“Mục đích của F88 là giúp khách hàng không phải phụ thuộc vào doanh nghiệp, không phải ‘quay lại đây’ nữa.” Tâm sự của ông Phùng Anh Tuấn, Chủ tịch F88.
“Mục đích của F88 là giúp khách hàng không phải phụ thuộc vào doanh nghiệp, không phải ‘quay lại đây’ nữa”. Tâm sự của ông Phùng Anh Tuấn, Chủ tịch F88, thoạt nghe có vẻ mâu thuẫn với triết lý tối đa hóa giá trị vòng đời khách hàng của một thực thể kinh doanh thông thường. Nhưng nó lại hoàn toàn phù hợp trong bối cảnh đầy nhạy cảm của F88, một công ty hoạt động trong lĩnh vực tín dụng thay thế – chuyên cấp các khoản vay cho nhóm khách hàng không đạt chuẩn vay ngân hàng.
Trái với định kiến phổ quát rằng khách hàng của các chuỗi cầm đồ chỉ là những người lao động nghèo, tệp khách hàng của F88 thực tế đa dạng hơn thế rất nhiều.
Ông Tuấn kể, có những khách hàng đại gia, sở hữu tài sản lớn và hoàn toàn đạt chuẩn tín dụng của các ngân hàng thương mại, nhưng họ lại cần giải ngân nhanh và chấp nhận đánh đổi lãi cao cho sự thuận tiện đó. Khoản vay có khi chỉ kéo dài vài ngày, vừa đủ để họ chớp thời cơ nhập một đơn hàng lớn khi nguồn tiền gửi trong ngân hàng chưa đến kỳ đáo hạn và họ không muốn tất toán sớm để mất khoản lãi suất tiết kiệm tích lũy.
Để hiểu được bản chất vận hành của F88, giới phân tích không thể áp dụng lăng kính của một ngân hàng truyền thống, cũng không thể nhìn nhận họ như một công ty cho vay tiêu dùng tín chấp thuần túy.
Báo cáo tài chính của F88 mang một hình thái đặc biệt được gọi là dạng báo cáo lai (hybrid). Trong cấu trúc tài chính này, mỗi loại doanh thu, dù là bán hàng từ việc phân phối các sản phẩm bảo hiểm liên kết, doanh thu tài chính từ lãi cho vay, hay doanh thu khác từ phí lưu kho và thẩm định tài sản, đều là hoạt động cốt lõi của F88. Tất cả các dòng tiền này đều xoay quanh một trục duy nhất là hoạt động cho vay có tài sản đảm bảo.
Tài sản đảm bảo của F88 thường là xe máy hoặc ô tô, những phương tiện di chuyển và là cần câu cơm thiết yếu của người dân. Với ô tô là tài sản có giá trị cao, F88 áp dụng giải pháp công nghệ bằng cách gắn chip theo dõi khi giải ngân. Mỗi khi xe bị mất liên lạc do khách hàng cố tình tháo thiết bị hoặc đi vào vùng mất sóng, hệ thống sẽ tự động phát tín hiệu cảnh báo cho nhân viên F88 quản lý khoản vay để kịp thời liên hệ với khách hàng, đảm bảo tài sản không bị tẩu tán ngoài tầm kiểm soát.
Hiện nay, có ba khái niệm đang bị công chúng đánh đồng một cách nguy hiểm là tín dụng đen (cho vay nặng lãi, siết nợ tàn nhẫn), cho vay tiêu dùng (như FE Credit, Home Credit…), và cầm đồ (như F88, VietMoney, Srisawad…). Theo một báo cáo chuyên sâu về thị trường tài chính tiêu dùng Việt Nam mới đây của FG, hệ sinh thái tài chính Việt Nam được chia làm nhiều nhánh rõ rệt, trong đó nổi bật nhất là các định chế tài chính truyền thống như ngân hàng và bên cạnh đó là các tổ chức tài chính thay thế.
Báo cáo của FG định nghĩa rất rõ rằng tín dụng đen và cho vay nặng lãi là một hình thức cho vay dân sự, nhưng áp dụng mức lãi suất rất cao, vượt xa mức trần 20% mỗi năm mà Bộ luật Dân sự 2015 quy định. Nói một cách đơn giản, tín dụng đen là hoạt động cho vay bất hợp pháp, thường đi kèm với các phương thức thu hồi nợ kiểu xã hội đen, đe dọa, khủng bố tinh thần và vi phạm pháp luật nghiêm trọng, nên đây là đối tượng cần phải bị lên án và loại bỏ.
Ngược lại hoàn toàn, các doanh nghiệp như F88, Srisawad hay Vietmoney lại nằm trong một nhóm lớn hơn gọi là cho vay thay thế (Alternative Lending). Đây là các tổ chức hoạt động ngoài hệ thống ngân hàng truyền thống nhưng vẫn là các thực thể kinh doanh hợp pháp.
