Miếng bánh 10 tỷ USD hút vốn ngoại: Cuộc đua thâu tóm doanh nghiệp dược Việt ngày càng nóng

Trong nhiều năm qua, mỗi khi nhắc đến ngành dược Việt Nam, giới đầu tư thường nói về tốc độ tăng trưởng ổn định nhờ nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng lớn. Tuy nhiên, vài năm trở lại đây, câu chuyện của ngành không chỉ dừng ở triển vọng tiêu thụ, mà còn là cuộc đua giành vị thế giữa các tập đoàn trong và ngoài nước.

Khi thị trường được dự báo sớm cán mốc 10 tỷ USD, dòng vốn đầu tư đã đi trước một bước. Các thương vụ M&A liên tiếp xuất hiện, từ những “ông lớn” dược phẩm quốc tế cho đến các doanh nghiệp, tập đoàn tài chính trong nước, cho thấy cuộc cạnh tranh đang diễn ra không chỉ ở thị phần mà còn ở quyền kiểm soát các doanh nghiệp sở hữu năng lực sản xuất và hệ thống phân phối.

Theo báo cáo về triển vọng ngành dược Việt Nam của SHS Research, giai đoạn 2025-2030 được đánh giá là chu kỳ tăng trưởng mới của ngành khi chuyển dịch từ mô hình sản xuất thuốc generic truyền thống sang hệ sinh thái sản xuất hiện đại, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Động lực đến từ nhiều yếu tố cùng lúc. Quy mô thị trường dược Việt Nam đã tăng từ khoảng 3,4 tỷ USD năm 2015 lên gần 7 tỷ USD năm 2023 và được dự báo đạt khoảng 10 tỷ USD vào năm 2026. Cùng với tăng trưởng kinh tế, thu nhập người dân cải thiện và mức chi cho y tế ngày càng cao. Một yếu tố khác khiến ngành dược trở thành “điểm đến” của dòng vốn là xu hướng già hóa dân số. Việt Nam hiện thuộc nhóm quốc gia có tốc độ già hóa nhanh nhất thế giới, với tỷ lệ dân số trên 60 tuổi dự kiến tăng từ 13,9% năm 2023 lên hơn 25% vào năm 2050. Điều này đồng nghĩa nhu cầu đối với thuốc điều trị các bệnh mãn tính như tim mạch, tiểu đường, ung thư… sẽ tiếp tục mở rộng trong nhiều thập kỷ tới.

Vì sao vốn ngoại liên tục xuống tiền?

Nếu nhìn vào các thương vụ M&A trong ngành dược, có thể thấy hầu hết những doanh nghiệp đầu ngành tại Việt Nam đều đã có cổ đông chiến lược nước ngoài.

Thương vụ giữa Tập đoàn Taisho Pharmaceutical (Nhật Bản) và CTCP Dược Hậu Giang (DHG) được xem là một trong những thương vụ M&A lớn nhất lịch sử ngành dược Việt Nam. Taisho bắt đầu đầu tư vào DHG từ năm 2016 khi chi khoảng 100 triệu USD để mua 24,4% cổ phần với mức giá cao hơn 20-30% so với thị giá thời điểm đó. Sau nhiều lần nâng sở hữu thông qua mua thỏa thuận và chào mua công khai, đến giữa năm 2019, tập đoàn Nhật chính thức nắm 51,01% vốn, trở thành công ty mẹ của Dược Hậu Giang. Tổng số tiền Taisho được ước tính đã bỏ ra vào khoảng 7.000 tỷ đồng.

Hay vào năm 2021, Tập đoàn STADA Arzneimittel (Đức) hoàn tất quá trình mua gần như toàn bộ cổ phần CTCP Pymepharco (PME), nâng tỷ lệ sở hữu lên khoảng 99,5% và sau đó thực hiện hủy niêm yết doanh nghiệp trên sàn chứng khoán.

Đầu tháng 5/2026, Livzon Pharmaceutical Group – một trong những tập đoàn dược lớn của Trung Quốc – thông qua công ty con Lian SGP Holding hoàn tất thương vụ mua chi phối CTCP Dược phẩm Imexpharm (IMP). Sau đợt chào mua công khai và nhận chuyển nhượng từ nhiều cổ đông, Livzon nâng tỷ lệ sở hữu lên khoảng 67-68%, thay thế SK Group trở thành cổ đông kiểm soát. Giá trị thương vụ được ước tính khoảng 6.000 tỷ đồng, thuộc nhóm giao dịch lớn nhất trên thị trường dược Việt Nam những năm gần đây.

