Đừng để Trung tâm Tài chính Quốc tế trở thành một “ốc đảo tài chính”

Đừng để Trung tâm Tài chính Quốc tế trở thành một “ốc đảo tài chính” 

Việc luật hóa các cơ chế phát triển Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TPHCM là bước tiến quan trọng. Tuy nhiên, để Trung tâm thực sự trở thành cửa ngõ dẫn vốn quốc tế vào nền kinh tế, dự thảo Luật Phát triển đô thị cần bổ sung hai mắt xích then chốt: cơ chế kết nối dịch vụ tài chính với các tổ chức ngoài ranh giới Trung tâm và cơ sở pháp lý cho việc hình thành Sở giao dịch chứng khoán quốc tế.

Trong quá trình xây dựng một trung tâm tài chính quốc tế, điều khó nhất không phải là tạo ra một khu vực có nhiều ưu đãi, cũng không phải chỉ là thu hút các ngân hàng, quỹ đầu tư hay công ty tài chính đến đặt văn phòng. Thách thức lớn hơn là thiết kế được một hệ thống pháp lý và hạ tầng thị trường đủ khả năng biến sự hiện diện của các định chế tài chính thành những dòng vốn thực tế đi vào nền kinh tế.

Đây cũng là vấn đề cần được đặt ra khi Quốc hội xem xét dự thảo Luật Phát triển đô thị, trong đó có các nội dung liên quan đến Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TPHCM.

Việc đưa các cơ chế phát triển Trung tâm vào một đạo luật là cần thiết và cần được ủng hộ. Tuy nhiên, nếu chỉ luật hóa các ưu đãi mà chưa giải quyết đầy đủ khả năng kết nối giữa Trung tâm với nền kinh tế trong nước, VIFC có thể rơi vào tình trạng có tổ chức tài chính, có cơ chế đặc thù, nhưng thiếu khách hàng, thiếu sản phẩm và thiếu thị trường để vận hành.

Nói cách khác, Trung tâm có nguy cơ trở thành một “ốc đảo tài chính” nằm trong nền kinh tế nhưng chưa thực sự kết nối với nhu cầu vốn của nền kinh tế.

Thành phố có dòng hàng hóa lớn nhưng dòng tài chính chưa ở lại

TPHCM có nền tảng thuận lợi để phát triển một trung tâm tài chính quốc tế. Đến hết quý 1/2026, dư nợ tín dụng trên địa bàn Thành phố đạt hơn 5.34 triệu tỷ đồng, chiếm 27.84% tổng dư nợ toàn hệ thống. Quy mô huy động vốn của TPHCM và Đồng Nai đạt hơn 6.03 triệu tỷ đồng. Quy mô vốn hóa thị trường chứng khoán Việt Nam đến giữa tháng 5/2026 đạt khoảng 410 tỷ USD.

Thành phố đồng thời là trung tâm lớn nhất cả nước về thương mại, dịch vụ, logistics, ngân hàng, chứng khoán và đầu tư. Đáng chú ý, mỗi năm có lượng hàng hóa trị giá hơn 1,000 tỷ USD đi qua hệ thống cảng biển khu vực Thành phố Hồ Chí Minh, nhưng phần lớn các giao dịch tài chính liên quan vẫn được thực hiện ở nước ngoài.

Đằng sau mỗi dòng hàng hóa là một chuỗi dịch vụ tài chính gồm thanh toán quốc tế, tín dụng thương mại, bảo hiểm, tái bảo hiểm, tài trợ chuỗi cung ứng, phòng ngừa rủi ro tỷ giá, lãi suất và giá hàng hóa. Nếu những dịch vụ này chủ yếu được thực hiện tại Singapore, Hong Kong, Dubai hoặc các trung tâm tài chính khác, Việt Nam mới chỉ giữ lại được phần giá trị của hoạt động sản xuất và logistics, trong khi phần giá trị tài chính tiếp tục chảy ra bên ngoài.

