Chứng khoán VIX: Tăng vốn nhanh và bài toán duy trì hiệu quả kinh doanh

Sau năm lợi nhuận thăng hoa

Thị trường chứng khoán Việt Nam đang bước vào giai đoạn bản lề khi chuẩn bị đón dòng vốn mới sau khi FTSE Russell chính thức nâng hạng Việt Nam lên nhóm thị trường mới nổi thứ cấp. Đây được kỳ vọng là cú huých mang tính cấu trúc, không chỉ giúp thu hút thêm dòng vốn ngoại mà còn thúc đẩy quá trình định giá lại toàn thị trường trong trung và dài hạn.

Trong bối cảnh đó, tăng vốn không còn đơn thuần là lựa chọn mà đã trở thành cuộc đua của các công ty chứng khoán nhằm mở rộng quy mô hoạt động và gia tăng lợi thế cạnh tranh. Chứng khoán VIX là một trong những doanh nghiệp đẩy mạnh quá trình tăng vốn.

Nếu năm 2020 vốn điều lệ của Chứng khoán VIX mới đạt 1.277 tỷ đồng thì đến nay đã tăng lên gần 24.503 tỷ đồng, gấp hơn 18 lần chỉ sau vài năm. Quy mô vốn này đưa VIX vào nhóm ba công ty chứng khoán có vốn điều lệ lớn nhất thị trường, sau TCBS và SSI.

Việc liên tục tăng vốn giúp các công ty chứng khoán mở rộng dư địa tăng trưởng, đặc biệt ở hoạt động cho vay ký quỹ (margin). Theo quy định hiện hành, tổng dư nợ cho vay margin tối đa được phép bằng 200% vốn chủ sở hữu, vì vậy quy mô vốn càng lớn càng tạo dư địa mở rộng hoạt động cho vay ký quỹ.

Đến cuối quý I/2026, dư nợ cho vay ký quỹ toàn ngành chứng khoán ước đạt khoảng 420.000 tỷ đồng, mức cao nhất từ trước đến nay, cho thấy nhu cầu sử dụng đòn bẩy của nhà đầu tư vẫn ở mức cao bất chấp thanh khoản thị trường chưa thực sự bùng nổ.

Đối với Chứng khoán VIX, bên cạnh hoạt động cho vay, Công ty còn dành tỷ trọng lớn tài sản cho hoạt động đầu tư tự doanh. Tính đến ngày 31/3/2026, danh mục tài sản tài chính ghi nhận thông qua lãi/lỗ (FVTPL) đạt hơn 15.041 tỷ đồng, chiếm 50,8% tổng tài sản, trong khi dư nợ cho vay đạt 12.507 tỷ đồng, tương đương 42,3% tổng tài sản.

Điều này cho thấy mô hình kinh doanh của Chứng khoán VIX có nét khác biệt so với nhiều công ty chứng khoán thiên về môi giới. Trong đó, năm 2025, Chứng khoán VIX ghi nhận lợi nhuận sau thuế hơn 5.410 tỷ đồng, tăng 715,6% so với năm trước và là mức cao nhất trong lịch sử hoạt động của doanh nghiệp. Hiệu quả sinh lời cũng vượt xa mặt bằng chung ngành khi ROA đạt 20,12%, cao hơn nhiều mức bình quân 6,21%, còn ROE đạt 28,85%, gấp hơn hai lần mức trung bình ngành là 13,92%.

Bước sang quý I/2026, lợi nhuận ròng của Chứng khoán VIX đạt 138,4 tỷ đồng, giảm 62,8% so với cùng kỳ năm trước. Dù quy mô danh mục đầu tư tiếp tục được mở rộng, hiệu quả đầu tư chịu ảnh hưởng bởi diễn biến phân hóa của thị trường.

Tại thời điểm 31/3/2026, giá trị đầu tư gốc của chứng khoán niêm yết tăng lên 7.803,7 tỷ đồng và giá thị trường đạt 10.668,3 tỷ đồng, vẫn có lãi so với giá gốc, nhưng tốc độ tăng trưởng đã chậm lại (đầu năm, giá gốc đầu tư là 6.840,1 tỷ đồng và giá thị trường tương ứng 10.030,9 tỷ đồng). Trong đó, Công ty không công bố chi tiết danh mục đầu tư tại thời điểm này, song theo báo cáo cuối năm 2025, các khoản đầu tư lớn tập trung ở một số cổ phiếu như EIB, GEX, GEE, VPX, GEL…

Đây cũng là nhóm cổ phiếu có diễn biến kém tích cực trong nửa đầu năm 2026, khi dòng tiền trên thị trường chủ yếu tập trung vào một số cổ phiếu vốn hóa lớn như VIC và VHM. Việc nhiều khoản đầu tư trong danh mục chưa phục hồi như kỳ vọng đã tạo áp lực lên hoạt động tự doanh.

Thực tế, năm 2026, Chứng khoán VIX đặt kế hoạch lãi ròng giảm 48%, về 2.800 tỷ đồng. Kế hoạch này phản ánh cách tiếp cận thận trọng của ban lãnh đạo trước triển vọng thị trường, đồng thời cho thấy yêu cầu tiếp tục nâng cao hiệu quả sử dụng vốn sau giai đoạn tăng trưởng mạnh về quy mô.

Triển vọng dài hạn tích cực, cổ phiếu đang tích lũy

Tăng vốn là điều kiện cần để mở rộng quy mô, nhưng giá trị dành cho cổ đông cuối cùng vẫn được quyết định bởi hiệu quả sử dụng nguồn vốn.

