Kinh tế tăng trưởng mạnh, chứng khoán vẫn “lệch pha”

Vì sao kinh tế và chứng khoán lệch pha?

Bức tranh kinh tế vĩ mô Việt Nam 6 tháng đầu năm 2026 ghi nhận những tín hiệu tích cực nhất trong nhiều năm trở lại đây. GDP quý II tăng 8,39%, đưa tăng trưởng 6 tháng lên 8,18% – mức cao nhất kể từ năm 2011. Trong khi đó, tỷ giá duy trì ổn định, áp lực lạm phát hạ nhiệt, đầu tư công được đẩy mạnh và thời điểm nâng hạng thị trường đang tới gần.

Trái ngược với diễn biến tích cực của kinh tế vĩ mô, VN-Index vừa trải qua chuỗi phiên giảm mạnh, lùi về quanh mốc 1.750 điểm – mức thấp nhất trong ba tháng. Nghịch lý giữa tăng trưởng kinh tế tích cực và diễn biến suy yếu của thị trường chứng khoán khiến không ít nhà đầu tư cá nhân thua lỗ, thậm chí rời bỏ thị trường. Theo quan điểm của tôi, sự lệch pha này xuất phát từ bốn nguyên nhân chính.

Thứ nhất là quá trình chuyển pha từ môi trường “tiền rẻ” sang “tiền đắt” trong trung hạn, kéo theo sự tái định giá các loại tài sản. Bất động sản, chứng khoán và vàng đều chịu áp lực điều chỉnh trong nửa đầu năm 2026. Khi lãi suất duy trì ở mức cao và thanh khoản suy giảm, quá trình giảm đòn bẩy (deleveraging) diễn ra mạnh, buộc nhiều nhà đầu tư phải bán cả những tài sản chất lượng để trả nợ.

Ông Nguyễn Duy Thanh Phương, Giám đốc Trung tâm Kinh doanh, Công ty Chứng khoán Yuanta Việt Nam

Thứ hai là áp lực rút vốn của khối ngoại. Lũy kế từ đầu năm đến nay, nhà đầu tư nước ngoài đã bán ròng hơn 85.000 tỷ đồng. Nguyên nhân chủ yếu đến từ bên ngoài: lãi suất tại Mỹ duy trì ở mức cao lâu hơn kỳ vọng, thị trường chứng khoán Mỹ tiếp tục mang lại hiệu suất vượt trội, khiến dòng vốn toàn cầu tạm thời rời khỏi các thị trường mới nổi để dịch chuyển trở lại thị trường Mỹ. Đây là câu chuyện mang tính phân bổ tài sản toàn cầu.

Thứ ba là yếu tố địa chính trị và giá dầu tăng vọt, làm dấy lên lo ngại về áp lực lạm phát nhập khẩu, đồng thời kích hoạt làn sóng giảm rủi ro (risk-off) tại các thị trường mới nổi, trong đó có Việt Nam.

Thứ tư là tác động của cơ cấu vốn hóa. Nhóm cổ phiếu họ Vingroup hiện chiếm khoảng 25% vốn hóa thị trường, trong khi nhóm ngân hàng chiếm khoảng 40%. Hai nhóm này gần như quyết định biến động của VN-Index, khiến chỉ số chưa phản ánh đầy đủ diễn biến của toàn thị trường. Đồng thời, cơ cấu vốn hóa tập trung cũng khiến nhiều quỹ đầu tư gặp khó trong việc xây dựng danh mục đa dạng và hiệu quả.

Những giai đoạn thị trường lệch pha với nền tảng kinh tế thường là lúc xuất hiện nhiều cơ hội đầu tư giá trị

Định giá đang nói điều ngược lại với tâm lý

Trong khi tâm lý thị trường vẫn bi quan, mặt bằng định giá lại đang phát đi tín hiệu tích cực. Sau khi phần lớn yếu tố bất lợi được phản ánh vào giá cổ phiếu, P/E dự phóng của thị trường (không bao gồm nhóm cổ phiếu họ Vingroup) chỉ còn khoảng 9,3 lần – tiệm cận vùng thấp nhất trong gần một thập kỷ.

Lịch sử cho thấy mỗi nhịp điều chỉnh sâu đều gắn với những cú sốc khác nhau, nhưng cũng mở đường cho một chu kỳ tăng trưởng mới.

Sự kết hợp của các yếu tố nền tảng chính là điểm khác biệt lớn nhất giữa nhịp giảm hiện nay và các giai đoạn khủng hoảng trước đây. Ở những vùng đỉnh lớn, thị trường thường xuất hiện tổ hợp “định giá cao – lợi nhuận doanh nghiệp đạt đỉnh – dòng tiền hưng phấn”. Ngược lại, hiện nay là “định giá thấp – lợi nhuận doanh nghiệp vẫn cải thiện – tâm lý nhà đầu tư bi quan”. Lịch sử cho thấy việc giải ngân ở vùng định giá thấp thường mang lại xác suất sinh lời cao hơn trong chu kỳ 2-3 năm, nếu nhà đầu tư có chiến lược phù hợp và đủ kiên nhẫn.

Chiến lược trong giai đoạn hiện nay

Hiện nay, thị trường đang ở trạng thái “định giá thấp – lợi nhuận doanh nghiệp vẫn cải thiện – tâm lý nhà đầu tư bi quan”, khác biệt đáng kể so với các giai đoạn tạo đỉnh trước đây.

Kinh nghiệm qua nhiều chu kỳ thị trường cho thấy, sai lầm lớn nhất của nhà đầu tư cá nhân trong các nhịp giảm không phải là mua sớm, mà là hai thái cực: hoặc dùng margin bình quân giá xuống một cách vô kỷ luật, hoặc cắt lỗ đúng vùng đáy, dẫn đến việc bỏ lỡ hoàn toàn nhịp hồi phục – vốn thường mạnh nhất ở giai đoạn đầu.

Theo quan điểm của tôi, chiến lược đầu tư phù hợp trong bối cảnh hiện nay gồm bốn nguyên tắc.

Một là cô đọng danh mục ở nhóm chất lượng cao. Tập trung vào 3-5 doanh nghiệp đầu ngành có lợi thế cạnh tranh bền vững, nền tảng tài chính lành mạnh và định giá hấp dẫn. Danh mục cô đọng giúp nhà đầu tư theo dõi sát doanh nghiệp, hiểu rõ đặc tính giao dịch của từng cổ phiếu và nâng cao hiệu quả đầu tư.

Hai là ưu tiên sử dụng tiền mặt, chưa nên dùng đòn bẩy khi xu hướng ngắn hạn chưa được xác nhận.

Ba là giải ngân từng phần theo các vùng hỗ trợ thay vì mua toàn bộ trong một lần; chẳng hạn như chia kế hoạch thành 3-4 đợt.

Bốn là kiên định mục tiêu và chờ tín hiệu kích hoạt. Theo dõi sự lan tỏa của dòng tiền để nhận diện điểm bứt phá (breakout) xác nhận thị trường chuyển sang giai đoạn tăng giá đồng thuận. Khi tín hiệu xuất hiện, đó là thời điểm có thể hành động quyết liệt hơn để gia tăng tỷ trọng.

Thị trường giảm sâu luôn đi kèm nỗi đau thua lỗ và tâm lý bi quan. Tuy nhiên, với những nhà đầu tư có phương pháp và tầm nhìn dài hạn, chính những giai đoạn lệch pha giữa diễn biến thị trường và nền tảng kinh tế thường mở ra cơ hội tích lũy các doanh nghiệp chất lượng với mức định giá hấp dẫn.