Bản chất của cầm đồ là cho vay có tài sản đảm bảo, nghĩa là khi khách hàng mang một chiếc xe máy, điện thoại hay laptop đến, công ty sẽ định giá và cho vay một khoản tiền tương ứng, đồng thời giữ lại tài sản hoặc giấy tờ gốc của tài sản làm vật thế chấp. Điều này khác hoàn toàn với tín dụng đen, vốn thường là cho vay tín chấp dựa trên những cam kết lỏng lẻo và thu hồi nợ bằng vũ lực.
Ranh giới giữa hai hình thức này rất mờ nhạt khi có quá nhiều cơ sở tín dụng đen đã núp bóng dưới mác dịch vụ cầm đồ truyền thống để lách luật và cho vay nặng lãi. Đồng thời, bản thân các công ty cho vay thay thế hợp pháp cũng áp dụng một mức lãi suất kết hợp với các loại phí cao hơn nhiều so với ngân hàng, khiến người dân không bóc tách được chi phí vận hành có cảm giác đây là một hình thức cắt cổ.
F88 cũng như các tổ chức cầm đồ có nhiều điều “khó nói”.
Không giống như ngân hàng được huy động tiền gửi giá rẻ từ dân cư, các công ty này phải đi vay lại từ chính các ngân hàng bán buôn hoặc phát hành trái phiếu với chi phí vốn cao hơn hẳn. Mô hình kinh doanh của họ đang phải giải quyết những bài toán hóc búa mà ngân hàng truyền thống bắt buộc phải bỏ qua.
Đầu tiên là bài toán tốc độ và tiện lợi khi họ có thể giải ngân cực nhanh chỉ trong vòng mười lăm đến ba mươi phút để đáp ứng nhu cầu vốn cấp bách. Tiếp theo là bài toán về phân khúc khách hàng khi họ phục vụ những người không đủ điều kiện tiếp cận ngân hàng do không có lịch sử tín dụng hay bảng lương sao kê.
Bài toán chi phí vận hành cũng rất nặng nề khi việc thẩm định và quản lý hàng ngàn khoản vay siêu nhỏ tốn kém chi phí trên mỗi đồng vốn hơn rất nhiều so với một khoản vay bất động sản lớn của ngân hàng.
Cuối cùng, việc cho vay nhóm khách hàng dưới chuẩn luôn ẩn chứa rủi ro mất vốn cao, và lãi suất cao chính là phần bù rủi ro để bù đắp cho tất cả các chi phí này.
Tuy nhiên, rủi ro của ngành cầm đồ chuỗi lại có một đặc điểm rất thú vị là sự phân tán cấu trúc theo nguyên lý không bỏ trứng vào một giỏ.
Hệ thống ngân hàng có thể lao đao nếu một vài đại gia bất động sản mất khả năng trả nợ đối với các khoản vay cả nghìn tỷ đồng, còn với một chuỗi cầm đồ quy mô lớn, rủi ro được chia nhỏ ra cho hàng trăm ngàn khách hàng với mỗi khoản vay chỉ vài triệu đến vài chục triệu đồng.
Nếu một khách hàng không may quỵt nợ một khoản vay nhỏ, tổn thất đó hoàn toàn nằm trong biên độ trích lập dự phòng và không hề gây nguy hại đến sức khỏe tài chính tổng thể của cả chuỗi.
Về quy trình thu hồi nợ khi xảy ra quá hạn, ông Phùng Anh Tuấn cho biết F88 đã chuẩn hóa các bước xử lý để đảm bảo tính pháp lý dân sự. Khi một khách hàng vay tiền bằng cách thế chấp giấy tờ xe nhưng đến hạn không thể trả được, công ty sẽ áp dụng hai lựa chọn hợp pháp.
Lựa chọn thứ nhất là hỗ trợ khách hàng bán chiếc xe đó theo giá tốt nhất trên thị trường, sau đó thu hồi khoản nợ gốc và lãi, phần tiền còn thừa bao nhiêu sẽ được hoàn trả đầy đủ cho khách hàng.
Lựa chọn thứ hai là khách hàng có thể tự chủ động bán chiếc xe của mình để lấy tiền tất toán khoản nợ và nhận lại giấy tờ.
Vẫn sẽ có những trường hợp khách hàng cố tình chiếm đoạt tài sản, nhưng đó là “rủi ro thương mại thông thường mà bất kỳ bên cho vay nào cũng phải chấp nhận và trích lập dự phòng rủi ro tín dụng” – ông Tuấn bình thản.
Sở dĩ một mảng kinh doanh nhạy cảm và đắt đỏ như vậy vẫn phát triển mạnh mẽ là vì có một nhu cầu khổng lồ ngoài kia mà hệ thống tài chính truyền thống chưa đáp ứng được. Tín dụng thay thế nói chung, cầm đồ nói riêng, vẫn là đại dương xanh đầy tiềm năng.
