“Cửa sổ IPO” đang khép lại khi thị trường chứng khoán bớt hào hứng?

“Cửa sổ IPO” đang khép lại khi thị trường chứng khoán bớt hào hứng?

Khi khẩu vị rủi ro của giới đầu tư suy giảm, làn sóng IPO vừa mới manh nha đã đối diện nguy cơ bị trì hoãn.

Gần một năm qua là khoảng thời gian đánh dấu sự trở lại của những thương vụ IPO bom tấn sau giai đoạn dài trầm lắng. Cơn sóng này xuất hiện đúng vào lúc Việt Nam bắt đầu theo đuổi mục tiêu tăng trưởng kinh tế 10% mỗi năm. Đây là một tham vọng đòi hỏi nhu cầu vốn tài trợ cực lớn, khi các dự án dài hạn không thể tiếp tục chỉ dựa vào kênh tín dụng ngân hàng mà cần mở rộng sang các kênh huy động khác, trong đó thị trường chứng khoán đóng vai trò quan trọng. Tới nay, dù số lượng thương vụ IPO chưa nhiều, những tín hiệu ban đầu vẫn đủ để khơi dậy kỳ vọng về một chu kỳ huy động vốn mới trên sàn chứng khoán.

Tuy nhiên, các diễn biến trong những tháng gần đây bắt đầu cho thấy thực tế luôn khó lường hơn nhiều so với kỳ vọng.

Trong một môi trường toàn cầu đầy biến động, thị trường chứng khoán Việt Nam đã chuyển trạng thái rất nhanh từ sự hào hứng và tinh thần sẵn sàng đón nhận các thương vụ mới, để sang với tâm lý thận trọng và giao dịch kém sôi động.

Dòng tiền nội địa đã suy yếu rõ rệt kể từ khi vấn đề thanh khoản hệ thống ngân hàng đẩy mặt bằng lãi suất tăng lên. Thanh khoản giao dịch bình quân tại sàn HOSE trong tháng 6/2026 đã giảm xuống mức 18.4 ngàn tỷ đồng/phiên, thấp nhất trong vòng 16 tháng. Mặt bằng giá cổ phiếu, nếu loại trừ tác động của số ít mã vốn hóa lớn chi phối, thì thực tế cũng đã điều chỉnh trên diện rộng.

Song song đó, bất chấp các nỗ lực nâng hạng thị trường, dòng vốn ngoại không những chưa quay trở lại như kỳ vọng, mà ngược lại còn tiếp tục rút ròng ở tốc độ kỷ lục – gần 79 ngàn tỷ đồng tại sàn HOSE chỉ trong nửa đầu năm.

Khi cả dòng tiền nội và ngoại đều gặp khó, các điều kiện thị trường dĩ nhiên trở nên khắt khe hơn đối với những kế hoạch chào bán IPO và niêm yết. Tình hình này tạo nên nguy cơ rằng những thương vụ đã đánh tiếng trước đây sẽ phải trì hoãn để chờ đợi một bối cảnh thị trường thuận lợi hơn.

Trường hợp của CTCP Đầu tư Điện Máy Xanh (DMX) mới đây là ví dụ điển hình cho thấy thị trường bắt đầu giảm ưa chuộng các giao dịch IPO.

Xét về nền tảng, công ty thành viên của MWG là một doanh nghiệp sở hữu những lợi thế hiếm có khi chào bán cổ phần. Đây không hẳn là một thực thể mang tính tư nhân hoàn toàn, mà thay vào đó là đơn vị quản lý mảng chủ lực của MWG – một Blue Chip đã niêm yết kể từ năm 2014, có lịch sử đủ dày trên sàn chứng khoán để tạo niềm tin ngay từ đầu với nhà đầu tư. Họ có tất cả, từ vị thế đầu ngành tuyệt đối, uy tín của ban lãnh đạo, hiệu quả kinh doanh, cho đến việc đã được kiểm tra sức chống chịu trong giai đoạn khó khăn.

Tuy nhiên, ngay cả với chừng đó yếu tố hậu thuẫn, doanh nghiệp vẫn chấp nhận một mức định giá IPO tương đối “phải chăng”. Theo dự phóng của đơn vị tư vấn Vietcap cũng như từ phía DMX, mức P/E forward cho năm 2026 đối với cổ phiếu DMX chỉ vào khoảng 10-12 lần.