VIFC-HCMC được hình thành chính là để từng bước khắc phục khoảng trống đó. Trung tâm phải tạo điều kiện để các giao dịch tài chính gắn với nền kinh tế Việt Nam được cấu trúc, thu xếp, phát hành, giao dịch và quản lý ngay tại Việt Nam.

Muốn làm được điều này, luật phải tạo ra một chiếc cầu nối rõ ràng giữa các thành viên của VIFC và nhu cầu sử dụng dịch vụ của Chính phủ, chính quyền địa phương, doanh nghiệp cũng như các tổ chức trong nước.

Ủng hộ việc luật hóa cơ chế phát triển VIFC

Trước khi có Nghị quyết số 222/2025/QH15, Việt Nam chưa có một khuôn khổ pháp lý riêng, đủ sức cạnh tranh quốc tế về ngoại hối, thuế, lao động, giải quyết tranh chấp và cung cấp dịch vụ tài chính xuyên biên giới. Hạ tầng thể chế, hệ thống giám sát và nguồn nhân lực tài chính đạt chuẩn quốc tế cũng còn nhiều hạn chế.

Vì vậy, việc dự thảo Luật Phát triển đô thị kế thừa và cụ thể hóa các cơ chế đã được Quốc hội thông qua tại Nghị quyết số 222 là một bước tiến quan trọng.

Đáng chú ý, dự thảo tạo cơ sở để Hội đồng nhân dân Thành phố quy định việc phát hành trái phiếu đô thị, trái phiếu công trình tại Trung tâm nhằm huy động vốn cho các dự án trọng điểm. Việc đưa cơ chế này vào luật giúp tăng tính ổn định, dài hạn và bảo đảm sự gắn kết giữa phát triển trung tâm tài chính với nhu cầu đầu tư hạ tầng đô thị.

Các cơ chế ưu đãi về thuế, thu hút chuyên gia nước ngoài, thị thực, giấy phép lao động, đầu tư hạ tầng và quyền chủ động quyết định một số khoản phí, lệ phí trong Trung tâm cũng là những điều kiện cần thiết để nâng cao năng lực cạnh tranh của VIFC.

Tuy nhiên, ưu đãi mới chỉ giải quyết câu hỏi làm thế nào để thu hút các tổ chức tài chính đến Trung tâm. Dự thảo cần giải quyết tiếp câu hỏi quan trọng hơn: sau khi đến Trung tâm, các tổ chức đó sẽ cung cấp dịch vụ cho ai và bằng cách nào dòng vốn quốc tế có thể đi vào các dự án của Việt Nam?

Cần một “cổng kết nối” có kiểm soát với bên ngoài VIFC

Một trong những nội dung cần được bổ sung là cho phép Chính phủ, chính quyền địa phương và các tổ chức trong nước đủ điều kiện được sử dụng dịch vụ của thành viên VIFC để phục vụ hoạt động huy động vốn quốc tế.

Theo các quy định hiện hành, khả năng cung cấp dịch vụ của thành viên Trung tâm cho “phần còn lại của Việt Nam” đang bị giới hạn. Trong phạm vi Thành phố Hồ Chí Minh cũng sẽ có nhiều doanh nghiệp, tổ chức và dự án không phải là thành viên VIFC.

Nếu các chủ thể này không thể sử dụng dịch vụ của ngân hàng đầu tư, công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ, tổ chức tư vấn và các định chế trung gian trong VIFC, Trung tâm sẽ rất khó thực hiện chức năng dẫn vốn.

Khi đó, một doanh nghiệp Việt Nam muốn huy động vốn quốc tế vẫn phải đến một trung tâm tài chính nước ngoài để thuê đơn vị tư vấn, bảo lãnh phát hành, phân phối và niêm yết. Chính quyền địa phương muốn phát hành trái phiếu quốc tế cũng phải sử dụng phần lớn hệ sinh thái dịch vụ ở nước ngoài.