Việc đặt kế hoạch lợi nhuận giảm mạnh được nhiều cổ đông quan tâm tại Đại hội đồng cổ đông thường niên 2026.

Trả lời cổ đông, Ban lãnh đạo Chứng khoán VIX cho biết, kế hoạch kinh doanh năm 2026 được xây dựng trên cơ sở đánh giá thận trọng về bối cảnh thị trường và kinh tế vĩ mô. Theo lãnh đạo Công ty, năm 2026 vẫn tiềm ẩn nhiều biến động từ cả yếu tố quốc tế lẫn trong nước. Với đặc thù hoạt động của ngành chứng khoán phụ thuộc lớn vào diễn biến thị trường, kế hoạch được xây dựng theo hướng có tính thách thức nhưng vẫn đảm bảo tính khả thi, đồng thời Ban điều hành sẽ nỗ lực hoàn thành các chỉ tiêu đã trình đại hội.

Thực tế, sự thận trọng này không phải không có cơ sở. Sau giai đoạn tăng nóng của năm 2025, thanh khoản thị trường trong nửa đầu năm 2026 có dấu hiệu chững lại, trong khi mặt bằng giá nhiều cổ phiếu điều chỉnh đáng kể. Với một công ty dành hơn 50% tổng tài sản cho hoạt động tự doanh như Chứng khoán VIX, biến động của thị trường sẽ tác động trực tiếp đến kết quả kinh doanh nhiều hơn so với các công ty chứng khoán có nguồn thu chủ yếu từ môi giới và cho vay ký quỹ.

Bên cạnh áp lực từ diễn biến thị trường, quy mô vốn tăng nhanh cũng đồng thời đặt ra yêu cầu tiếp tục duy trì hiệu quả sử dụng vốn thông qua các chỉ tiêu ROA và ROE sau khi chạm đỉnh lợi nhuận vào năm ngoái.

Ở chiều ngược lại, triển vọng trung và dài hạn của ngành chứng khoán vẫn được đánh giá tích cực nhờ những thay đổi mang tính cấu trúc của thị trường. Theo ước tính của SSI Research, sau khi Việt Nam được FTSE Russell nâng hạng, dòng vốn thụ động từ các quỹ ETF toàn cầu có thể đạt khoảng 1,67 tỷ USD.

Tại Đại hội đồng cổ đông năm 2026, ông Nguyễn Tuấn Dũng, Chủ tịch Hội đồng quản trị (nay là Tổng giám đốc) Chứng khoán VIX cho biết, quan điểm của Công ty là phải liên tục nâng cao năng lực tài chính để không bị bỏ lại phía sau trong cuộc cạnh tranh ngày càng gay gắt của ngành chứng khoán. Quy mô vốn quyết định trực tiếp năng lực cạnh tranh của một công ty chứng khoán, từ khả năng mở rộng hạn mức cho vay margin đến việc phục vụ các khách hàng tổ chức và khách hàng có nhu cầu giao dịch lớn.

“Đó cũng là lý do nhiều công ty chứng khoán liên tục tăng vốn trong thời gian qua. Tuy nhiên, đi cùng với tăng vốn, Ban điều hành phải đảm bảo lợi ích cho cổ đông, hướng tới duy trì EPS tối thiểu trên 1.000 đồng/cổ phiếu, tương đương mức sinh lời trên 10%, dù thông qua cổ tức hay các hình thức khác”, ông Dũng nhấn mạnh.

Ngoài lợi thế về quy mô vốn, Chứng khoán VIX còn đang mở rộng sang những lĩnh vực kinh doanh mới. Đáng chú ý, Công ty cổ phần Sàn giao dịch tài sản mã hóa VIX đã được chấp thuận là một trong năm đơn vị tham gia triển khai thí điểm thị trường tài sản số.

Dù vậy, triển vọng dài hạn tích cực vẫn chưa được phản ánh rõ vào diễn biến giá cổ phiếu. Sau khi lập đỉnh 33.400 đồng/cổ phiếu vào giữa tháng 10/2025, cổ phiếu VIX bước vào nhịp điều chỉnh và tích lũy trong nửa đầu năm 2026. Chốt phiên ngày 30/6/2026, thị giá còn 16.900 đồng/cổ phiếu, thấp hơn gần 50% so với vùng đỉnh và vẫn giao dịch dưới đường trung bình động MA200.

Diễn biến điều chỉnh của cổ phiếu phần nào phản ánh tâm lý thận trọng của nhà đầu tư trước triển vọng lợi nhuận dự kiến thấp hơn mức nền rất cao của năm trước, trong bối cảnh thanh khoản thị trường chưa cải thiện rõ rệt. Ngoài ra, khác với nhiều doanh nghiệp niêm yết khác, Chứng khoán VIX chưa có cổ đông lớn và cũng chưa ghi nhận hoạt động mua vào từ phía lãnh đạo trong giai đoạn cổ phiếu điều chỉnh.

Như vậy, tăng vốn là điều kiện cần để một công ty chứng khoán mở rộng quy mô và đón đầu các cơ hội mới của thị trường. Tuy nhiên, giá trị dành cho cổ đông cuối cùng vẫn được quyết định bởi khả năng sử dụng hiệu quả nguồn vốn đó. Với Chứng khoán VIX, sau giai đoạn tăng mạnh về quy mô vốn, trọng tâm sẽ là nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn để chuyển hóa lợi thế tài chính thành lợi thế cạnh tranh bền vững trong chu kỳ phát triển mới của thị trường chứng khoán.