Trong cuộc phỏng vấn với chúng tôi, Tổng Giám đốc DMX – ông Đoàn Văn Hiểu Em cho biết, các điều kiện thị trường đã có sự khác biệt đáng kể giữa thời điểm họ quyết định triển khai IPO và thời điểm bắt đầu chào bán cổ phần ra công chúng. Tuy vậy, Công ty vẫn phải chấp nhận các điều kiện khách quan để triển khai theo đúng kế hoạch về thời gian.

“Chúng tôi bắt tay làm IPO từ tháng 12 năm trước và thời gian dự kiến đến khi hoàn thành niêm yết chỉ gói gọn trong 9 tháng. Đó là một tốc độ kinh khủng khi đưa một công ty tỷ đô lên sàn. Nhưng từ lúc chúng tôi nộp hồ sơ tới nay thì đã có vài cột mốc làm cho thị trường này chao đảo. Từ chính sách thuế của ông Trump đến sự việc ở eo biển Hormuz, mỗi lần như vậy là một cú sốc rất lớn” – ông Hiểu Em chia sẻ.

Không riêng đội ngũ DMX, tất cả người tham gia thị trường đều có thể cảm nhận được việc thời thế xoay vần liên tục trong một năm rưỡi đầu tiên của nhiệm kỳ Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Khi thị trường vừa mới tạm quên mối lo về căng thẳng tỷ giá, phần nào cảm nhận sự ổn định hơn về chính sách thuế quan toàn cầu, thì xung đột địa chính trị lại leo thang thành một cuộc chiến tranh tại Trung Đông, trong khi nguy cơ khủng hoảng năng lượng lại tạo nên một cú sốc lạm phát mới. Những cơn địa chấn liên tiếp này không chỉ ảnh hưởng đến triển vọng tăng trưởng kinh tế, mà còn tác động trực tiếp đến tâm lý trên thị trường tài chính.

“Với rất nhiều những thay đổi (vĩ mô), tình hình bây giờ chưa chắc đã đúng như thứ mà mình từng hoạch định. Nhưng tới ngày, tới giờ thì chúng tôi phải thực thi (IPO)” – ông Hiểu Em của DMX chia sẻ. Theo ông, thị trường hiện nay đang ở trạng thái “kẹt cứng” về nguồn tiền, dẫn đến việc nhà đầu tư phải cân đối nguồn vốn từ nơi khác nếu muốn tham gia mua cổ phần chào bán.

Trong thương vụ IPO mới nhất của DMX, Doanh nghiệp vẫn huy động được 13.3 ngàn tỷ đồng, tương ứng khoảng 93% lượng vốn dự kiến. Tuy nhiên, trong cơ cấu dòng tiền tham gia, khoảng 73% đến từ các tổ chức nước ngoài và 17% đến từ các tổ chức trong nước, trong khi tỷ trọng giải ngân của nhà đầu tư cá nhân chỉ rất hạn chế ở mức 3%.

Cấu trúc đó phản ánh một sự thay đổi đáng chú ý trên thị trường IPO. Nếu như những thương vụ của các công ty chứng khoán vào cuối năm 2025 còn được dòng tiền nội địa thúc đẩy, đặc biệt là nhà đầu tư cá nhân, thì hiện tại lực lượng này gần như đã rút lui. IPO lúc này không còn là cuộc chơi của đám đông mà phụ thuộc nhiều hơn vào các nhà đầu tư tổ chức – trong khi chính dòng vốn này cũng đã trở nên thận trọng hơn.

Đối với các thương vụ IPO chưa diễn ra, việc tái lập thành tích hút vốn nước ngoài như DMX là không hề dễ dàng. Điều này là bởi DMX hưởng lợi từ sức hút của công ty mẹ MWG – một trong số ít doanh nghiệp vẫn còn duy trì được sự quan tâm của khối ngoại, thể hiện qua tỷ lệ sở hữu nước ngoài tiệm cận mức tối đa, trong khi phần lớn các cổ phiếu khác trên sàn đều đang đối mặt áp lực bán ròng kéo dài.

Cân nhắc về bối cảnh, việc trì hoãn IPO để quan sát có thể là một lựa chọn hợp lý với các doanh nghiệp đang có ý định. Bởi hiện hữu trên thị trường lúc này, ngay cả những cổ phiếu của các doanh nghiệp với bề dày niêm yết, có kết quả kinh doanh và triển vọng khả quan cũng chẳng được thị trường định giá cao, thậm chí còn ghi nhận xu hướng giảm giá. Mặt bằng P/E toàn thị trường đang co lại, phản ánh việc giới đầu tư thu hẹp trong khẩu vị rủi ro và trở nên khó bị thuyết phục bởi các câu chuyện tăng trưởng nằm xa trong tương lai.

Thừa Vân

FILI

– 08:00 08/07/2026