VIFC có thể thu hút được các tổ chức tài chính đến đặt trụ sở nhưng chính các giao dịch lớn liên quan đến Việt Nam lại tiếp tục được thực hiện bên ngoài Việt Nam. Đây là nghịch lý cần được xử lý ngay từ khi hoàn thiện luật.

Vì vậy, dự thảo có thể bổ sung nguyên tắc theo hướng: “Chính phủ, chính quyền Thành phố và các tổ chức trong nước, nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện phát hành, được sử dụng dịch vụ tài chính và dịch vụ hỗ trợ của thành viên VIFC phù hợp với giấy phép, trong phạm vi phục vụ hoạt động phát hành, niêm yết và giao dịch chứng khoán nhằm thu hút vốn quốc tế.”

Đây không phải là việc mở cửa hoàn toàn thị trường tài chính trong nước. Thành viên VIFC không mặc nhiên được cung cấp mọi loại dịch vụ cho mọi khách hàng trên toàn lãnh thổ.

Phạm vi kết nối có thể được giới hạn theo mục tiêu, đối tượng, sản phẩm và điều kiện cụ thể. Hoạt động cung cấp dịch vụ phải gắn với huy động vốn quốc tế và chịu sự giám sát về ngoại hối, phòng, chống rửa tiền, công bố thông tin, bảo vệ nhà đầu tư và an toàn hệ thống.

Thiết kế này tạo ra một luồng vốn đi vào có kiểm soát. Nhà đầu tư quốc tế và các định chế tài chính trong VIFC có thể cung cấp vốn, còn doanh nghiệp và dự án trong nước có thêm cơ hội tiếp cận các nguồn vốn trung và dài hạn.

Có phát hành nhưng không có thị trường thứ cấp thì khó hút vốn dài hạn

Mắt xích thứ hai cần được bổ sung là cơ sở pháp lý cho Sở giao dịch chứng khoán quốc tế tại VIFC.

Trong huy động vốn, thị trường sơ cấp là nơi chứng khoán được phát hành lần đầu. Tuy nhiên, nhà đầu tư quốc tế không chỉ quan tâm đến chất lượng của tổ chức phát hành. Họ còn quan tâm liệu chứng khoán có thể được giao dịch lại hay không, mức độ thanh khoản thế nào, ai thực hiện lưu ký, thanh toán và bù trừ, cũng như quyền lợi của nhà đầu tư được bảo vệ ra sao.

Nếu không có thị trường thứ cấp, nhà đầu tư phải nắm giữ tài sản đến ngày đáo hạn hoặc tự tìm đối tác để chuyển nhượng. Rủi ro thanh khoản tăng lên và nhà đầu tư sẽ yêu cầu mức lợi suất cao hơn. Điều này làm tăng chi phí vốn của doanh nghiệp và chính quyền địa phương.

Do đó, muốn huy động được nguồn vốn lớn và có kỳ hạn dài, VIFC phải có cả thị trường sơ cấp và thị trường thứ cấp.

Sở giao dịch chứng khoán quốc tế không chỉ là một địa điểm giao dịch. Đây là hạ tầng kết nối người cần vốn với nhiều nhóm nhà đầu tư, từ ngân hàng, quỹ đầu tư, công ty bảo hiểm đến quỹ hưu trí và nhà đầu tư tổ chức toàn cầu.

Thông qua thị trường thứ cấp, các khoản vốn nhỏ có thể được tập hợp thành nguồn lực lớn; dòng vốn ngắn hạn có thể được chuyển hóa thành nguồn vốn dài hạn; giá của tài sản được xác lập công khai và minh bạch hơn.

