướng phục hồi. Tiêu thụ thép xây dựng của các doanh nghiệp nội địa tăng khoảng 12% so với cùng kỳ, trong khi thép cuộn cán nóng (HRC) tăng khoảng 30%. Động lực chính đến từ nhu cầu cải thiện của xây dựng dân dụng và tiến độ đầu tư công tiếp tục được thúc đẩy.
Tính chung cả năm 2026, MBS dự báo sản lượng thép xây dựng có thể tăng khoảng 10%, còn HRC tăng khoảng 31%. Cùng với sản lượng, mặt bằng giá bán cũng đang hồi phục sau giai đoạn suy giảm kéo dài. Trong quý I, giá thép xây dựng tăng khoảng 4% so với đầu năm, giá HRC tăng khoảng 3%. Cả năm 2026, giá thép xây dựng và HRC được kỳ vọng tăng lần lượt khoảng 6% và 5%, trong khi giá tôn mạ có thể tăng khoảng 4%.
Hiệp hội Thép Việt Nam (VSA) cũng đưa ra góc nhìn tương đồng khi dự báo sản lượng tiêu thụ toàn ngành năm 2026 tăng khoảng 10%, nhờ nhu cầu từ thị trường xây dựng dân dụng và đầu tư công. Dù vậy, mức tăng giữa các nhóm sản phẩm được dự báo có sự phân hóa đáng kể. Thép xây dựng và HRC được kỳ vọng tăng lần lượt khoảng 12% và 30%, trong khi tôn mạ chỉ tăng khoảng 5%.
Sự khác biệt này cho thấy chu kỳ phục hồi của ngành thép không diễn ra theo một đường thẳng. Ở giai đoạn đầu, các sản phẩm gắn chặt với nhu cầu nội địa như thép xây dựng và HRC thường phản ứng sớm hơn. Ngược lại, nhóm tôn mạ vẫn chịu ảnh hưởng lớn từ thị trường xuất khẩu, biến động thương mại quốc tế và rủi ro phòng vệ thương mại tại các thị trường lớn.
Ở chiều chi phí, bối cảnh năm 2026 cũng thuận lợi hơn cho các nhà sản xuất thép. Nguồn cung nguyên liệu đầu vào được đánh giá ổn định, trong khi nhu cầu nhập khẩu nguyên liệu của Trung Quốc suy giảm góp phần giúp giá than duy trì ở mức tương đối thuận lợi. MBS cũng dự báo giá quặng sắt có thể giảm nhẹ khoảng 2%. Nếu diễn biến này tiếp tục được duy trì, biên lợi nhuận của các doanh nghiệp sản xuất thép có thể được hỗ trợ trong các quý tới.
Tuy nhiên, khả năng chuyển hóa tín hiệu phục hồi của ngành thành lợi nhuận cụ thể lại phụ thuộc vào vị thế từng doanh nghiệp. Những doanh nghiệp có thị phần nội địa lớn, quy mô sản xuất cao, khả năng kiểm soát chi phí tốt và cơ cấu sản phẩm phù hợp sẽ có lợi thế rõ hơn. Ngược lại, các doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu, chịu chi phí tài chính lớn hoặc đang thu hẹp hoạt động sản xuất sẽ cần thêm thời gian để phản ánh trọn vẹn chu kỳ phục hồi.
Điều này thể hiện trong dự báo của MBS đối với nhóm doanh nghiệp niêm yết. Công ty chứng khoán này đánh giá Hòa Phát và Hoa Sen là hai doanh nghiệp có thể hưởng lợi từ sự cải thiện của ngành, nhưng mức độ không giống nhau. Theo dự báo, lợi nhuận ròng năm 2026 của Hòa Phát có thể tăng khoảng 44%, trong khi Hoa Sen tăng khoảng 13% so với năm 2025.
Hòa Phát bước vào chu kỳ phục hồi với vị thế khác biệt
Trong bức tranh phục hồi có tính phân hóa của ngành thép, Hòa Phát là doanh nghiệp nổi bật nhờ bước vào chu kỳ mới với nền tảng thuận lợi hơn phần lớn các đơn vị cùng ngành. Lợi thế của tập đoàn không chỉ nằm ở quy mô sản xuất và thị phần nội địa, mà còn ở chuỗi giá trị khép kín, khả năng chủ động chi phí và dư địa tăng công suất từ dự án Dung Quất 2.
Tại Đại hội đồng cổ đông thường niên 2026, Chủ tịch Hòa Phát Trần Đình Long cho rằng triển vọng ngành thép từ nay đến năm 2030 về cơ bản là tích cực. Theo ông, giá thành sản xuất thép phụ thuộc lớn vào than và quặng sắt, trong khi chu kỳ giá nguyên liệu hiện nay đang diễn biến thuận lợi hơn cho doanh nghiệp sản xuất. Lãnh đạo Hòa Phát cũng cho biết kết quả quý I đã tích cực và quý II, quý III có thể tiếp tục khả quan nếu giá than, quặng duy trì ở vùng thuận lợi.
Các con số kinh doanh quý I/2026 cho thấy Hòa Phát đang hấp thụ khá rõ tín hiệu phục hồi của thị trường. Trong quý đầu năm, tập đoàn ghi nhận doanh thu thuần hơn 52.900 tỷ đồng, tăng 41% so với cùng kỳ năm trước. Lợi nhuận sau thuế đạt hơn 9.056 tỷ đồng, tăng 170% và là mức cao nhất kể từ quý III/2021. Đáng chú ý, hơn 5.200 tỷ đồng lợi nhuận đến từ hoạt động kinh doanh cốt lõi, phản ánh sự cải thiện trực tiếp của hoạt động sản xuất thép.
