Thử thách mùa báo cáo quý II

Thay vì tạo động lực cho thị trường như thông lệ, những con số lợi nhuận tích cực của doanh nghiệp lại gần như bị lu mờ bởi làn sóng bán tháo trên diện rộng. Áp lực giải chấp, bán chéo danh mục và tâm lý phòng thủ trước môi trường lãi suất cao đang khiến giá cổ phiếu giảm bất kể doanh nghiệp kinh doanh tốt hay xấu.

VN-Index đã giảm mạnh từ vùng đỉnh gần 1.900 điểm về quanh 1.650 điểm và vẫn chưa cho thấy tín hiệu tạo đáy rõ ràng. Đáng chú ý là đợt giảm lần này không phản ánh hoàn toàn chất lượng hoạt động của doanh nghiệp.

Trên thực tế, nhiều doanh nghiệp vẫn ghi nhận kết quả kinh doanh khả quan, tăng trưởng 2 hoặc 3 con số. Ở chiều ngược lại, có những doanh nghiệp gặp khó khăn thực sự thể hiện qua kết quả kinh doanh quý II giảm mạnh. Tuy nhiên, trên thị trường, không ít cổ phiếu có kết quả kinh doanh tăng trưởng vẫn giảm sâu không khác nhiều so với những doanh nghiệp suy giảm lợi nhuận. Điều này cho thấy dòng tiền hiện không còn phân biệt rõ giữa doanh nghiệp tốt và doanh nghiệp yếu. Khi áp lực call margin xuất hiện, nhà đầu tư buộc phải bán những cổ phiếu còn thanh khoản để đáp ứng yêu cầu giảm dư nợ ký quỹ. Trong nhiều trường hợp, cổ phiếu cơ bản tốt lại trở thành đối tượng bị bán trước vì dễ khớp lệnh hơn.

Áp lực này còn cộng hưởng với những cú sốc liên quan đến yếu tố pháp lý. Một số doanh nghiệp niêm yết như PNJ chịu tác động tiêu cực từ các vụ việc liên quan đến hoạt động kiểm định kim cương, trong khi có những doanh nghiệp khác như DGC cũng đối mặt với các vấn đề pháp lý hoặc điều tra, khiến tâm lý nhà đầu tư trở nên thận trọng. Thị trường vì thế xuất hiện xu hướng bán theo rủi ro hệ thống thay vì đánh giá riêng từng doanh nghiệp.

Không chỉ chịu sức ép từ giải chấp, thị trường còn đang đối mặt với bài toán lớn hơn là chi phí vốn. Lãi suất huy động ở nhiều ngân hàng đã vượt 9%/năm, thậm chí tới 10%, lãi suất cho vay do đó cũng tăng mạnh, khiến chi phí sử dụng vốn của cả doanh nghiệp lẫn nhà đầu tư đều tăng lên. Doanh nghiệp phải chịu áp lực chi phí tài chính lớn, trong khi dòng tiền đầu tư vào chứng khoán bị cạnh tranh bởi các kênh tiền gửi và trái phiếu có lợi suất hấp dẫn hơn. Đây là những nguyên nhân khiến thanh khoản thị trường suy giảm và khiến quá trình tạo đáy trở nên kéo dài.

Ở một góc nhìn khác, sau nhiều tháng điều chỉnh mạnh, mặt bằng định giá của thị trường đã trở nên hấp dẫn hơn đáng kể. Không ít doanh nghiệp đầu ngành vẫn duy trì tăng trưởng, sở hữu nền tảng tài chính lành mạnh nhưng đang giao dịch ở mức P/E chỉ khoảng 4-8 lần, P/B thấp hơn đáng kể so với trung bình nhiều năm.

Theo thống kê, tổng vốn hóa thị trường hiện chỉ còn khoảng 382 tỷ USD, tương đương khoảng 74% GDP năm 2025. Đây là vùng định giá thấp nếu so với giai đoạn thị trường hưng phấn trước đó cũng như tiềm năng tăng trưởng dài hạn của kinh tế Việt Nam. Trong khi nhiều nhà đầu tư sử dụng đòn bẩy buộc phải bán ra, một bộ phận nhà đầu tư cá nhân có sẵn tiền mặt lại bắt đầu quay trở lại thị trường. Với họ, đây là cơ hội hiếm có để mua được những doanh nghiệp chất lượng với mức giá hợp lý hơn nhiều so với vài tháng trước.

Lịch sử thị trường nhiều lần cho thấy, những giai đoạn bi quan nhất thường cũng là lúc giá cổ phiếu phản ánh quá mức những rủi ro ngắn hạn. Khi áp lực bán kỹ thuật kết thúc, các doanh nghiệp có nền tảng cơ bản tốt thường là nhóm phục hồi nhanh nhất.

Dù vậy, nhà đầu tư cũng không vội “tất tay”. Trong bối cảnh lãi suất vẫn là biến số lớn nhất, chiến lược giải ngân từng phần vào các doanh nghiệp đầu ngành, không có nguy cơ vướng rủi ro pháp lý, có dòng tiền ổn định và triển vọng tăng trưởng dài hạn có thể là tầm nhìn đầu tư phù hợp.