Báo cáo của FG ví thị trường khách hàng cho vay tiêu dùng tại Việt Nam như một kim tự tháp, nơi đỉnh tháp là nhóm khách hàng cao cấp và thu nhập trung bình cao có thu nhập trên 15 triệu đồng một tháng, vốn chỉ chiếm khoảng 7% dân số trong độ tuổi lao động và là tệp khách hàng vàng được các ngân hàng thương mại tập trung săn đón.
Phần còn lại và cũng là phần đáy khổng lồ của kim tự tháp bao gồm nhóm khách hàng thu nhập trung bình, phổ thông, thu nhập thấp và chưa có tài khoản ngân hàng, những người có thu nhập dưới 10 triệu đồng một tháng và chiếm tới 71% dân số lao động. Đây chính là nhóm khách hàng chưa có hoặc chưa tiếp cận sâu dịch vụ ngân hàng (Unbanked/Underbanked). Họ là những người lao động bình dân như chị bán hàng rong, anh chạy xe công nghệ hay người thợ xây với nhu cầu vay tiền rất thực tế cho những tình huống cấp bách như sửa xe, đóng học phí cho con hay xoay vòng vốn nhập hàng.
Do không có hợp đồng lao động hay tài sản lớn để thế chấp, họ hoàn toàn vô hình trước hệ thống ngân hàng. Khi bị ngân hàng từ chối, thị trường tài chính thay thế, đặc biệt là các dịch vụ cầm đồ, xuất hiện để lấp đầy khoảng trống thị trường khổng lồ này. Vai trò xã hội quan trọng nhất của các chuỗi cầm đồ hợp pháp như F88 chính là tạo ra một vùng đệm tài chính an toàn cho những người yếu thế, bởi nếu không có họ, phần lớn trong số 71% dân số kia khi cần tiền gấp sẽ chỉ còn một lựa chọn duy nhất là tìm đến tín dụng đen. Sự tồn tại của một kênh chính thức, dù chi phí cao, vẫn là một giải pháp tốt hơn, minh bạch hơn so với việc phải đối mặt với các băng nhóm xã hội đen đòi nợ bất nhân.
Tiềm năng của thị trường này lớn đến mức FG ước tính tổng quy mô dư nợ của toàn thị trường cầm đồ tại Việt Nam vào cuối năm 2024 có thể đạt tới 200 nghìn tỷ đồng, tương đương khoảng 8 tỷ đô la Mỹ.
Điều thú vị là các chuỗi cầm đồ thế hệ mới như F88, Vietmoney hay Srisawad hiện mới chỉ chiếm một thị phần rất nhỏ, khoảng 3,2% trong chiếc bánh lớn đó.
Phần còn lại, gần 97%, vẫn đang nằm trong tay hàng chục ngàn cửa hàng cầm đồ truyền thống nhỏ lẻ hoạt động tự phát, mở ra một dư địa tăng trưởng cực kỳ rộng lớn cho các công ty đi theo con đường chuyên nghiệp, áp dụng công nghệ và xây dựng thương hiệu uy tín. Trong mảng cho vay thay thế, dịch vụ cầm đồ cũng đang là phân khúc lớn nhất khi chiếm tới 57,7% tổng doanh thu của toàn thị trường này trong năm 2023.
Thị trường tiềm năng nhưng nhiều góc khuất, hoạt động kinh doanh của F88 trải qua nhiều thăng trầm. Phải đến cuối năm 2024, sau khoản lãi hơn 350 tỷ đồng, F88 mới thực sự xóa hết lỗ lũy kế. Năm 2025, F88 nâng mức lãi lên hơn gấp đôi, đạt 719 tỷ đồng. Trong quý 1, lợi nhuận của công ty tiếp tục khởi sắc với 241 tỷ đồng, cũng cao hơn gấp đôi cùng kỳ 2025.
Biên lợi nhuận lớn cùng dòng tiền đều đặn thu về từ các khoản vay phân tán đã giúp F88 có cơ sở nội lực vững chắc để nuôi tham vọng dài hạn hơn.
Thay vì chỉ tập trung mở rộng các phòng giao dịch vật lý, F88 đã công bố chiến lược đầu tư tới 1.500 tỷ đồng vào việc thiết kế và phân phối các sản phẩm tài chính trên nền tảng số trong vòng 5 năm tới. Ý tưởng của F88 là hỗ trợ những khách hàng quay trở lại với công ty. Thay vì thẩm định từ đầu tại cửa hàng, khách hàng có thể tái ký hợp đồng vay ngay trên nền tảng online. Việc hỗ trợ này, về mặt tài chính giúp giảm chi phí cho chính F88, giúp công ty tối ưu lợi nhuận.
“Cầm đồ online” là khái niệm mới mẻ trên thị trường tài chính thay thế. F88 đang bắt đầu hành trình mới của chính họ. Và của ngành cầm đồ Việt Nam.
Nguồn: https://stockbiz.vn/tin-tuc/hang-chuc-trieu-nguoi-can-tien-nhung-kho-vay-ngan-hang-f88-nhin-thay-mo-vang-o-dau/40252091