Việc tận dụng lượng tồn kho nguyên liệu giá thấp, kết hợp với điều chỉnh giá bán theo diễn biến thị trường, giúp biên lợi nhuận ròng mảng thép của Hòa Phát tăng lên 11,8%, cải thiện đáng kể so với các quý trước. Trong bối cảnh giá nguyên liệu đầu vào thuận lợi hơn, yếu tố quy mô càng trở thành lợi thế quan trọng, bởi doanh nghiệp có khả năng phân bổ chi phí tốt hơn và phản ứng nhanh hơn với biến động thị trường.
Một điểm đáng chú ý khác là Dung Quất 2 dự kiến vận hành toàn bộ công suất trong năm nay. Dự án này được kỳ vọng bổ sung đáng kể năng lực sản xuất cho Hòa Phát, đặc biệt ở mảng HRC, nhóm sản phẩm đang được dự báo có tốc độ tăng trưởng cao hơn mặt bằng chung của ngành trong năm 2026. Khi nhu cầu nội địa phục hồi và áp lực từ thép nhập khẩu giảm bớt, công suất mới có thể trở thành động lực quan trọng giúp Hòa Phát gia tăng sản lượng và củng cố thị phần.
Sự khác biệt của Hòa Phát càng rõ hơn khi đặt cạnh một số doanh nghiệp thép khác. Thép Nam Kim khép lại quý I/2026 với doanh thu thuần đạt 3.261 tỷ đồng, giảm hơn 20% so với cùng kỳ. Lợi nhuận sau thuế đạt gần 22 tỷ đồng, giảm 66%. Theo giải trình của doanh nghiệp, nhu cầu thị trường suy yếu là nguyên nhân chính khiến doanh thu sụt giảm, trong khi tốc độ giảm của giá vốn thấp hơn doanh thu khiến biên lợi nhuận gộp thu hẹp mạnh từ 6,4% xuống còn 2,6%.
Sản lượng tiêu thụ của Nam Kim trong quý I giảm 36%, trong đó xuất khẩu giảm tới 71%, còn tiêu thụ nội địa giảm nhẹ 4%. Diễn biến này cho thấy nhóm doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào thị trường xuất khẩu vẫn chịu áp lực lớn, dù thị trường thép trong nước đã có dấu hiệu cải thiện.
Công ty CP Đầu tư Thương mại SMC cũng ghi nhận kết quả quý I có điểm sáng về lợi nhuận, nhưng hoạt động kinh doanh cốt lõi chưa cho thấy sự phục hồi rõ rệt. Sản lượng tiêu thụ thép trong kỳ đạt hơn 72.000 tấn, giảm 47% so với cùng kỳ, kéo doanh thu thuần xuống còn 1.072 tỷ đồng, giảm gần 42%. Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc doanh nghiệp gần như chấm dứt các hoạt động sản xuất cán, mạ và ống thép, tập trung vào thương mại thép và gia công coil center.
Dù lợi nhuận sau thuế đạt 17 tỷ đồng, tăng mạnh so với cùng kỳ, kết quả này chủ yếu đến từ khoản thu nhập khác gần 70 tỷ đồng phát sinh từ hoạt động chuyển nhượng tài sản tại công ty con. Vì vậy, sự cải thiện về lợi nhuận của SMC chưa phản ánh đầy đủ sự phục hồi của hoạt động kinh doanh chính.
Với Tập đoàn Hoa Sen, áp lực lại đến từ thị trường xuất khẩu và chi phí tài chính. Trong quý II niên độ tài chính 2025–2026, doanh nghiệp ghi nhận doanh thu thuần 8.967 tỷ đồng, tăng nhẹ 6% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, giá vốn hàng bán tăng cao khiến lợi nhuận gộp giảm 2%. Cùng với đó, doanh thu tài chính giảm mạnh do không còn ghi nhận khoản lãi chênh lệch tỷ giá như cùng kỳ, trong khi chi phí tài chính tăng 68%, riêng chi phí lãi vay tăng 139%. Kết quả, lợi nhuận sau thuế của Hoa Sen trong quý gần nhất đạt gần 119 tỷ đồng, giảm 42% so với cùng kỳ.
Những diễn biến trên cho thấy chu kỳ phục hồi của ngành thép đã rõ hơn, nhưng mức độ hưởng lợi giữa các doanh nghiệp có sự khác biệt lớn. Nhu cầu nội địa, giá bán và chi phí nguyên liệu đang tạo nền tảng thuận lợi hơn cho toàn ngành, song lợi thế thực tế vẫn thuộc về những doanh nghiệp có quy mô đủ lớn, sản phẩm phù hợp với nhu cầu trong nước và sức khỏe tài chính tốt.
Với Hòa Phát, chu kỳ mới đến trong thời điểm doanh nghiệp có thêm công suất, thị phần nội địa vững và khả năng kiểm soát chi phí tốt hơn. Trong khi đó, một số doanh nghiệp khác vẫn cần thêm thời gian để xử lý áp lực xuất khẩu, chi phí tài chính hoặc quá trình tái cơ cấu hoạt động. Vì vậy, câu chuyện của ngành thép năm 2026 không chỉ là sự trở lại của một chu kỳ tăng trưởng, mà còn là sự sàng lọc rõ hơn về năng lực cạnh tranh giữa các doanh nghiệp trong ngành.
Nguồn: https://kinhtechungkhoan.vn/chu-ky-thep-tro-lai-cuoc-dua-cua-cac-doanh-nghiep-thep-re-huong-1445907.html
