Thị trường tín chỉ carbon đang là xu thế toàn cầu, được ví như một “tài sản xanh” đầy tiềm năng trong nỗ lực chuyển đổi xanh và đạt mục tiêu trung hòa carbon (Net Zero) vào năm 2050 mà cả thế giới theo đuổi, trong đó có Việt Nam. Tại thị trường này, các quốc gia có dư thừa quyền phát thải được bán cho hoặc mua từ các quốc gia phát thải nhiều hơn hoặc ít hơn mục tiêu cam kết.
Thực tế cho thấy, thị trường carbon tự nguyện toàn cầu đã tăng trưởng ổn định suốt hai thập kỉ qua. Theo báo cáo mới đây của Chứng khoán SHS, dự báo đến năm 2030, quy mô thị trường có thể đạt từ 10 đến 40 tỷ USD.
Việc thiết lập và vận hành thị trường carbon, cả tuân thủ và tự nguyện, là chiến lược quan trọng giúp Việt Nam hiện thực hóa cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Trước khi thị trường bắt buộc trong nước triển khai, rất nhiều dự án tín chỉ carbon của Việt Nam đã được niêm yết và giao dịch trên các cơ chế tự nguyện toàn cầu.
Việc thiết lập và vận hành thị trường carbon, cả tuân thủ và tự nguyện, là chiến lược quan trọng giúp Việt Nam hiện thực hóa cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Trước khi thị trường bắt buộc trong nước triển khai, rất nhiều dự án tín chỉ carbon của Việt Nam đã được niêm yết và giao dịch trên các cơ chế tự nguyện toàn cầu.
Thị trường tín chỉ carbon toàn cầu hiện nay là một hệ sinh thái phức tạp, nơi các quốc gia đảm nhận những vai trò khác nhau trong chuỗi giá trị tín chỉ carbon. Việc xác định các quốc gia dẫn đầu không thể chỉ dựa trên một tiêu chí duy nhất, mà cần nhìn nhận từ nhiều góc độ bao gồm quy mô phát hành tín chỉ, khối lượng tiêu thụ, độ trưởng thành của cơ chế pháp lý và vai trò trong hợp tác quốc tế theo Điều 6 Hiệp định Paris.
Lợi thế “rừng vàng, biển bạc”
Thị trường carbon tại Đông Nam Á đang ở giai đoạn hình thành và phát triển không đồng đều giữa các quốc gia. Một số nước như Indonesia đã triển khai hệ thống giao dịch phát thải, Singapore áp dụng thuế carbon và thúc đẩy thị trường tự nguyện, trong khi Việt Nam, Malaysia và Thái Lan đang xây dựng khung pháp lý cho cơ chế giao dịch nội địa.
Dù còn phân mảnh về chính sách và tiêu chuẩn, khu vực này sở hữu tiềm năng rất lớn nhờ nguồn năng lượng tái tạo dồi dào và hệ sinh thái hấp thụ carbon tự nhiên phong phú. Đến giai đoạn 2030–2050, ASEAN đặt mục tiêu mở rộng tỷ trọng năng lượng tái tạo, từng bước hài hòa hóa cơ chế định giá carbon theo Điều 6 của Thỏa thuận Paris và phát triển thị trường carbon chất lượng cao.
Theo SHS, nếu được triển khai hiệu quả, thị trường carbon có thể trở thành nguồn huy động tài chính khí hậu quan trọng, nâng cao năng lực cạnh tranh xuất khẩu và đóng góp đáng kể vào mục tiêu trung hòa phát thải của khu vực vào giữa thế kỷ.
3 lĩnh vực đóng góp phát thải lớn nhất khu vực (~65%) là Nông nghiệp & Sử dụng đất (AFOLU), Năng lượng điện và Giao thông vận tải. Riêng Việt Nam có tỷ trọng phát thải đáng kể từ lĩnh vực năng lượng và công nghiệp, trong khi phát thải từ sử dụng đất và nông nghiệp vẫn chiếm vai trò quan trọng.