Nếu thiếu sở giao dịch quốc tế, các tổ chức trong nước sẽ khó phát hành ra công chúng những sản phẩm như trái phiếu quốc tế, cổ phiếu, chứng chỉ quỹ, sản phẩm tài chính xanh và các công cụ tài chính khác để huy động vốn từ nhà đầu tư quốc tế.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy Sở giao dịch là hạ tầng không thể thiếu

Các trung tâm tài chính quốc tế thế hệ mới đều gắn với một hệ thống hạ tầng thị trường tương đối hoàn chỉnh.

Tại Trung tâm Tài chính Quốc tế Dubai, Nasdaq Dubai hoạt động như một tổ chức hạ tầng thị trường được cấp phép và giám sát bởi Cơ quan Dịch vụ Tài chính Dubai. Mô hình này cho phép hoạt động giao dịch, bù trừ và giám sát được đặt trong cùng một hệ sinh thái pháp lý của Trung tâm.

Tại GIFT IFSC của Ấn Độ, các sở giao dịch, tổ chức bù trừ và tổ chức lưu ký được thiết kế riêng để phục vụ hoạt động tài chính quốc tế. Các thiết chế này trở thành trụ cột của thị trường vốn, cung cấp hạ tầng cho hoạt động niêm yết, giao dịch, bù trừ và thanh toán chứng khoán quốc tế.

Hong Kong cũng vận hành một hệ thống tích hợp giữa giao dịch và hậu giao dịch, trong đó các tổ chức bù trừ đóng vai trò trọng yếu đối với sự an toàn và thanh khoản của thị trường.

Kinh nghiệm này cho thấy một trung tâm tài chính không thể chỉ bao gồm các tổ chức cung cấp dịch vụ. Trung tâm phải có nơi để sản phẩm được phát hành, niêm yết, giao dịch, định giá và thanh toán.

Về cơ sở pháp lý, Nghị quyết số 222 đã có các quy định về sàn giao dịch và nền tảng giao dịch tại Trung tâm Tài chính Quốc tế, bao gồm hàng hóa, phái sinh hàng hóa, tín chỉ carbon, sản phẩm tài chính xanh và các loại hình nền tảng mới khác theo nhu cầu phát triển.

Nghị quyết cũng đặt ra yêu cầu các sàn và nền tảng phải hoạt động theo nguyên tắc thị trường, minh bạch, tuân thủ chuẩn mực quốc tế về giao dịch, thanh toán, công bố thông tin và quản trị rủi ro.

Việc bổ sung rõ Sở giao dịch chứng khoán quốc tế vào dự thảo Luật vì vậy không phải là mở rộng thiếu căn cứ, mà là hoàn thiện một cấu phần hạ tầng phù hợp với định hướng đã được xác lập.

Phải khác biệt với thị trường chứng khoán trong nước

Việc hình thành Sở giao dịch chứng khoán quốc tế không đồng nghĩa với việc tạo thêm một sở giao dịch có chức năng trùng lặp với thị trường chứng khoán hiện nay.

Sở giao dịch tại VIFC cần được thiết kế với phạm vi riêng, tập trung vào các hoạt động xuyên biên giới. Đối tượng niêm yết có thể là các doanh nghiệp đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, tổ chức phát hành trái phiếu bằng ngoại tệ, quỹ đầu tư quốc tế, dự án hạ tầng, sản phẩm tài chính xanh và các công cụ được phát hành cho nhà đầu tư chuyên nghiệp.

Đồng tiền giao dịch, chuẩn mực công bố thông tin, cơ chế thanh toán, phân loại nhà đầu tư và phương thức giải quyết tranh chấp cũng có thể được thiết kế khác với thị trường trong nước, phù hợp với tính chất quốc tế của Trung tâm.

Sự khác biệt về chức năng sẽ giúp hai thị trường bổ trợ cho nhau thay vì cạnh tranh hoặc chồng lấn.

