Cổ phiếu ngành gạo vẫn kém hấp dẫn

Xuất khẩu tăng nhưng doanh nghiệp vẫn chịu nhiều sức ép

Năm 2025, thị trường gạo thế giới biến động mạnh khi Ấn Độ dỡ bỏ hoàn toàn các hạn chế xuất khẩu, khiến nguồn cung tăng nhanh và giá gạo toàn cầu chịu áp lực. Trong khi đó, Thái Lan ghi nhận xuất khẩu sụt giảm mạnh, còn Việt Nam chịu tác động kép từ cạnh tranh về giá của Ấn Độ và chính sách siết nhập khẩu của một số thị trường.

Bước sang năm 2026, ngành gạo vẫn đối mặt với môi trường cạnh tranh gay gắt. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong 6 tháng đầu năm, Việt Nam xuất khẩu khoảng 5,2 triệu tấn gạo, thu về 2,38 tỷ USD, tăng 9,9% về sản lượng nhưng giảm 2,5% về giá trị so với cùng kỳ. Điều này cho thấy giá xuất khẩu bình quân tiếp tục giảm, dù sản lượng tăng. Philippines vẫn là thị trường lớn nhất, chiếm khoảng 45% tổng kim ngạch xuất khẩu, tiếp theo là Trung Quốc và Ghana.

Diễn biến này phản ánh thực tế quen thuộc của ngành gạo: doanh nghiệp có thể tăng doanh số, nhưng lợi nhuận chưa chắc cải thiện tương ứng do chịu áp lực từ giá bán giảm, chi phí logistics, chi phí tài chính và cạnh tranh quốc tế.

Dù vậy, nhiều doanh nghiệp vẫn tìm hướng đi mới nhằm nâng cao giá trị gia tăng. Tập đoàn Giống cây trồng Việt Nam (Vinaseed, mã NSC), doanh nghiệp có hai mảng kinh doanh chính là giống cây trồng và xuất khẩu gạo, đang đẩy mạnh mở rộng thị trường sang Trung Quốc, Mỹ, đồng thời quy hoạch vùng nguyên liệu chất lượng cao để hướng tới xuất khẩu vào Nhật Bản.

Khoảng cách giữa triển vọng xuất khẩu và diễn biến cổ phiếu phản ánh những thách thức nội tại như biên lợi nhuận thấp, tính chu kỳ cao và áp lực tái cơ cấu tại nhiều doanh nghiệp.

Theo lãnh đạo doanh nghiệp, chiến lược không còn tập trung vào tăng sản lượng đơn thuần mà chuyển sang phát triển gạo chất lượng cao, ứng dụng công nghệ và xây dựng thương hiệu nhằm gia tăng giá trị. Năm 2026, doanh nghiệp đặt mục tiêu doanh thu 2.850 tỷ đồng, tăng 24% so với năm trước, lợi nhuận trước thuế đạt 315 tỷ đồng, tăng 14%, đồng thời vẫn tính đến các rủi ro thời tiết có thể ảnh hưởng đến năng suất.

Tương tự, Công ty cổ phần Nông nghiệp công nghệ cao Trung An (Trung An, mã TAR) tiếp tục theo đuổi chiến lược phát triển gạo chất lượng cao và gạo phát thải thấp. Doanh nghiệp đang tham gia xây dựng khoảng 20.000 ha vùng nguyên liệu tại Tứ giác Long Xuyên, đồng thời tái cơ cấu tài chính, làm việc với các ngân hàng để cơ cấu lại các khoản vay và thoái vốn khỏi một số công ty con nhằm giảm chi phí lãi vay.

Dù vậy, mục tiêu lợi nhuận của Trung An vẫn khá khiêm tốn khi năm 2026 doanh nghiệp chỉ đặt kế hoạch lãi sau thuế 12 tỷ đồng trên doanh thu hợp nhất 3.500 tỷ đồng, phản ánh đặc điểm biên lợi nhuận thấp của ngành.

Định giá thấp vẫn khó hút dòng tiền

Trái ngược với tăng trưởng xuất khẩu, nhóm cổ phiếu ngành gạo vẫn diễn biến khá trầm lắng trên thị trường chứng khoán.

