Doanh nghiệp e ngại “niềm tin số” trở thành mục tiêu tấn công mới

Đây cũng là vấn đề được nhiều doanh nghiệp trao đổi tại Diễn đàn Digital Trust in Finance 2026, khi rủi ro trong lĩnh vực tài chính được cho là đang dịch chuyển từ hạ tầng công nghệ sang dữ liệu, hành vi người dùng và khả năng thao túng tâm lý trên môi trường số.

Niềm tin tài chính đang dịch chuyển lên môi trường dữ liệu

Chia sẻ tại Diễn đàn, ông Nguyễn Hưng – Tổng Giám đốc TPBank cho biết, thay đổi lớn nhất của ngành ngân hàng hiện nay không nằm ở việc xuất hiện thêm ứng dụng hay dịch vụ số, mà nằm ở việc toàn bộ hoạt động giao dịch và niềm tin tài chính đang dịch chuyển lên môi trường dữ liệu.

Nếu trước đây khách hàng đánh giá mức độ an toàn của ngân hàng thông qua trụ sở, quầy giao dịch hay hệ thống lưu trữ vật lý, thì hiện nay phần lớn trải nghiệm tài chính lại diễn ra trên điện thoại.

Theo lãnh đạo TPBank, hiện hơn 90% giao dịch trong hệ thống ngân hàng được thực hiện trên kênh số; riêng tại TPBank, tỷ lệ này đã lên tới khoảng 99%. Điều đó đồng nghĩa phần lớn hoạt động tài chính hiện nay được vận hành thông qua dữ liệu và thuật toán thay vì giao dịch trực tiếp như trước đây.

Tuy nhiên, sự thuận tiện đó cũng khiến rủi ro lan truyền nhanh hơn nhiều so với mô hình ngân hàng truyền thống. Theo ông Nguyễn Hưng, trước đây quá trình xử lý giao dịch thường tồn tại một khoảng “độ trễ” nhất định để ngân hàng kiểm tra, đối soát và phát hiện bất thường.

Nhưng với hệ thống thanh toán tức thời hiện nay, dòng tiền có thể được phân tán qua nhiều lớp tài khoản chỉ trong thời gian rất ngắn. “Tiền đi càng nhanh thì rủi ro cũng tăng theo tốc độ đó”, lãnh đạo TPBank nhận định.

Đại diện doanh nghiệp cũng lo ngại, khi tốc độ giao dịch và mức độ tinh vi của các hình thức giả mạo ngày càng gia tăng, khả năng kiểm soát thủ công gần như không còn hiệu quả.

Với hàng triệu giao dịch phát sinh mỗi ngày, các ngân hàng buộc phải sử dụng AI để phân tích dữ liệu, nhận diện hành vi bất thường và phát hiện rủi ro theo thời gian thực.

Lãnh đạo TPBank cho rằng niềm tin số hiện nay là sự tổng hòa giữa “Công nghệ an toàn” và “Cảm xúc an tâm”, trong đó ngân hàng nào khiến khách hàng cảm thấy “an toàn khi chạm” sẽ là đơn vị có lợi thế trong cuộc đua chuyển đổi số.

Từ thực tiễn triển khai tại TPBank, ông Nguyễn Hưng chia sẻ nhiều ứng dụng AI đang được đưa vào vận hành nhằm củng cố 3 trụ cột cốt lõi của niềm tin số gồm: sự minh bạch, an toàn & bảo mật và tính sẵn sàng vận hành liên tục. Các công nghệ như AI Chatbot, nhận diện khuôn mặt, chống giả mạo Liveness Detection, phát hiện giao dịch bất thường theo thời gian thực hay tự động hóa RPA đang góp phần nâng cao trải nghiệm khách hàng và tăng cường năng lực quản trị rủi ro.

Đặc biệt, ông nhấn mạnh rằng tương lai sẽ thuộc về những hệ sinh thái tài chính kết nối, minh bạch và đáng tin cậy – nơi niềm tin được đảm bảo xuyên suốt toàn bộ hành trình giao dịch và cần được xây dựng bằng sự hợp tác đa bên giữa ngân hàng, doanh nghiệp công nghệ và cơ quan quản lý.

