Lợi suất trái phiếu tăng cao, rủi ro gia tăng

Khi thị trường trái phiếu phát tín hiệu cảnh báo

Điều khiến giới đầu tư quan ngại không nằm ở việc lợi suất tăng, mà ở tốc độ tăng nhanh và diễn ra đồng thời tại hai nền kinh tế lớn nhất thế giới. Tại Mỹ, lợi suất trái phiếu kho bạc kỳ hạn 30 năm đã vượt ngưỡng 5% – mức đủ lớn để gây áp lực lên định giá tài sản tài chính. Trong khi đó, tại Nhật Bản, lợi suất trái phiếu dài hạn tiếp tục leo lên vùng cao nhất nhiều thập kỷ khi ngân hàng trung ương nước này (BOJ) từng bước khép lại kỷ nguyên tiền rẻ kéo dài.

Tại Mỹ, nguyên nhân chủ yếu đến từ việc thị trường ngày càng giảm niềm tin vào khả năng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) sớm cắt giảm lãi suất. Lạm phát vẫn dai dẳng hơn dự kiến. Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 4/2026 tăng 3,8% so với cùng kỳ năm trước – mức cao nhất kể từ tháng 5/2023, trong khi kinh tế Mỹ chưa suy yếu đủ mạnh để Fed phải “giải cứu” bằng tiền rẻ.

Cùng lúc, Chính phủ Mỹ phải vay nợ với quy mô lớn để bù đắp thâm hụt ngân sách. Khi lượng trái phiếu phát hành ngày càng nhiều, nhà đầu tư sẽ yêu cầu mức lợi suất cao hơn để chấp nhận nắm giữ. Nói cách khác, nước Mỹ đang phải trả chi phí lãi vay ngày càng đắt đỏ để tiếp tục vay tiền.

Nếu Mỹ là câu chuyện của lạm phát và nợ công, Nhật Bản lại mang đến nỗi lo về sự kết thúc của kỷ nguyên lãi suất siêu thấp.

Trong nhiều năm, Nhật Bản gần như là “nguồn vốn giá rẻ” của thế giới. Lãi suất gần bằng 0 khiến giới đầu tư toàn cầu liên tục vay đồng Yên để đầu tư vào các tài sản sinh lời cao hơn như chứng khoán, tiền số hay các tài sản rủi ro khác. Hoạt động này được gọi là “carry trade” – mắt xích quan trọng giúp thanh khoản toàn cầu duy trì dồi dào suốt thời gian dài.

Rủi ro nằm ở chỗ, nếu đồng Yên mạnh lên và chi phí vay vốn tại Nhật không còn rẻ, giới đầu tư có thể buộc phải bán bớt tài sản toàn cầu để đóng các vị thế carry trade trước đây. Đây là lý do nhiều chuyên gia cho rằng biến động trên thị trường trái phiếu Nhật hiện nay có thể trở thành “quả bom hẹn giờ” đối với hệ thống tài chính toàn cầu.

Trong lịch sử, mỗi khi lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ tăng quá nhanh, thị trường chứng khoán thường chịu áp lực lớn, bởi lợi suất trái phiếu được xem như “lãi suất thực” của toàn bộ hệ thống tài chính.

Khi trái phiếu Mỹ mang lại mức sinh lời hơn 5% với độ an toàn gần như tuyệt đối, dòng tiền sẽ đặt câu hỏi liệu có cần tiếp tục chấp nhận mức rủi ro cao trên thị trường cổ phiếu hay không.

Đó là lý do nhóm cổ phiếu công nghệ và tăng trưởng cao thường phản ứng mạnh nhất mỗi khi lợi suất trái phiếu tăng. Định giá của các doanh nghiệp này phụ thuộc lớn vào kỳ vọng lợi nhuận tương lai; khi lợi suất tăng, giá trị hiện tại của các dòng tiền tương lai sẽ bị chiết khấu mạnh hơn.

Dù thị trường trái phiếu đang phát tín hiệu cảnh báo, chứng khoán Mỹ vẫn chưa giảm sâu. Dòng tiền vào AI cùng kỳ vọng tăng trưởng lợi nhuận doanh nghiệp vẫn giúp thị trường duy trì trạng thái hưng phấn.

Tuy nhiên, lịch sử cho thấy thị trường trái phiếu thường phản ứng sớm hơn với các rủi ro kinh tế. Khi lợi suất duy trì ở mức cao quá lâu, chứng khoán khó có thể đứng ngoài tác động.

Việt Nam trước biến động lợi suất toàn cầu

Tác động trước mắt có thể chưa quá trực diện, nhưng ảnh hưởng gián tiếp là khó tránh khỏi. Lợi suất Mỹ tăng thường kéo theo áp lực tỷ giá, gây khó khăn cho dòng vốn ngoại tại các thị trường mới nổi. Đồng thời, chi phí huy động vốn quốc tế của doanh nghiệp cũng trở nên đắt đỏ hơn.

Dù vậy, tỷ giá trong nước từ đầu năm vẫn tương đối ổn định nhờ mặt bằng lãi suất tăng trong gần một năm qua, dòng vốn FDI tiếp tục tích cực, cùng khả năng điều hành của cơ quan quản lý trong kiểm soát đầu cơ USD và nhập lậu vàng.

Giới đầu tư kỳ vọng lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ sẽ hạ nhiệt trong bối cảnh rủi ro từ giá dầu và căng thẳng Mỹ – Iran có thể được kiểm soát trong nửa cuối năm 2026.

Ngoài ra, dữ liệu thống kê quá khứ cho thấy thị trường chứng khoán Việt Nam thường có mức tương quan ngược với trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm (US10Y): mỗi khi US10Y tạo đỉnh, VN-Index thường tạo đáy và bước vào nhịp đi lên. Đây cũng là một chỉ dấu đáng để nhà đầu tư theo dõi trong thời gian tới.