Nâng hạng thị trường, mở đường cho dòng vốn dài hạn

Khẳng định vai trò kênh dẫn vốn quan trọng, sáng 21/10, Tạp chí Kinh tế – Tài chính (Bộ Tài chính) tổ chức Tọa đàm “30 năm ngành Chứng khoán Việt Nam: Động lực mới, Vị thế mới, Sức bật mới”, với sự tham dự của đại diện cơ quan quản lý, các chuyên gia, tổ chức tài chính, thành viên thị trường và doanh nghiệp niêm yết.

Sự kiện nằm trong chuỗi hoạt động kỷ niệm 30 năm thành lập ngành Chứng khoán Việt Nam (28/11/1996 – 28/11/2026), diễn ra trong bối cảnh thị trường vừa ghi nhận dấu mốc nâng hạng quan trọng và đang đứng trước yêu cầu đổi mới để đáp ứng nhu cầu vốn ngày càng lớn của nền kinh tế.

TS. Phạm Thu Phong, Tổng Biên tập Tạp chí Kinh tế – Tài chính phát biểu khai mạc

Phát biểu khai mạc, TS. Phạm Thu Phong, Tổng Biên tập Tạp chí Kinh tế – Tài chính nhấn mạnh, sau ba thập kỷ xây dựng và phát triển, thị trường chứng khoán đã trở thành kênh dẫn vốn trung và dài hạn quan trọng, hỗ trợ doanh nghiệp huy động nguồn lực, đồng thời thu hút dòng vốn đầu tư trong và ngoài nước.

Từ hai cổ phiếu trong phiên giao dịch đầu tiên ngày 28/7/2000, đến cuối tháng 9/2026, thị trường đã có 1.547 cổ phiếu, chứng chỉ quỹ niêm yết và đăng ký giao dịch, cùng 482 mã trái phiếu niêm yết. Số lượng tài khoản nhà đầu tư tăng từ khoảng 3.000 lên gần 14,1 triệu tài khoản, vượt mục tiêu 11 triệu tài khoản vào năm 2030 theo Chiến lược phát triển thị trường chứng khoán.

Theo Bộ Tài chính, tính đến ngày 30/9/2026, vốn hóa thị trường cổ phiếu đạt hơn 10,3 triệu tỷ đồng, tương đương 80,2% GDP ước tính năm 2025; quy mô thị trường trái phiếu niêm yết đạt khoảng 2,94 triệu tỷ đồng. Trong 9 tháng đầu năm, tổng mức huy động vốn qua thị trường chứng khoán đạt 731,6 nghìn tỷ đồng, tăng 85,6% so với cùng kỳ.

“Nếu nhìn lại phiên giao dịch đầu tiên vào năm 2000, khó có thể hình dung được một bước tiến kỳ diệu như ngày hôm nay”, ông Phạm Thu Phong chia sẻ.

Nhìn lại hành trình phát triển của thị trường, ông Hoàng Văn Thu, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) cho biết, dù ra đời muộn hơn nhiều thị trường trong khu vực, chứng khoán Việt Nam đã hình thành tương đối đầy đủ các cấu trúc thị trường, hệ thống tổ chức trung gian và cơ sở nhà đầu tư, với quy mô tương đương các thị trường lớn trong ASEAN.

Đáng chú ý, trong 9 tháng đầu năm 2026, tổng vốn huy động thực tế của doanh nghiệp qua thị trường chứng khoán đạt gần 564,6 nghìn tỷ đồng, tăng 15% so với cùng kỳ. Trong đó, huy động qua chào bán cổ phiếu đạt 135,94 nghìn tỷ đồng, tăng 68,82%, cho thấy vai trò ngày càng rõ nét của thị trường vốn trong việc cung ứng nguồn lực tài chính cho doanh nghiệp.

Theo lãnh đạo UBCKNN, cùng với sự phát triển về quy mô, khuôn khổ pháp lý, năng lực quản lý, giám sát và hệ thống hạ tầng thị trường cũng liên tục được hoàn thiện. Việc đưa hệ thống công nghệ thông tin mới vào vận hành từ ngày 5/5/2025 là bước tiến quan trọng, tạo nền tảng nâng cao năng lực xử lý giao dịch, phát triển sản phẩm mới và đáp ứng yêu cầu hiện đại hóa thị trường.

Những thành tựu này cho thấy thị trường chứng khoán đang từng bước khẳng định vị trí trong hệ thống tài chính quốc gia, góp phần đa dạng hóa các kênh huy động vốn và giảm sự phụ thuộc tương đối vào tín dụng ngân hàng.

Vị thế mới mở ra cơ hội thu hút dòng vốn quốc tế

Một trong những dấu mốc quan trọng nhất của ngành Chứng khoán Việt Nam trong năm 2026 là việc FTSE Russell chính thức nâng hạng thị trường từ cận biên lên mới nổi thứ cấp vào ngày 21/9/2026.

Ông Hoàng Văn Thu, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN)

Theo ông Hoàng Văn Thu, đây là sự ghi nhận của cộng đồng tài chính quốc tế đối với những nỗ lực cải cách thể chế, nâng cấp hạ tầng và tháo gỡ các rào cản tiếp cận thị trường cho nhà đầu tư nước ngoài.

Việc nâng hạng không chỉ tạo điều kiện để chứng khoán Việt Nam gia tăng hiện diện trong các danh mục đầu tư toàn cầu, mà còn mở ra cơ hội tiếp cận những dòng vốn quốc tế có quy mô lớn và tầm nhìn dài hạn.