Tạo dựng “niềm tin giả” trở nên dễ hơn bao giờ

Nếu TPBank nhìn thấy áp lực từ tốc độ giao dịch và khả năng kiểm soát dòng tiền theo thời gian thực, thì các doanh nghiệp công nghệ tài chính lại lo ngại nhiều hơn về việc AI đang làm thay đổi cách thức tội phạm mạng tạo dựng lòng tin với người dùng.

Ông Nguyễn Mạnh Tường – Đồng sáng lập, Đồng Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Tổng Giám đốc Tập đoàn Công nghệ Tài chính MoMo bày tỏ, “thứ kẻ xấu đang tấn công không chỉ là tài chính mà còn là niềm tin của con người”.

Theo lãnh đạo doanh nghiệp này, AI đang khiến việc tạo dựng “niềm tin giả” trở nên dễ dàng hơn chưa từng có. Nếu trước đây hacker cần nhiều thời gian để xây dựng một kịch bản lừa đảo, thì hiện nay công nghệ deepfake có thể giả giọng nói, khuôn mặt hay video chỉ trong vài giây.

Trong khi đó, AI tạo sinh giúp việc tạo email, tin nhắn hay nội dung giả mạo trở nên nhanh hơn và gần như không còn rào cản kỹ thuật. Theo số liệu được MoMo dẫn lại, số vụ tấn công deepfake trong năm 2024 tăng hơn 2.137% so với năm trước, trong khi phishing sử dụng AI giúp tạo email lừa đảo nhanh hơn khoảng 40% so với phương thức truyền thống.

Theo đại diện của MoMo, điều nguy hiểm nhất hiện nay là người dùng ngày càng khó phân biệt thật – giả trên môi trường số, trong khi các giao dịch tài chính lại được thực hiện gần như tức thời.

Dữ liệu nội bộ được MoMo công bố tại diễn đàn cho biết hơn 90% số tiền lừa đảo trên nền tảng xuất phát từ việc người dùng tự thực hiện giao dịch sau khi bị thao túng tâm lý. Điều đó phản ánh mô hình phòng chống gian lận truyền thống đang dần mất hiệu quả, khi rủi ro hiện không còn chủ yếu nằm ở việc hệ thống có bị tấn công hay không, mà ở việc người dùng bị dẫn dụ để tự chuyển tiền.

Từ góc nhìn của doanh nghiệp, đây cũng là lý do các hệ thống chống gian lận hiện không còn chỉ tập trung vào việc “chặn giao dịch”, mà phải chuyển sang nhận diện hành vi và can thiệp vào đúng thời điểm người dùng có dấu hiệu bị thao túng.

Theo MoMo, hơn 90% giá trị của hệ thống chống gian lận hiện không nằm ở bản thân mô hình AI, mà ở khả năng xây dựng hệ thống công nghệ đủ lớn để phân tích dữ liệu theo thời gian thực và thấu hiểu hành vi người dùng nhằm can thiệp “đúng lúc, đúng người, đúng cách”.

Tuy nhiên, theo các doanh nghiệp tham gia Diễn đàn, vấn đề lớn nhất hiện nay là mỗi tổ chức mới chỉ nhìn thấy một phần của “bức tranh lừa đảo” và vẫn đang hành động tương đối độc lập. Trong khi đó, các hoạt động lừa đảo thường diễn ra đa nền tảng còn dòng tiền có thể bị rút khỏi hệ thống chỉ trong chưa đầy 30 phút sau giao dịch.

Trong kỷ nguyên AI, “niềm tin số” không còn chỉ là câu chuyện công nghệ hay bảo mật dữ liệu, mà đang trở thành một dạng “hạ tầng mềm” của nền kinh tế số. Khi các giao dịch tài chính ngày càng tức thời còn các hình thức giả mạo ngày càng tinh vi hơn, khả năng bảo vệ niềm tin của người dùng sẽ quyết định mức độ an toàn của toàn bộ hệ thống tài chính số.