Trái phiếu xanh Việt Nam tăng nhanh từ nền thấp, khung pháp lý đã hình thành

Trái phiếu xanh Việt Nam tăng nhanh từ nền thấp, khung pháp lý đã hình thành

Phát hành trái phiếu xanh và bền vững tại Việt Nam tăng gần 30% năm 2025, nhưng quy mô vẫn rất nhỏ so với thị trường trái phiếu và so với các nước trong khu vực. Danh mục phân loại xanh, khung tiêu chuẩn ESG và đề án trái phiếu Chính phủ xanh đang được hoàn thiện, mở ra cơ hội huy động vốn dài hạn cho chuyển đổi năng lượng và hạ tầng.

Tăng trưởng nhanh, quy mô còn nhỏ

Theo báo cáo của Hiệp hội Thị trường Trái phiếu Việt Nam (VBMA) tại Diễn đàn Chứng khoán châu Á (ASF AGM) 2026, tổng giá trị trái phiếu ESG phát hành năm 2025 đạt 726 triệu USD qua 9 đợt, tăng 28% so với mức 568 triệu USD của năm 2024. Trái phiếu xanh là động lực tăng trưởng chính, với giá trị phát hành tăng từ 451 triệu USD lên 624 triệu USD. Trong khi đó, trái phiếu bền vững giảm nhẹ từ 117 triệu USD xuống 102 triệu USD.

Dù tăng nhanh, quy mô thị trường vẫn khiêm tốn. Con số 726 triệu USD chỉ tương đương khoảng 3% giá trị trái phiếu doanh nghiệp phát hành năm 2025, vốn đạt 24.3 tỷ USD. Đặt cạnh dư nợ trái phiếu doanh nghiệp 54.3 tỷ USD, trái phiếu xanh vẫn là phân khúc rất nhỏ.

Theo Hiệp hội Thị trường Trái phiếu Thái Lan (ThaiBMA), dư nợ trái phiếu ESG của nước này đạt khoảng 1.08 ngàn tỷ baht, tương đương 30 tỷ USD và chiếm 5.9% thị trường nợ, tăng mạnh từ mức dưới 0.5% năm 2019. Tốc độ tăng trưởng kép đạt 55% mỗi năm, với 44 tổ chức phát hành gồm 35 doanh nghiệp và 9 đơn vị Chính phủ hoặc nhà nước. Trong cơ cấu, trái phiếu xanh chiếm 46%, trái phiếu liên kết bền vững (SLB) 33%, trái phiếu bền vững 19% và trái phiếu xã hội 2%.

Thái Lan cũng đi trước về sản phẩm. Trái phiếu SLB Chính phủ phát hành năm 2026 là trái phiếu SLB cấp quốc gia đầu tiên ở châu Á gắn mục tiêu đa dạng sinh học bên cạnh mục tiêu khí hậu, với chỉ tiêu nâng diện tích bảo tồn trên đất liền và vùng nước nội địa lên ít nhất 30% vào năm 2030.

Các thị trường khác trong khu vực cũng đang chuyển động. Theo Diễn đàn Môi giới Sở Giao dịch Chứng khoán Bombay (BBF), Ấn Độ đã mở trái phiếu xanh Chính phủ cho nhà đầu tư nước ngoài. Đài Loan mở rộng phát hành trái phiếu xanh, bền vững, xã hội và SLB, đồng thời chuyển sang chuẩn công bố thông tin ISSB, theo Hiệp hội Chứng khoán Đài Loan (CTSA). Tại Mông Cổ, các ngân hàng lớn đang điều chỉnh khung tài chính bền vững theo chuẩn của Hiệp hội Thị trường Vốn Quốc tế (ICMA) với sự hỗ trợ của IFC.

Vì sao thị trường còn nhỏ?

Các tài liệu tại ASF AGM 2026 chỉ ra một số nguyên nhân. Trước hết, nền tảng thị trường trái phiếu của Việt Nam còn mỏng. Theo VBMA, toàn bộ thị trường trái phiếu chỉ khoảng 32% GDP, trong khi tín dụng ngân hàng bằng 157% GDP, nên tài chính xanh chủ yếu vẫn đi qua kênh ngân hàng.