Tuy nhiên, vị thế mới cũng đồng nghĩa với những yêu cầu cao hơn về minh bạch thông tin, quản trị doanh nghiệp, quản trị rủi ro và chất lượng vận hành thị trường.

“Vị thế mới tạo nên động lực mới và sức bật mới, nhưng cũng là điểm xuất phát cho một cuộc cạnh tranh mới – cạnh tranh về chất lượng, về chuẩn mực, và quan trọng nhất là về niềm tin của nhà đầu tư”, ông Phạm Thu Phong nhấn mạnh.

Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, nhu cầu huy động nguồn vốn trung và dài hạn cho đầu tư phát triển ngày càng lớn. Điều này đòi hỏi thị trường chứng khoán phải phát triển cả về quy mô lẫn chiều sâu, trở thành kênh phân bổ vốn hiệu quả hơn cho nền kinh tế.

Theo lãnh đạo UBCKNN, việc nâng hạng mới chỉ là bước khởi đầu. Để tận dụng cơ hội từ dòng vốn quốc tế, thị trường cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế giao dịch, nâng cao khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài, đồng thời cải thiện chất lượng doanh nghiệp niêm yết và các sản phẩm đầu tư.

Sáu định hướng tạo sức bật cho thị trường chứng khoán

Đề cập đến chiến lược phát triển trong giai đoạn tới, ông Hoàng Văn Thu cho biết, UBCKNN sẽ tập trung triển khai sáu định hướng lớn nhằm nâng cao chất lượng thị trường, tăng cường hội nhập quốc tế và phát huy vai trò huy động vốn cho nền kinh tế.

Trước hết, cơ quan quản lý tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý theo hướng đơn giản hóa thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp huy động vốn và thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài.

Cùng với đó, thị trường sẽ được nâng cao độ mở và khả năng tiếp cận theo các chuẩn mực quốc tế. Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) đối với thị trường chứng khoán cơ sở theo lộ trình năm 2027.

Đây được xem là bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện hạ tầng sau giao dịch, nâng cao năng lực quản trị rủi ro và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các nhà đầu tư tổ chức quốc tế.

UBCKNN cũng định hướng tăng cường minh bạch thông tin, mở rộng tỷ lệ sở hữu nước ngoài tối đa trong các lĩnh vực phù hợp, bảo đảm khả năng tiếp cận thông tin bình đẳng giữa các nhóm nhà đầu tư.

Một trọng tâm khác là hiện đại hóa hệ thống công nghệ, bảo đảm thị trường vận hành an toàn, ổn định, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và sẵn sàng tiếp nhận dòng vốn lớn.

Đặc biệt, đa dạng hóa hàng hóa và phát triển các sản phẩm tài chính mới được xác định là giải pháp quan trọng để mở rộng không gian đầu tư.

Theo đó, UBCKNN sẽ thúc đẩy cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước tại doanh nghiệp nhà nước; khuyến khích các doanh nghiệp quy mô lớn, có nền tảng tài chính và quản trị tốt thực hiện niêm yết; đồng thời triển khai chính sách cho phép doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) thực hiện IPO gắn với niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

Bên cạnh cổ phiếu, cơ quan quản lý sẽ nghiên cứu phát triển trái phiếu phục vụ đầu tư hạ tầng, trái phiếu xanh, trái phiếu bền vững và các sản phẩm chứng khoán phái sinh mới như hợp đồng quyền chọn, hợp đồng tương lai mới.

Việc phát triển các chỉ số cơ sở, hợp tác với các tổ chức cung cấp chỉ số quốc tế và nghiên cứu chứng chỉ lưu ký niêm yết tại nước ngoài cũng được đặt ra nhằm tăng sức hấp dẫn của thị trường.

Ở góc độ cơ sở nhà đầu tư, lãnh đạo UBCKNN nhấn mạnh yêu cầu phát triển mạnh hơn các nhà đầu tư tổ chức và hệ thống quỹ đầu tư chứng khoán.

Việc khuyến khích nhà đầu tư cá nhân tham gia thị trường thông qua các định chế đầu tư chuyên nghiệp được kỳ vọng góp phần giảm thiểu rủi ro, nâng cao hiệu quả đầu tư và thúc đẩy sự phát triển bền vững của thị trường.

Định hướng cuối cùng là tăng cường năng lực quản lý, giám sát, nâng cao tính minh bạch, kỷ luật thị trường và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư.

Tại Tọa đàm, các nội dung về nâng cao chất lượng hàng hóa, phát triển nhà đầu tư tổ chức, củng cố năng lực các định chế trung gian và khơi thông nguồn vốn trung, dài hạn cũng được đặt ra trong các phiên tham luận, thảo luận.

Sau 30 năm, thị trường chứng khoán Việt Nam đã chuyển mình từ một thị trường sơ khai thành bộ phận quan trọng của hệ thống tài chính quốc gia. Tuy nhiên, để thực sự trở thành kênh dẫn vốn trung và dài hạn chủ lực, thị trường cần tiếp tục chuyển từ tăng trưởng về quy mô sang nâng cao chất lượng, hiệu quả và tính bền vững.

Dấu mốc nâng hạng mở ra một giai đoạn phát triển mới, trong đó năng lực cải cách, chất lượng doanh nghiệp niêm yết, sự chuyên nghiệp của nhà đầu tư và niềm tin thị trường sẽ là những yếu tố quyết định khả năng chuyển hóa vị thế mới thành sức bật thực chất cho chứng khoán Việt Nam.