SHS đánh giá, điều này cho thấy Việt Nam vừa chịu áp lực chuyển dịch năng lượng, vừa có cơ hội lớn từ phát triển năng lượng tái tạo, tín chỉ carbon rừng và nông nghiệp bền vững nếu tận dụng tốt quá trình chuyển đổi xanh.
Với sự đa dạng sinh học phong phú và nguồn tài nguyên biển và đất liền rộng lớn, Đông Nam Á có thể tận dụng nhu cầu quốc tế đang tăng lên bằng cách đóng góp các khoản tín dụng trồng rừng và tránh phá rừng cho giao dịch carbon quốc tế và củng cố vai trò là nhà cung cấp tín dụng carbon dài hạn.
Dẫn đầu bởi Indonesia (749,4 triệu tấn CO2e), 9 thị trường Đông Nam Á cùng nhau có tiềm năng tạo ra 1.267,5 triệu tín dụng carbon từ tài nguyên biển và đất liền của mình vào năm 2050. Việt Nam dự kiến tạo ra 103 triệu tín dụng carbon vào năm 2050.
SHS cho rằng, với lợi thế “rừng vàng, biển bạc”, Việt Nam được đánh giá là có tiềm năng lớn với các dự án chứng chỉ carbon. Theo số liệu trong báo cáo Trung tâm con người và thiên nhiên (PanNature) số tháng 3/2023, tính đến tháng 11/2022, có tổng cộng 276 dự án CDM (Cơ chế phát triển sạch – Clean Development Mechanism – CDM) và gần 29,4 triệu tín chỉ carbon đã được ban hành từ các dự án tín chỉ carbon được phát triển theo cơ chế CDM tại Việt Nam. Ngoài CDM, Việt Nam cũng phát triển các dự án tín chỉ carbon theo các tiêu chuẩn quốc tế độc lập.
Thí điểm sàn giao dịch carbon trong nước
Việt Nam đang bước vào giai đoạn bản lề trong quá trình hình thành và phát triển thị trường carbon. Hàng loạt dấu mốc chính sách quan trọng đã được thiết lập, từ Luật Bảo vệ Môi trường sửa đổi đến Nghị định 06/2022/NĐ-CP và mới nhất là Nghị định 119/2025/NĐ-CP ban hành tháng 6/2025.
Những văn bản này thể hiện cam kết chính thức của Chính phủ trong việc xây dựng thị trường carbon quốc gia, phù hợp với mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 cũng như các nghĩa vụ quốc tế theo Hiệp định Paris.
Trong những năm qua, Việt Nam đã từng bước tiến tới việc thiết lập một thị trường carbon nội địa hoạt động hiệu quả, với các chính sách chuyển từ chiến lược khí hậu và tăng trưởng xanh tổng quát sang khung pháp lý chi tiết và các biện pháp thực hiện ở cấp ngành. Các chỉ thị và chiến lược ban đầu đã vạch ra tham vọng giảm phát thải carbon quốc gia, trong khi các luật và nghị định sau đó đã tạo nền tảng pháp lý cho các cơ chế thị trường.
Các văn bản gần đây tập trung hơn vào sự sẵn sàng hoạt động, làm rõ vai trò của các cơ quan chính phủ,thiết lập các quy tắc đo lường và kiểm chứng cho các ngành trên đất liền, và thiết kế…
Thị trường carbon Việt Nam được triển khai theo 3 giai đoạn 2023–2025: Chuẩn bị nền tảng – xây dựng cơ sở dữ liệu phát thải, hoàn thiện khung pháp lý và thử nghiệm trao đổi tín chỉ tự nguyện. 2025–2027: Thí điểm Hệ thống giao dịch phát thải (ETS), một số ngành được phân bổ hạn ngạch và tham gia giao dịch thử nghiệm. Từ 2028: Vận hành chính thức trên toàn quốc, với nghĩa vụ bắt buộc đối với các ngành phát thải cao.
Nguồn: https://cafef.vn/loi-the-rung-vang-bien-bac-viet-nam-co-the-khai-mo-kho-bau-40-ty-usd-ca-the-gioi-theo-duoi-18826042923025791.chn