Kỳ hạn phát hành cũng là trở ngại. 57% trái phiếu doanh nghiệp phát hành trong 8 tháng đầu năm 2026 có kỳ hạn từ 3 năm trở xuống, trong khi các dự án năng lượng, cấp nước hay giao thông cần nguồn vốn 10-20 năm.

Bên cạnh đó, khung pháp lý mới hình thành. Danh mục phân loại xanh quốc gia chỉ được ban hành năm 2025 và các hướng dẫn chi tiết vẫn tiếp tục được bổ sung trong năm 2026. Ở cấp khu vực, khảo sát ASIFMA-KPMG 2026 cho thấy khoảng trống năng lực nội bộ của ngành tài chính đã trở thành rào cản chính với tiến trình ESG, vượt cả yếu tố pháp lý hay dữ liệu.

Một số giao dịch gần đây cho thấy tiềm năng khi cấu trúc phù hợp. Nhiều trái phiếu xanh của doanh nghiệp cấp nước và năng lượng tái tạo có kỳ hạn 15-20 năm, được bảo lãnh bởi tổ chức có xếp hạng cao và áp dụng Nguyên tắc Trái phiếu Xanh của ICMA.

Khung pháp lý đang được hoàn thiện

VBMA tổng hợp ba văn bản then chốt. Quyết định 21/2025/QĐ-TTg ban hành danh mục phân loại xanh đầu tiên của Việt Nam cùng tiêu chí môi trường và thủ tục xác nhận dự án, làm cơ sở để dự án tiếp cận chính sách ưu đãi về tín dụng xanh và trái phiếu xanh.

Nghị định 84/2026/NĐ-CP giao Bộ Tài chính phối hợp Bộ Nông nghiệp và Môi trường xây dựng đề án phát hành trái phiếu Chính phủ xanh, đồng thời yêu cầu đề án phát hành trái phiếu xanh của chính quyền địa phương phải kèm danh mục dự án sử dụng vốn.

Gần đây nhất, Quyết định 46/2026/QĐ-TTg hướng dẫn xác định dự án xanh, dự án kinh tế tuần hoàn thông qua tổ chức đánh giá độc lập và áp dụng khung tiêu chuẩn ESG. Theo quyết định này, doanh nghiệp tư nhân và hộ kinh doanh phải lập, công bố báo cáo áp dụng khung tiêu chuẩn ESG để được xét hỗ trợ lãi suất từ ngân sách hoặc quỹ tài chính Nhà nước.

Các văn bản này nằm trong định hướng của Chiến lược quốc gia về biến đổi khí hậu đến năm 2050, với mục tiêu đạt đỉnh phát thải vào năm 2035 và trung hòa carbon vào năm 2050.

Báo cáo của Hiệp hội Kinh doanh Chứng khoán Việt Nam (VASB) cũng nêu mục tiêu hoàn thiện hạ tầng để chính thức vận hành thị trường giao dịch tín chỉ carbon từ năm 2029.

Nhu cầu vốn cho chuyển đổi xanh rất lớn. Ngân hàng Thế giới (WB) cảnh báo biến đổi khí hậu là một trong ba trở ngại lớn với mục tiêu thu nhập cao của Việt Nam, làm tăng rủi ro với hạ tầng, đô thị, nông nghiệp và đẩy nhu cầu tài chính cho thích ứng lên cao. Kế hoạch đầu tư công ưu tiên năng lượng và giao thông giai đoạn 2026-2030 tương đương khoảng 10,3% GDP mỗi năm.

Khi được phát hành, trái phiếu Chính phủ xanh có thể tạo đường cong lợi suất tham chiếu cho doanh nghiệp, và kinh nghiệm của Thái Lan cho thấy sự tham gia của khu vực nhà nước giúp thị trường tăng tốc rõ rệt. Kết hợp với yêu cầu xếp hạng tín nhiệm, công bố thông tin chặt chẽ hơn và danh mục phân loại xanh, trái phiếu xanh có điều kiện trở thành kênh huy động vốn dài hạn thực chất cho doanh nghiệp Việt Nam.

Thu Minh

FILI

– 13:10 02/10/2026