Hiện chỉ cổ phiếu NSC duy trì giao dịch trên mệnh giá, trong khi TAR, LTG, AGM hay FCS đều đang ở dưới mệnh giá. Riêng cổ phiếu LTG đang trong diện cảnh báo và bị hạn chế giao dịch do doanh nghiệp chưa công bố báo cáo tài chính năm 2024 và 2025.

Về định giá, nhiều cổ phiếu đang ở mức rất thấp. TAR có P/B khoảng 0,21 lần, LTG có P/B 0,24 lần và P/E khoảng 2,87 lần, NSC giao dịch với P/B 0,82 lần và P/E 5,66 lần.

Tuy nhiên, mức định giá thấp chưa đủ tạo sức hút khi nhà đầu tư vẫn lo ngại về triển vọng lợi nhuận cũng như sức khỏe tài chính của các doanh nghiệp.

Ngoài trường hợp Công ty cổ phần Xuất nhập khẩu An Giang (mã AGM) thua lỗ kéo dài, Công ty cổ phần Tập đoàn Lộc Trời (mã LTG) là ví dụ điển hình về những khó khăn của ngành. Từng là một trong những doanh nghiệp xuất khẩu gạo hàng đầu Việt Nam, Lộc Trời đã trải qua hai năm nhiều biến động về tài chính, công nợ và quản trị. Tại Đại hội đồng cổ đông bất thường ngày 11/5/2026, ban lãnh đạo cho biết doanh nghiệp đang triển khai tái cấu trúc, làm việc với TPBank và MB để cơ cấu lại các khoản vay, đồng thời được cấp hạn mức tài trợ khoảng 1.500 tỷ đồng nhằm bổ sung vốn lưu động. Lộc Trời cũng đặt mục tiêu hoàn thành báo cáo tài chính kiểm toán trong quý III/2026 sau khi thay đổi đơn vị kiểm toán.

Trong khi đó, Trung An cũng đang xử lý các tồn tại pháp lý, tái cơ cấu hoạt động và nguồn vốn. Công ty đánh giá triển vọng phục hồi trong năm 2026 tích cực hơn nhờ nền tảng xuất khẩu gạo chất lượng cao, song quá trình chuyển đổi vẫn cần thêm thời gian để phản ánh vào kết quả kinh doanh. Doanh nghiệp dự kiến thoái vốn tại Trung An Kiên Giang nhằm giảm những bất lợi của mô hình công ty mẹ – công ty con, đặc biệt là chi phí lãi vay, đồng thời làm việc với các ngân hàng để cơ cấu lại nguồn vốn và bổ sung vốn lưu động.

Ngay cả những doanh nghiệp hoạt động ổn định cũng cho thấy đặc trưng biên lợi nhuận mỏng của ngành. Công ty cổ phần Lương thực TP.HCM (mã FCS) năm 2025 đạt hơn 328 tỷ đồng doanh thu nhưng lợi nhuận chỉ hơn 230 triệu đồng. Năm 2026, doanh nghiệp đặt mục tiêu doanh thu gần 390 tỷ đồng nhưng kế hoạch lợi nhuận sau thuế chỉ vỏn vẹn 205 triệu đồng. Biến động tỷ giá, lãi suất, chi phí vốn và chính sách tín dụng tiếp tục là những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh doanh.

Theo các chuyên gia, cổ phiếu ngành gạo mang tính chu kỳ cao do chịu tác động của giá nông sản thế giới, chính sách xuất khẩu, điều kiện thời tiết và biến đổi khí hậu. Trong khi đó, biên lợi nhuận thấp khiến doanh nghiệp khó tạo ra mức tăng trưởng lợi nhuận đột biến ngay cả khi xuất khẩu thuận lợi.

Về dài hạn, triển vọng của ngành vẫn nằm ở xu hướng phát triển gạo chất lượng cao, gạo phát thải thấp và xây dựng thương hiệu tại các thị trường cao cấp. Tuy nhiên, để nhóm cổ phiếu này trở nên hấp dẫn hơn, nhà đầu tư sẽ cần thấy những cải thiện rõ nét về lợi nhuận, dòng tiền và chất lượng quản trị doanh nghiệp, thay vì chỉ dựa vào tăng trưởng sản lượng xuất khẩu.