Thị trường chứng khoán trong nước tiếp tục đóng vai trò huy động và phân bổ vốn bằng đồng Việt Nam cho nền kinh tế. Sở giao dịch quốc tế tại VIFC tập trung kết nối Việt Nam với các nguồn vốn xuyên biên giới, đặc biệt là các nguồn vốn bằng ngoại tệ và nguồn vốn của nhà đầu tư tổ chức quốc tế.

Có thể huy động nguồn lực tư nhân và đối tác quốc tế

Lo ngại về việc thành lập thêm một sở giao dịch có thể làm tăng chi phí đầu tư và gây lãng phí nguồn lực là có cơ sở. Tuy nhiên, vấn đề này nên được xử lý thông qua thiết kế mô hình sở hữu và điều kiện thành lập, không phải bằng cách loại bỏ cơ sở pháp lý.

Nhà nước không nhất thiết phải đầu tư toàn bộ nguồn lực để xây dựng Sở giao dịch chứng khoán quốc tế. Có thể nghiên cứu cơ cấu sở hữu hỗn hợp, trong đó khu vực tư nhân, các định chế tài chính lớn và các sở giao dịch quốc tế có uy tín tham gia góp vốn.

Nhà nước giữ vai trò xây dựng thể chế, cấp phép, giám sát và bảo đảm an toàn hệ thống. Các đối tác tư nhân và quốc tế đóng góp vốn, công nghệ, kinh nghiệm quản trị, sản phẩm và mạng lưới nhà đầu tư.

Việc thành lập Sở giao dịch chứng khoán quốc tế và các tổ chức cung cấp dịch vụ đăng ký, lưu ký, bù trừ, thanh toán nên tính tới sự tham gia góp vốn của khu vực tư nhân và các sở giao dịch quốc tế. Cách tiếp cận này vừa hạn chế sử dụng nguồn lực công, vừa tạo niềm tin cho nhà đầu tư toàn cầu.

Hai điều khoản có thể quyết định hiệu quả thực chất của VIFC

Việc đưa các cơ chế phát triển Trung tâm Tài chính Quốc tế vào dự thảo Luật Phát triển đô thị là một bước tiến cần thiết và có ý nghĩa lâu dài. Đây là cơ hội để củng cố tính ổn định, minh bạch và khả năng dự báo của môi trường pháp lý dành cho VIFC.

Tuy nhiên, một trung tâm tài chính chỉ có thể tạo ra tác động thực chất khi có khả năng kết nối nguồn vốn quốc tế với nhu cầu vốn của nền kinh tế.

Do đó, dự thảo Luật cần nghiên cứu bổ sung hai nội dung.

Thứ nhất, thiết lập cơ chế có kiểm soát để Chính phủ, chính quyền địa phương và các tổ chức trong nước đủ điều kiện được sử dụng dịch vụ của thành viên VIFC trong phạm vi huy động vốn quốc tế.

Thứ hai, tạo cơ sở pháp lý đầy đủ cho việc hình thành Sở giao dịch chứng khoán quốc tế cùng hệ thống đăng ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán phù hợp.

Hai nội dung này không chỉ phục vụ hoạt động của VIFC-HCMC. Đây còn là những mắt xích quan trọng để Việt Nam xây dựng một kênh dẫn vốn quốc tế mới, giảm sự phụ thuộc quá lớn vào tín dụng ngân hàng, nâng cao năng lực huy động vốn dài hạn và từng bước giữ lại trong nước phần giá trị tài chính đang đi cùng các dòng thương mại, đầu tư và hàng hóa của Việt Nam.

Nếu không có kết nối và không có thị trường, VIFC có thể chỉ là nơi tập trung các tổ chức tài chính. Nhưng nếu được trao đầy đủ công cụ pháp lý và hạ tầng thị trường, VIFC có thể trở thành một cửa ngõ tài chính quốc tế thực sự của Việt Nam.

PGS.TS Ngô Minh Vũ – Giám đốc chương trình đào tạo TTCK, Trường Kinh Doanh – UEH

FILI

– 15:05 07/08/2026