Trong khi đó, Mối quan hệ giữa Abbott Laboratories (Mỹ) và CTCP Xuất nhập khẩu Y tế Domesco (DMC) bắt đầu từ năm 2011 khi tập đoàn này đầu tư chiến lược vào doanh nghiệp. Đến cuối năm 2017, thông qua công ty thành viên CFR International, Abbott nâng tỷ lệ sở hữu lên 51,7%, chính thức nắm quyền chi phối Domesco sau nhiều đợt mua gom cổ phần. Thương vụ giúp Abbott mở rộng đáng kể hiện diện tại thị trường Việt Nam, đồng thời bổ sung năng lực sản xuất trong nước để phục vụ chiến lược phát triển tại khu vực châu Á.

Những “gã khổng lồ” Hàn Quốc cũng không bỏ qua mảng thị trường tiềm năm. Năm 2017, Daewoong Pharmaceutical cùng Mirae Asset đã thực hiện thương vụ mua 16,6 triệu cổ phiếu Traphaco từ Mekong Capital và Vietnam Holding, tương đương 40,12% vốn điều lệ, với tổng giá trị hơn 2.350 tỷ đồng. Sau giao dịch, Daewoong trở thành cổ đông chiến lược, còn Mirae Asset đóng vai trò nhà đầu tư tài chính dài hạn.

Trên thực tế, thay vì xây dựng nhà máy từ đầu, các tập đoàn ngoại lựa chọn M&A để nhanh chóng sở hữu năng lực sản xuất đạt chuẩn quốc tế. Hiện cả nước mới có khoảng 17 nhà máy đạt tiêu chuẩn EU-GMP – “tấm vé” quan trọng để tham gia phân khúc thuốc chất lượng cao.

Không chỉ có nhà máy, các thương vụ còn giúp nhà đầu tư tiếp cận ngay hệ thống đấu thầu thuốc vào bệnh viện, mạng lưới bác sĩ, danh mục sản phẩm sẵn có và kênh phân phối đã được xây dựng trong nhiều năm. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu tái cấu trúc, Việt Nam cũng nổi lên như một cứ điểm sản xuất mới nhờ môi trường chính trị ổn định, chi phí cạnh tranh và vị trí cửa ngõ vào thị trường ASEAN.

Doanh nghiệp nội không đứng ngoài cuộc

Làn sóng đầu tư không chỉ đến từ các tập đoàn nước ngoài. Nhiều doanh nghiệp Việt cũng đang tranh thủ mở rộng hệ sinh thái thông qua hoạt động M&A.

Tại Ladophar (LDP), APC Holdings hiện nắm giữ 28,799% vốn, trong khi Louis Holdings sở hữu 7,049%.

Ở Tipharco (DTG), Bamboo Capital (BCG) đã trở thành cổ đông lớn với tỷ lệ sở hữu 21,01%, còn ông Nguyễn Hồ Nam nắm 24,86% vốn. Tipharco là doanh nghiệp dược có trụ sở tại Tiền Giang, hoạt động chủ yếu ở mảng sản xuất thuốc generic và thực phẩm bảo vệ sức khỏe.

Một trong những thương vụ đáng chú ý của khối doanh nghiệp tài chính là chiến lược đầu tư của Chứng khoán DSC. Công ty lần lượt trở thành cổ đông lớn tại CTCP Dược phẩm Trung ương Codupha (CDP) với tỷ lệ sở hữu 14,87%, Dược phẩm Trung ương Vidipha (VDP) với 19,78% và Vietmedic (DVM) với 13,9%.

Dù quy mô từng khoản đầu tư không lớn như các thương vụ thâu tóm của nhà đầu tư nước ngoài, động thái của DSC gây chú ý khi tập trung vào nhóm doanh nghiệp dược có bề dày hoạt động và thị phần ổn định. Giới phân tích cho rằng chiến lược này có thể giúp DSC xây dựng danh mục đầu tư dài hạn trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe, đồng thời tận dụng tiềm năng tăng trưởng của ngành khi quy mô thị trường được dự báo sẽ tiếp tục mở rộng trong giai đoạn 2025-2030.

Khi quy mô thị trường tiến gần mốc 10 tỷ USD, bài toán không còn là ngành dược có tăng trưởng hay không, mà là doanh nghiệp nào sẽ chiếm được vị trí tốt nhất trong chuỗi giá trị. Chính điều đó khiến các thương vụ M&A được dự báo sẽ còn tiếp diễn, khi cả dòng vốn ngoại lẫn doanh nghiệp nội đều muốn giành lợi thế trước khi thị trường bước vào chu kỳ tăng trưởng mới.